نارتۇلعا

جولدانباي قالعان حاتتار سوڭعى جيىرما جىلدا ءابىش اعاعا حات جازۋدى جانە ونى جولداماي ساقتاپ قويۋدى داعدىما اي­­نال­دىرىپپىن. نەگە ەكەنىن قاي­­­­دام؟ الدە ءوزىم ۇستاز تۇتقان ۇلى تۇلعانىڭ ۋاقىتىن ايادىم, ءال­دە الۋان ۇعىم اسپا-تۇسپە قاي­شى­لاسقان زاماندا الاڭ كوڭىل قىل­عىم كەلمەدى. العاشقى حاتىمدى: «بۋىندى ءشوپتىڭ ۇستىندە, بۇلتتى كوكتىڭ استىندا ءسىزدىڭ بولع­ا­نىڭىز قانداي جاقسى», دەپ باستاپپىن, كەشەگى 90-جىلداردىڭ ورتا تۇ­سىندا. «ءبىزدىڭ ەلگە كاپيتاليزم كەپ كيلىككەندە ءبىر كۇندە باي ءوسىپ شىعىپ جاتتى. كوكتىڭ ءبىر ءتولى جاڭ­بىر قانشاما توكسە دە ءشوپ تە سولاي وسپەيتىن شىعار. سودان كەپ قىزۋى باسىلمايتىن, قىزىعىن قاشىرمايتىن بيزنەس بەل الدى. ءجون-اق. قوعامنىڭ قالاۋى سول. تاپ سول ساتتەن باستاپ چينوۆنيك – دەپۋتات – بيزنەسمەن وداقتاستى. تاپ سول ساتتەن باستاپ مەملەكەت قا­زىناسىنان قاراۋىل كەتتى. الگى ستول باققاندار عۇمىرى تويمايتىن كەڭ كومەي, قۇل قارىنعا اينالدى. اۋىزدا ەرىك بار ما, ارعى جاعىندا اڭىراپ قۇلقىن تۇرسا. وسى ورتادان بارا-بارا كريمينالدى توپ ءوسىپ شىقتى. بايلىقتىڭ بالالىق اۋرۋى بۇل قازاقتى ابدەن مەڭدەپ تۇر. دياگنوز وسى. ەمى جوق. ءتىپتى, ەسى بار-اۋ, دەگەن ازاماتتاردىڭ ءوزىنىڭ ايتار اڭگىمەسى اقشا, كوتتەدج, دجيپ, شەتەلدىك ۆيللا, توقال تويىنان اسپاي قالدى. ەگەمەندىك الدىق. مەملەكەتىمىزدى قالىپتاستىردىق. ال, بىزدە مەملەكەتشىل تۇلعالار نەگە جوق؟! بولسا نەكەن-ساياق». تاعى ءبىر حات: «اعا, كەشىرەرسىز, سىزگە ءوزىم كۋا بولعان ءبىر وقيعانى بايان­دايىن. كورشى قيلەكەش اعا­نىڭ كۇشىگىنەن بايلانعان ءبىر ءيتى بولدى. اتىن ۇمىتتىم. توبەت بولعانشا شىنجىر مەن يتاياقتان باسقانى بىلمەدى. ءبىر كۇنى بالالارى اياپ بوساتىپ جىبەرگەن ەكەن. كوشەگە شىقتى دا ماشينانىڭ استىنا ءتۇسىپ ءولدى. ويتكەنى, ول ەر­كىندىك دەگەندى بىلمەي وسكەن... دەموكراتيا دا قازاققا وسىلاي اياق استىنان كەلدى عوي. قاڭ­عالاقتاپ جۇرگەندە بارىمىزدان ايى­رىلىپ, بولماسا تاپتالىپ قالىپ جۇرمەيمىز بە؟!» كەلەسى حات: «تۇركىستانداعى تاي­­قازاندى كەزىندە مەملەكەتتىك ماسەلە قىپ كوتەرىپ الدىرتتىڭىز. كانىگى ورنىنا قويعىزدىڭىز. ءبى­راق «ەرميتاج» قاقپاعىن بەرمەي قالدى. نە ءۇشىن؟ ول جاعىن بىلمەيمىن. بىلەتىنىم – قاقپاعى جوق قازانعا ۇڭىلەتىن سۇق كوزدەر كوپ. سودان دا شىعار, ءبىزدىڭ مەم­لە­كەتىمىزدىڭ قازىناسىنىڭ دا قاق­پاعى اشىق تۇر. ەبىن تاپقاندار شومىشپەن, كەيبىرەۋلەر كىشكەنتاي-كىشكەنتاي قالايى قاسىقپەن تاسىپ اكەتىپ جاتىر. ءيا, بىزدە ءبارى دە بار, بىزدە ءبارى دە جوق! وسى تايقازاننىڭ قاقپاعىن شەبەرلەرگە ءوزىم قۇيدىرتسام قالاي قارايسىز؟ سوندا ىرىسىمىز شاشىلماس پا ەكەن؟» تاعى ءبىر ارزۋ جولدانباي قا­لىپتى: «ءابىش اعا, «اڭىزدىڭ اقىرى» رومانىڭىزدا «مەكەر توسەگىن ساتتى, نوكەر كوسەمىن ساتتى» دەپ جازىپ ەدىڭىز. ساتپاعان, ساتىلماعان نە قالدى ءبىزدىڭ قو­عامدا؟! بىرەۋدىڭ جىرتىعىن, ءبى­رەۋدىڭ تىرتىعىن تۇگەندەيمىن دەپ ءجۇرىپ قاجىدىڭىز. بۇل قا­زاقتىڭ ەندى سىزگە وكپەسى جوق. ودان دا «ۇركەر» مەن «ەلەڭ-الاڭ­­­نىڭ» سوڭعى ءۇشىنشى كىتابىن جاز­ساڭىزشى. كوپتەن كوكەيىڭىزدى تەس­كەن وسى زاماني تاقىرىپتاعى ءۇش كىتاپقا قاشان وتىرماقسىز؟» جانە ءبىر حات: «كويلەگىم ەمەس, كوڭىلىم توزدى, اعا. قۇدايعا جان قارىزىم بار. سۇراسا – بەرەم. ال, ءومىر سۇرۋگە زاۋقىم جوق. ءتىپتى, سول قۇرعىردىڭ ءمان-ماعىناسىن تابا الماي قويدىم. بۇگىن, ەرتەڭ دەپ ءوز-ءوزىمدى الدايمىن. شەتەلگە كەتىپ قالار ەم, اباي اعام ايتقانداي, تۋعان جەر, ولگەن مولا جىبەرمەيدى. ءارى وندا «كەلىڭ», «كەلىڭ» دەپ وتىرعان ناعاشىم جوق. قارا باسىم سىيار, قارا ورمانىمدى قايتەمىن؟ سىزگە جارقىن, جاڭا داۋىسپەن حات جازا الماي-اق قويدىم. مۇڭىمدى, سىرىمدى سىزدەن باسقا كىمگە ايتامىن؟ ادام از, كىسى كوپ...» سوڭعى حاتتىڭ ءبىرى: «بۇگىن ءسىزدى تەلەديدار ادەتتەگىدەي اقىل مەن ۋايىم جۇزىڭىزدە ۇيىپ تۇردى. جاس كەزىڭىزدە توبەڭىزگە قالپاق قوندىرمايتىن بۇيرا شاشىڭىز... قار جاۋىپ, اسپان جاق گۇلدەي باستادى عوي. اعا, اسىقساڭىزشى!» ءابىش اعاعا جولدانباي قالعان حات­تاردىڭ بەس-التاۋىنىڭ جا­رىق­قا شىعۋىنا مەنىڭ دوسىم, اقىن, جۋرناليست, قايراتكەر جۇ­­مابەك مۇقاننىڭ اسەرى زور بولدى. انىعىندا, ونىڭ ءابىش كە­كىلباەۆتاي ابىزدىڭ كەزەكتى كا­دەسىنە ارناپ جازعان «ءجۇز كۇندىك جالعىزدىق» اتتى ەسسەسى. جۇمابەك ءابىش اعاعا رۋحاني جاقىن, جانى ەرىپ سىرلاسار ءىنىسى بوپ ءوستى. كوپ سىردى قۇلاعىنا قورعاسىن عىپ قۇيا بەرىپتى. ابىزدىڭ ءار الۋان كوڭىل كۇي ۇستىندە ايتقان اڭگىمەلەرى قالامىنا ءتىرى سويلەم بوپ ءىلىنىپتى. جاندى سۋرەت بوپ جۇعىپتى. اياۋلى تۇلعادان ابزال كوڭىلىن اياماعان اۆتورعا مىڭ سان العىس! بۇل جي­ناقتى بولاشاقتا جازىلار ۇلكەن ەستەلىك, ەستى كىتاپتىڭ بەتاشارى دەپ بىلەيىك. بۇل – جوقتاۋ! بۇل – ءمىناجات! بار قازاقتىڭ اتىنان! بۇل – تاعزىم! الاش جۇرتىنىڭ اتىنان! راحىمجان وتارباەۆ, جازۋشى-دراماتۋرگ.