بۇل – ۇلتتىق زاڭناماعا وزگەرىستەردى باعامداۋ
ۇتارىمىز كوپ
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» اتتى جولداۋىندا الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, ساياسي باعدارلامالار كەشەندى قاراستىرىلىپ, داعدارىستى ەڭسەرۋدىڭ ناقتى جولدارى نۇسقالدى. بۇگىنگى كۇنى رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى سياقتى توتەنشە جاعدايلار سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا ەكشەلەنگەن بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى بەلسەندى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلا كىرىسىپ كەتكەن. ال, ەلباسىنىڭ كەزەكتەن تىس پارلامەنت سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىن تۇسىنىستىكپەن قابىل الىپ, ارنايى جارلىققا قول قويۋىن داعدارىسقا قارسى بەلگىلەنگەن شارالاردى ودان ءارى تيىمدىلىكپەن جۇرگىزۋدى ويلاستىرعان بىرەگەي شەشىم رەتىندە تۇسىنگەن ءجون. قازىرگى تاڭدا بۇكىل الەمدە ۇلكەن تولقىنىس تۋدىرعان الاساپىران كەزەڭدە جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, ءبىر ارناعا كۇش بىرىكتىرۋدىڭ ماڭىزى زور. 30 ەلدىڭ ۇدەسىنە كوتەرىلۋدى باستى ماقسات ەتكەن قازاقستان ءۇشىن قازىر ناعىز سىن ۋاقىتى. العا قاراي جىلجۋىمىزعا, ىلگەرىلەۋىمىزگە بەسىنشى شاقىرىلعان پارلامەنت ءماجىلىسى زور ۇلەس قوسقانىن, زاڭ شىعارۋشىلىق مارتەبەسىن ويداعىداي اتقارعانىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. بۇل ءۇشىن حالىق قالاۋلىلارىنا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. دەسەك تە, ءومىر ءبىر ورىندا تۇرمايدى. ۋاقىت تالابى باسقا. جارقىن بولاشاق جولىندا تىنىمسىز ىزدەنىستەردىڭ, تىڭ كۇشتەردىڭ, قارىمدى قادامداردىڭ قاجەت ەكەنىن ەسكەرسەك, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋدەن ۇتارىمىز كوپ بولماق. ونىڭ ۇستىنە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇندەۋىندە ايتىلعانداي, ءماسليحاتتار سايلاۋىن ءبىر مەزگىلدە وتكەرسەك, قارجىلىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستارى جاعىنان دا كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر تۋار ەدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ قازىرگى ءماجىلىستى تاراتىپ, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ جونىندە شىعارعان جارلىعى قاتارىمىزدى بۇرىنعىدان دا توپتاستىرىپ, قيىندىقتاردان القىنباي شىعۋدىڭ باسىم باعىتى ەكەنىن تاعى ءبىر ايعاقتاپ بەردى. نۇرلان اتىعاەۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى دەپارتامەنت باستىعىنىڭ ورىنباسارى. پەتروپاۆل.ۇدەدەن شىعارىنا سەنەمىز
ەلباسىنىڭ پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ءماجىلىستى تاراتۋ جانە پارلامەنت پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن قولداپ, جارلىققا قول قويعاندىعىن بارشا قازاقستاندىقتار قۇپتايدى. بۇگىندە جاھاندىق داعدارىس الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىن, ءتىپتى, دامىعان جەتەكشى مەملەكەتتەردى دە قامتۋدا. الەمدەگى كۇردەلى ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي احۋال حالىقارالىق شيەلەنىستىڭ ارتۋىمەن, جاڭا قاقتىعىس وشاقتارىنىڭ پايدا بولۋىمەن, لاڭكەستىك قاۋىپ-قاتەردىڭ كۇشەيۋىمەن قاتار وربۋدە. ارينە ەلىمىز, جاھاندىق جۇيەنىڭ ءبىر بولىگى بولعاندىقتان الەمدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەر بىزگە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان, XXI عاسىردىڭ جاڭا سىن قاتەرلەرىنە جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ءبىز قوعام بولىپ توپتاسىپ, جاڭا زاماناۋي مەملەكەت قۇرۋ باعىتىندا جۇمىس جاساۋىمىز قاجەت. وسىناۋ جاۋاپتى ساتتە داعدارىسقا قارسى ءىس-قيمىلداردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى قوعامدىق بىرىگۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءىس. تياناقتى شەشىمدەر مەن تىندىرىمدى تىرلىكتەر جانە ەڭ باستىسى, بەرەكەلى ەل بىرلىگى عانا بىزگە ءتۇرلى ەكونوميكالىق سوققىلارعا توتەپ بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ەسەپتەيمىن. جاھاندىق داعدارىستىڭ جاڭا تولقىنىن ەڭسەرۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى ساياساتىن جانە مەملەكەتىمىزدى جاڭعىرتۋعا سەرپىن بەرەتىن بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋدىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ورىنداۋعا جاڭادان سايلاناتىن پارلامەنت سۇبەلى ۇلەس قوسادى دەپ سانايمىز. باۋىرجان مولدابەكوۆ, «نۇر وتان» پارتياسى «جاس وتان» جاستار قاناتى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.كوپ تىلەگى ورىندالدى
ءار نارسەنىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋى تابيعي زاڭدىلىق. پىسپەگەن دۇنيە شالا بولادى. سوڭعى كۇندەرى قازاق قوعامىن مازالاعان باستى ماسەلە – ءماجىلىس پەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ ەدى. دۇنيە ديدارىنداعى ءتۇرلى وزگەرىستەر مەن قۇبىلىستاردى ەسكەرگەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ەلباسىنا ارنايى ۇندەۋ جاريالادى. سايلاۋدى كەزەكتەن تىس وتكىزەمىز دەگەنىمىزبەن, ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتاردى قايتا جاساقتاپ الۋدىڭ ناق مەرزىمى وسى ۋاقىت بولاتىن. وعان سان ءتۇرلى سەبەپ بار. الدىمەن ەلباسى ۇسىنعان ۇلت جوسپارىن ورىنداۋ كەرەك. ال ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن زاماناۋي ءماجىلىس جاساقتاۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ودان كەيىن ەكونوميكالىق داعدارىس دەگەنىڭىز تاماقتان بۋىپ تۇر. مۇنايدىڭ باعاسى ارزانداپ, دوللاردىڭ باعامى شارىقتاپ كەتكەن تۇستا ەدەل-جەدەل قيمىلداماسا بولمايدى. «نە بولار ەكەن؟» دەپ قاراپ وتىرعاندا ۋاقىت ءوتىپ كەتەدى. وسىنداي ءمانايى سەبەپتەردەن سوڭ دەپۋتاتتار دەر كەزىندە ۇسىنىسىن ايتتى. كەيدە حالىق قالاۋلىلارى مەن حالىقتىڭ ويى ءبىر جەردەن شىقپاي جاتادى. دەپۋتاتتاردى حالىق سايلادى دەگەنمەن, ەلدىڭ پىكىرى بولەك بولۋى مۇمكىن جاعدايلار كەزدەسەدى. ماجىلىسمەندەردىڭ ۇسىنىسىن تىڭداعان ەلباسى الدىمەن ەلدىڭ ويىنا قۇلاق ءتۇردى. قازىرگى جاعدايدى باعامداعان جۇرتشىلىق دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىسىن ماقۇل كوردى. قازاقستاندىقتار تۇتاستاي كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ كەرەك دەپ سانايدى ەكەن. ونى ءباسپاسوز بەتتەرىندە, تەلەارناعا بەرگەن سۇحباتتارىندا, ءتۇرلى ساۋالدامالاردىڭ قورىتىندىسىندا حالىق جاسىرماي ايتتى. بۇل – قازاقستان حالقى جاعدايدى اقىلمەن باعامداپ, سايلاۋعا جان-جاقتى دايىن ەكەنىن بىلدىرەدى. ەلباسى ۇكىمەت باسشىسىمەن, ءماجىلىس پەن سەناتتىڭ جانە كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ توراعالارىمەن دە اقىلداستى. ەڭ جوعارى زاڭ شىعارۋشى ورگان مەن سول زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قاتاڭ قاداعالايتىن كەڭەستىڭ باسشىلارى دا سايلاۋدى كەزەكتەن تىس وتكىزۋدى ءجون دەپ سانايتىندارىن جەتكىزدى. مىنە, «حالىق قالاسا, حان تۇيەسىن سويادى» دەگەن بابالاردان قالعان ءسوزدىڭ اقيقاتىنا كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. ەلباسى كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. وسىنىڭ وزىنەن 17 ميلليون حالىقتىڭ بىردەي ويلايتىنىن كورەمىز. بۇل ەل مەن ەلباسىنىڭ ءبىر مۇددە, ءبىر ماقسات ءۇشىن جۇمىلا جۇمىس جاساپ جاتقانىن دالەلدەسە كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەلباسى ەلدىڭ تىلەگىن ورىندادى. ءاليما ابدىحالىقوۆا, قىزىلوردا وبلىستىق ازاماتتىق اليانس قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.ەل جايلى ويىمىز ەگىزدەردەي ۇقساس
كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ شىنىندا دا قۋانا كەلىسەر قۇپتارلىق ءىس. سەبەبى: قازىرگى نارىقتىق زاماندا داعدارىس كۇللى الەمنىڭ القىمىنان الىپ وتىر. ءبىزدىڭ دە كەس-كەستەپ جولىمىزدى بوگەۋگە دايىن. 2015 جىلى 30 قاراشاداعى ەلباسىنىڭ «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» اتتى جولداۋى قيىندىقتان قالاي قۇتىلۋدىڭ جولىن كورسەتسە, ەندى جاڭا قۇرامدى دەپۋتاتتار وسىعان ءوز سەپتىكتەرىن تيگىزەدى دەگەن ويدامىن. ءماجىلىس, جالپى زاڭ شىعارۋشى ورگان بولعاندىقتان جىل باستالا سالىپ ەلباسىنا كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋى جايلى ۇندەۋ تاستاعانى – كەدەرگىلەر مەن كۇرمەۋلى قيىندىقتاردان قۇتىلۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ەرتە سەزىنۋلەرى دەپ بىلەمىن. جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, تىندىرىمدى تىرلىك اتقاراتىندارىنا دا سەنەم. بەسەنەدەن بەلگىلى, بۇگىنگىدەي پروبلەمالار قاي زامانداردا دا قوعاممەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان. سونىڭ بارلىعىنان جانقيارلىق پەن كۇرەسكەرلىك امان الىپ شىققانى دا شىندىق. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ كەز كەلگەنىمىزگە كەرەگى وسى. دامۋدىڭ نامىسقا شاباتىن كەزەگىندە تۇرمىز. ەگەر ەلىمىز ەڭسەسىن تەز كوتەرسىن دەسەك, ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, بىرىگىپ جۇمىس جاساۋىمىز كەرەك. دەپۋتاتتاردىڭ دا تەك ءماجىلىستىڭ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ دا سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى تۇجىرىمدى ۇندەۋ حاتتارى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ تومەن مەن توبە بولىپ بولىنبەيتىنىن ءبىلدىردى. ەل جايلى ويلانعاندا ەگىز ەكەنىمىزدى كورسەتتى. ەلباسىمىزدىڭ وتاندىق ءونىمدى تۇتىناتىنى سەكىلدى, ءبىز بارلىعىمىز ۇلت بولىپ قازاقستاننىڭ كيىمىن كيەيىك, قازاقستاننىڭ نانىن جەيىك, قازاقستاننىڭ كولىگىن مىنەيىك, قازاقستاننىڭ سۋىن ىشەيىك. قازىرگى كوككە قولى جەتكەن مەملەكەتتەردىڭ حالقى وزدەرىنە ءدال سولاي مۇرات قويعانى تاريحتان بەلگىلى. ءبىز دە سونداي ۇلى كوشتى جالعاستىرۋ ءۇشىن بيلىك پەن بۇقارانىڭ ابىرويىن, بىرلىگىن, ءبىر باعىتپەن ءومىر ءسۇرۋىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. كەلەشەگىمىز ءدال وسىعان بايلانىستى. نەسىپبەك داۋتاي ۇلى, جازۋشى, رەسپۋبليكالىق «جامبىل» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى. تاراز.سىندارلى ساتتە سىر بەرمەيمىز
قازاقتىڭ اقيىق اقىنى مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «ءۇش باقىتىم» دەگەن ولەڭىن تۇشىنىپ وقىعان سايىن قازاقستاننىڭ سايىن دالاسى, ەركە جەلى, ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ۇلتتار مەن ۇلىستار كوز الدىما ەلەستەيدى. وسى ءبىر باقىتتى شاعىمىز ماڭگىلىك بولعاي دەگەن وي اركەز مازالايدى. ادامدى ۇلت رەتىندە باقىتتى ەتەتىن ءۇش قۇندىلىق – حالىق, ءتىل, وتان ەكەنىن وسىندايدا جان-تانىڭمەن ۇعىنا تۇسكەندەي بولاسىڭ. «ەڭ ءبىرىنشى باقىتىم – حالقىم مەنىڭ, سوعان بەرەم ويىمنىڭ التىن كەنىن. ول بار بولسا, مەن بارمىن, قور بولمايمىن, قىمباتتىراق التىننان نارقىم مەنىڭ», – دەگەن ولەڭ جولدارىن تەبىرەنىسسىز وقۋ ءمۇمكىن ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا ءبىر-اق حالىق بولسا, ول – ءسىز بەن ءبىز. ەندەشە ءبىر شاڭىراق استىندا ءتۇتىن تۇتەتىپ جاتقان حالىق وتانىمىزدى شىن جۇرەكتەن ءسۇيىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاي بىلسەك, بۇگىنگىدەي سىندارلى ساتتە سىر بەرمەيتىنىمىز انىق. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءماجىلىستىڭ كەزەكتەن تىس پارلامەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى ارنايى جارلىق شىعارۋىن ءبۇگىنگىدەي داعدارىس تۇسىنداعى بىردەن-ءبىر ساياسي شەشىم رەتىندە قابىلدايمىن. رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى وسىنداي پىكىردە ەكەنىنە سەنىمدىمىن. مەن – كۇرد دەگەن ۇلتتىڭ قازاقستاندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان دياسپوراسىنىڭ ءبىر بۋىنىمىن. باۋىرمال قازاق جەرىندە تۋىپ, ءوسىپ-ءونىپ جاتساق تا, ءتىلىمىزدى, ءدىلىمىزدى, سالت-ءداستۇرىمىزدى ساقتاۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەر جاسالعان. وسى ورايدا قازاقستان كۇردتەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ولاردىڭ مادەني-رۋحاني الەۋمەتتىك ءومىرىن تۇرلەندىرىپ, ءارتۇرلى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشىپ, ەل حالقىنىڭ بىرلىگىنە بەيجاي قارامايتىن «باربانگ» كۇردتەر قاۋىمداستىعى اياسىندا اتقارىلعان شارالاردىڭ ءبارى ەلدىڭ بىرلىگىن, ىنتىماعىن كوزدەيدى. كۇرد تىلىندەگى «باربانگ» ءسوزى قازاق تىلىندە «شىعىس» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ال وڭىرىمىزدە ءدال وسىنداي اتاۋمەن اشىلعان كۇردتەر قوعامدىق بىرلەستىگى قانداستارىمىزدىڭ باسىن قوسىپ, كەلەر ۇرپاققا ءوز ۇلتىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن, ءمادەنيەتىن, ءتىلى مەن ءدىلىن امانات ەتۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەيدى. وبلىس اۋماعىندا ەكى جۇزدەن استام كۇرد ءومىر سۇرەدى. ولار, نەگىزىنەن, قىزىلجار اۋدانىنا قاراستى اۋىلداردا تۇرادى. كۇردتەردىڭ دەنى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى. ءبىرازى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ سالالارىندا ەڭبەك ەتەدى. ءوز ءىسىن اشقان جەكە كاسىپكەرلەر دە بار. ولاردىڭ وڭىرىمىزدە بار ەكەندىگىن, وسىنداي سالالاردا ەڭبەك ەتىپ جاتقاندىعىن قوعامدىق بىرلەستىگىمىزدى قۇرعان كەزدەن بىلەمىن. بۇرىن وبلىسىمىزدا كۇردتەر از شىعار دەپ ويلايتىنمىن. قازىرگى تاڭدا قوعامدىق بىرلەستىك مۇشەلەرى ەلباسىمىزدىڭ تاپسىرمالارى مەن تالاپتارىن ورىنداۋ جولىندا قاجىرلى ءىس-قيمىل كورسەتىپ كەلەدى. الدا اتقارىلاتىن جوسپارلار سان-سالالى. سولاردىڭ ءبىرى – كۇرد تىلىنەن قازاق جانە ورىس تىلدەرىنە اۋدارىلعان ءتىلاشار كىتابىن قۇراستىرۋ. بۇل ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. سەبەبى, كەيبىر كۇرد جاستارى انا ءتىلىن بىلمەيدى. سونداي-اق, قازاق ءتىلىن دە ۇيرەنۋلەرى كەرەك. مەنىڭ اتا-انام وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا تۋىپ, سول جەردە وسكەندىكتەن, قازاق تىلىندە وتە جاقسى سويلەيدى. جۇمىس بارىسىمەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا قونىستانىپ, ءۇش بالاسى وسى جەردە دۇنيەگە كەلدى. ءبىز ورىس تىلىندە ءبىلىم الساق تا, قازاق ءتىلىن جەتىك بىلەمىز. سەبەبى, ۇيدە اتا-انام بالالارىمەن ءۇش تىلدە سويلەسەدى. وسى ارقىلى كۇرد, قازاق, ورىس تىلدەرىن ءبىلۋىمىزدى قاتاڭ باقىلاپ وتىرادى. اسىرەسە, قازاق ءتىلىن تەرەڭ مىندەتتەدى. بۇل – ءبىزدىڭ ازاماتتىق پارىزىمىز. كەيدە ماعان «سەن كۇرد ءتىلىن بىلەسىڭ. ياعني, ساعان قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ وڭاي», – دەپ ايتاتىندار از ەمەس. كۇرد پەن قازاق تىلدەرى ءبىر-بىرىنە مۇلدەم ۇقسامايدى. ءبىرى – پارسى, ەكىنشىسى تۇركى تىلدەس توپتارعا جاتادى. مەن قازاق ءتىلىن اتا-انامنىڭ ارقاسىندا جانە ءوزىمنىڭ قالاۋىممەن تەز ۇيرەندىم. ال, ۇلتتىق سالت-داستۇرگە كەلسەك, ەلىمىزدەگى كۇردتەر مەن قازاقتاردا كوپ ۇقساستىق بار. مۇمكىن, كوپ جىلدار قاتار ءومىر سۇرگەن سوڭ سالت-داستۇرلەرىندە ايىرماشىلىق از بولار؟ ماسەلەن, قازاقتار مەن كۇردتەردىڭ «قىز ۇزاتۋ» سالتىندا ۇقساستىق كوپ. قازىرگى تاڭدا مەن م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيمىن. قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەنە ارالاسىپ, قازاق ءتىلىن بىلگەندىكتەن, كوپتەگەن شارالارعا بەلسەنە قاتىسامىن. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق بىرلىكتىڭ تاماشا ۇلگىسى ەكەنى ءسوزسىز. وسى كۇنگە دەيىن وزگە ەتنوس وكىلى ەكەنىمدى ايتىپ, كەۋدەمنەن يتەرگەن جان بولعان ەمەس. مەن شىنىمەن دە تۋعان جەرىمدە ءجۇرمىن. كىندىك قانىم تامعان جەر قازاقستان بولعاندىقتان, باسقا ەلگە كەتپەيمىن. ءبىز وتباسىمىزبەن بولاشاعىمىزدى تەك قازاقستانمەن بايلانىستىرامىز. «بۇلبۇل گۇلزارىن سۇيەدى, ادال ادام وتانىن سۇيەدى» دەگەن قازاق ماقالى بار. وتانىمىزدى شەكسىز ءسۇيىپ, ادال بولۋ – ازاماتتىق پارىزىم. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلت جوسپارىنان تۋىندايتىن مىندەتتەر بارلىق قازاقستاندىقتاردى قۋاتتى دا كەمەل ەل بولۋعا باستاي بەرەرىنە كامىل سەنىمدىمىن. نازيم ناديروۆ, م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى. پەتروپاۆل.بيلىك ورگاندارى قىزمەتىنە ۇيلەسىم بەرەدى
دەموكراتيالىق ۇردىستەر مەن ۇدەرىستەر تۇرعىسىنان ەگەمەن ەلىمىز تاعى ءبىر سىندارلى كەزەڭگە اياق باسىپ وتىر. بۇل پرەزيدەنت جارلىعىنا ساي الداعى ناۋرىز ايىنا بەلگىلەنگەن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى بولىپ وتىر. بەلگىلەنگەن سايلاۋ ءاربىر قازاقستاندىققا, بارشا ارىپتەستەرىمىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى دەپ تۇسىنەمىن. بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمنىڭ ايقىندالار كەزەڭى دە ءدال وسى تۇس. سايلاۋ وتكىزۋ ەرىككەننىڭ ەرمەگى ەمەس. بۇل – ەلدىكتى ەڭسەلەندىرە ءتۇسۋدىڭ باستى ءبىر جولى. بولاشاققا جاسالاتىن ايقىن قادام. ەلىمىزدەگى بىرقاتار كانىگى ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار سايلاۋىن ءبىر مەزگىلدە, قاتار وتكىزۋ وكىلەتتى بيلىك ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە ايرىقشا ۇيلەسىم بەرەدى. ءارى ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ەداۋىر ارتتىرادى. وسىدان شامالى عانا ۋاقىت بۇرىن قابىلدانعان پرەزيدەنت جارلىعىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن جانە ونىڭ تۇتاستاي ەل-جۇرت پەن تۇرعىندارعا تيگىزەتىن پايداسىن وسى تۇرعىدان تۇسىنەمىن. وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى رەتىندە دە وسى پىكىرىمنەن الشاق كەتە المايمىن. تاعى ءبىر ۇتىمدى جاعى – تەك وسىلاي جاساعان جاعدايدا عانا سايلاۋ وتكىزۋگە كەتەتىن شىعىن كولەمى دە از بولادى. مۇنىڭ ءوزى قازىرگىدەي قىسىلتاياڭ ۋاقىتتا قارجى ۇنەمدەۋدىڭ ءبىر امالى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. پرەزيدەنت جارلىعىنا سايكەس وتكىزىلەتىن جاڭا سايلاۋ نەگىزىندە پارلامەنت قۇرامى جاڭعىرىپ, جاڭا پارتيالارمەن تولىعا تۇسەدى دەپ ەسەپتەيمىز. مۇنىڭ ءوزى ساپالى جۇمىس جاساۋعا, پارتيالىق باسەكەلەستىكتى نىعايتۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋعىزاتىنى انىق. ەڭ باستىسى – جاڭعىرتىلعان وكىلەتتى بيلىك قۇرامى ەلباسى ۇسىنعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان ۇلت جوسپارىن پراكتيكالىق تۇرعىدان ىسكە اسىرۋعا تىكەلەي كىرىسەدى. ءارى الاڭسىز جۇمىس جاسايدى. ارينە, ماجىلىستەگى ءار شاقىرىلىمنىڭ وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەرى مەن ماقساتتارى بولادى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قازاقستان پارلامەنتىنىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمىنداعى دەپۋتاتتار ەلباسى بەلگىلەگەن رەفورمالاردى زاڭدىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ جونىندە سان-الۋان جۇمىستار اتقاردى. ال كوپ كەشىكپەي دەپۋتاتتار ۇندەۋى مەن پرەزيدەنت جارلىعىنا سايكەس ىسكە كىرىسەتىن التىنشى شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتار ەندى وسى رەفورمالاردى ناقتى تۇردە ىسكە اسىرۋعا ءبىر كىسىدەي جۇمىلاتىن بولادى دەگەن ويدامىن. ويتكەنى, بۇعان تولىق زاڭدى نەگىز قالانىپ وتىر. ءتىپتى, وسى ماسەلەگە وراي ەلباسىنىڭ جارلىعى دا باق-تار ارقىلى ايتىلدى. سوندىقتان بۇگىنگى كۇندى جاسامپازدىقتىڭ جاڭا بەتى اشىلاتىن ەلەۋلى كۇننىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەسەك, ارتىق كەتپەيتىن شىعارمىز. ءبىز بۇل سايلاۋدا جاڭاشا وزىق تۇردە ويلاي الاتىن, ۇتىمدى ۇسىنىستار جاساۋعا قابىلەتتى دەپۋتاتتار كورپۋسى قالىپتاسادى دەگەن ويدامىز. وسى ورايدا, وكىلەتتى بيلىككە ازاماتتىق قوعام مەن ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرى كوپتەپ قاتىسىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر. ويتكەنى, ءبارىمىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان قازىرگى مىندەت قاي كەزدەگىدەن دە كۇردەلى. ايتسە دە مۇنىڭ ءبارى ورىندالمايتىن, قولدان كەلمەيتىن ءىس ەمەس. تەك ءوزارا سەنىم, كاسىبي بىلىكتىلىك جانە بولاشاققا دەگەن ايقىن باعدار بولسا بولعانى. قازىباي بوزىموۆ, باتىس قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. باتىس قازاقستان وبلىسى.بۇل سايلاۋ بۇرىنعىدان وزگەشەرەك
الەم ەلدەرىنىڭ تاريحىندا پارلامەنتىنىڭ مۇشەلەرىن قايتا سايلاۋ ءجيى كەزدەسەدى. بۇل ارينە, بىرىنشىدەن, سول ەلدىڭ ەكونوميكالىق وركەندەۋى ءۇشىن قاجەت بولسا, ەكىنشىدەن, قارجى داعدارىسى سەكىلدى قيىندىقتاردان امان وتۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپ جاتادى. مۇنداي وڭدى قادام ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن اۋاداي قاجەت بولىپ تۇر قازىر. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەلىمىز شيكىزاتقا سونشالىقتى باي بولعانىمەن, ونى ءوندىرىپ, وڭدەپ, ەكسپورتقا شىعارۋدا دۇنيەجۇزى ەلدەرىمەن بايلانىس ورناتتىق. دەگەنمەن, قازىرگى جاھاندىق قارجى داعدارىسى قازاقستانمەن ىسكەرلىك, ەكونوميكالىق بايلانىس جاسايتىن ەلدەر ارقىلى وتاندىق ەكونوميكاعا اسەر ەتپەيدى دەپ الاڭسىز وتىرۋعا بولمايدى. دەمەك, ەتەك-جەڭىمىزدى جيناقتاپ, ەلىمىزدى قارجى داعدارىسىنىڭ شەڭگەلىنەن امان الىپ شىعۋدىڭ كىلتى – ۇلت جوسپارىن تولىققاندى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءار دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋىن كەزەكتەن تىس وتكىزىپ الۋىمىز قاجەت. وسى ورايدا, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ورىندى ۇسىنىس جاسادى. سايلاۋدى كەزەكتەن تىس وتكىزۋ ءبىزدىڭ اتا زاڭىمىزعا قايشى ەمەس. ەندەشە, بىزدە سايلاۋدى كەزەكتەن تىس وتكىزۋگە تولىق نەگىز بار دەپ ايتۋعا بولادى. ال بۇل سايلاۋدىڭ بۇرىنعىدان وزگەرەك بولاتىنىنا توقتالار بولساق, بىرىنشىدەن, وعان ءوز باعدارلامالارىن ۇسىناتىن پارتيالار قاتارىندا جاڭالارى بار. وعان دالەل رەتىندە «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسى مەن «بىرلىك» پارتياسىن اتاۋعا بولادى. ارينە, قاي پارتيا بولسا دا ەلدىڭ تۇتاستىعىن, ىنتىماعى مەن بىرلىگىن, ەكونوميكالىق وركەندەۋىن كوزدەيتىنى داۋسىز. ەكىنشىدەن, بۇل سايلاۋدى وتكىزۋدىڭ قاجەتتىگىنە تەك ساياسي پارتيالار عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى قوعامدىق ۇيىمدار دا, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر دە قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. وسىنىڭ وزىنەن-اق پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتار سايلاۋىن وتكىزۋ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن, ەل بىرلىگى ءۇشىن اسا ماڭىزدى قادام ەكەنى ايقىندالا تۇسەدى. ۇشىنشىدەن, بۇعان دەيىن دە كەزەكتەن تىس پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتار سايلاۋلار وتكىزىلگەنىمەن, ەل-جۇرت تاراپىنان ءدال بۇگىنگىدەي ىنتالىلىق بايقالعان ەمەس ەدى. دەمەك, بۇدان بىزدەگى ازاماتتىق قوعامنىڭ بەلسەندىلىگى ارتا تۇسكەنىن اڭعارامىز. تورتىنشىدەن, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋدى تاعايىنداۋ ءۇشىن سەنات جانە ءماجىلىس توراعالارىمەن, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسىمەن, پرەمەر-مينيسترمەن كونسۋلتاتسيا وتكىزىپ, اتا زاڭعا سايكەستىگىنە كوز جەتكىزدى. تۇيىندەي ايتقاندا, تاۋەلسىز قازاقستاندى بۇگىنگىدەن دە قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدىراتىن ۇلت جوسپارىنداعى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ جەمىستى بولۋىنا كەزەكتەن تىس وتەتىن پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتار سايلاۋىنىڭ زور ىقپالى تيەرىنە بەك سەنەمىن. مىنە, بۇل سايلاۋدىڭ بۇرىنعىلاردان وزگەشەرەك بولاتىنىنىڭ باستى سەبەبى دە وسىندا. اققالي احمەت, ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دەكانى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. اتىراۋ.بىرلىگى بەكەمگە توقشىلىق ءناسىپ
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسى جانە ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋلارىن وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋىن قولداپ, جارلىققا قول قويدى. بۇل وتە دۇرىس شەشىم بولدى. بۇكىل دۇنيەجۇزى داعدارىسقا قارسى امال جاساپ جاتقاندا پارلامەنتىمىزدىڭ ءوز مۇددەسىن عانا ويلاماي ەل تاعدىرىنا قارايلاعانى «بولار ەلدىڭ بالالارى ءبىرىن-ءبىرى باتىر دەيدىگە» جەتەعابىل وقيعا, دۇرىس شەشىم. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇلكەن جۇمىس اتقارعانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. 2016 جىلعا دەيىن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى سياقتى مەملەكەتىمىزدى العا جەتەلەيتىن باعدارلامالاردى قابىلداپ ۇلگەردى. الايدا, بۇگىنگى كۇردەلى جاعداي دەپۋتاتتىق كرەسلودا وتىرىپ قالعىپ-مۇلگيتىن جاعدايدى ۋاقىت كوتەرمەيدى. نەسىن جاسىرامىز, ەكى-ءۇش شاقىرىلىمدا دا دەپۋتات بولىپ سايلانعانىمەن ءتىس جارىپ ءسويلەمەگەن, ەلدىڭ پايداسىنا ۇسىنىس ايتپاعان, ءوز مۇددەسىن عانا كۇيتتەگەن دەپۋتاتتارىمىز بولدى. ولار تۋرالى حالىق تا بىلەدى. رەتى كەلگەندە ايتىپ تا ءجۇردى. ەلگە كوڭىلجىقپاستار ەمەس ناعىز كاسىبي پارلامەنت كەرەك. حالىق ىشىندە ءوز سالاسىن بەس ساۋساقتاي بىلەتىن, بۇگىنگىدەي ەكونوميكالىق قيىن جاعدايلاردا ەلگە پايداسىن تيگىزە الاتىن, وعان قابىلەت-قارىمى تولىق جەتەتىن ازاماتتار كوپ. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا شىبىنداعان اتشا باس شۇلعي بەرەتىن «قالتاداعى» پارلامەنت ەمەس, ۇزاق جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەتىن, كاسىبي بىلىگى مىقتى پارلامەنت كەرەك. كەيبىر اتقامىنەر شەنەۋنىكتەر قالىڭ ەلگە جۇمىس تاۋىپ بەرۋ, جۇدەگەن كوڭىلىن جۇباتۋدىڭ ورنىنا «داعدارىس وتە قاتتى كەلە جاتىر. قازاقستانعا وتە اۋىر بولادى» دەپ ەلدى شوشىتادى. بۇل – دۇرىس ەمەس. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەشەگى ەسىك كوزىندەگى قازاقتى تورگە شىعارعان, شەكارالارىمىزدى بەكەمدەپ بەرگەن, وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارداعى توقىراۋدان بۇگىنگىدەي بيىككە كوتەرگەن تاۋ تۇلعا. ەكى باۋىرلاس ەل ۋكراينا مەن رەسەي جەر داۋى ءۇشىن قىرعي-قاباق بولىپ جاتسا, كەزىندە شەكارالارىن ايقىنداماعاندىقتان وسىنداي جاعدايعا باردى. حالقىمىزدىڭ سانى از بولسا دا ءبىز ەلباسىنىڭ ارقاسىندا بارلىق كورشىلەرىمىزبەن بەيبىت كەلىسىمگە كەلىپ, داۋ تۋدىرمايتىنداي شەكارا ءبولىنىسىن رەتتەپ الدىق. قازاقستان ەكونوميكالىق قۋاتتىلىعى جونىنەن الەمدەگى وزىق وتىز ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋدىڭ العىشارتتارىن جاساپ جاتىر. وسى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىراتىن ۇلت جوسپارى, ەلدى ءبىر ارناعا توعىستىراتىن ماڭگىلىك ەل يدەياسى بار. بىراق, الەمدەگى داعدارىس تەك قازاقستانعا عانا قاتىسى بارداي بۇيرەكتەن سيراق شىعارىپ, بارىنە ەلباسىن كىنالى ەتىپ كورسەتۋگە تالاپتاناتىن كەرى كۇشتەر بار ەكەندىگىن جاسىرۋعا بولمايدى. حالىق ولاردىڭ ىرىتكى تۋدىراتىن سوزىنە الدانباۋى كەرەك. ءبىز ءبارىمىز بىرگە بولعاندا مىقتىمىز. ەلباسى باسشى, ءبىز قوسشى بولىپ مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ورىنداساق قازاقستاننىڭ كەلەشەگى كەمەل بولادى. ءبىز ماڭگىلىك ەل بولۋعا تالپىنعان مەملەكەتپىز. بۇل يدەيا جۇزەگە اسۋ ءۇشىن اقىل-ويى تۇنىق, ساناسى تازا بارشا قازاقستاندىق مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاسىنان تابىلۋى كەرەك. مۇحتارحان دىلدابەكوۆ, وليمپيادا مەن الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيا چەمپيوناتى مەن ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق بوكس مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى. شىمكەنت.پارلامەنتكە دەگەن سەنىم ارتادى
ءبىز ورتاق تاريحي تاعدىر بىرىكتىرگەن قازاقستان حالقى دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتان لايىقتى ورنىمىزدى الىپ وتىرمىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت, ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىعى. رەسپۋبليكا قىزمەتىنىڭ تۇبەگەيلى قاعيدالارى: قوعامدىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىق بۇكىل حالىقتىڭ يگىلىگىن كوزدەيتىن ەكونوميكالىق دامۋ قازاقستاندىق پاتريوتيزم. مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق. حالىق بيلىكتى تىكەلەي ەركىن سايلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنىڭ 49-بابىندا «پارلامەنت – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن رەسپۋبليكانىڭ ەڭ جوعارى وكىلدى ورگانى» دەپ جازىلعان. پارلامەنت 80-گە جۋىق زاڭ قابىلدادى. پرەزيدەنتتىڭ 5 ينستيتۋتتىق رەفورماسىنىڭ ارقايسىسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ «جول كارتاسىن» جاسادى. V شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتار ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن قالاپ, ءوزىنىڭ تاريحي ميسسياسىن ورىندادى. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازىردە قازاقستاننىڭ جاڭا جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرەتىن ناقتى ۇلت جوسپارى بار. بۇگىنگى كۇن – كەيىنگە قالدىرمايتىن جەدەل شارالار ۋاقىتى. دەپۋتاتتاردىڭ جاڭا رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جەدەل كىرىسۋ, سونىمەن بىرگە, داعدارىسقا قارسى شارالاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن V شاقىرىلىمداعى ءماجىلىستىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمنەن بۇرىن توقتاتۋ جانە پارلامەنتكە جاڭا سايلاۋ تاعايىنداۋ تۋرالى باستاماسى ءومىردىڭ تالابى دەسەك, تومەندەگى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارعان ءجون: بىرىنشىدەن, پارتيالار سايلاۋشىلاردىڭ جاڭا سەنىم مانداتىن الۋى; ەكىنشىدەن, داعدارىسقا قارسى شارالاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدىق بىرىگۋ قاجەتتىگى; ۇشىنشىدەن, رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-ارەكەتتەرىمىزدى بارلىق دەڭگەيدە ۇيلەستىرۋ ءۇشىن پارلامەنت سايلاۋىن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار سايلاۋىمەن قوسا وتكىزۋ كەرەك بولىپ ەدى. قازىرگى تاريحي ءساتتىڭ بارشا جاۋاپكەرشىلىگىن, ماقساتتار مەن مىندەتتەردىڭ ورتاقتىعىن سەزىنگەن ءۇش پارلامەنتتىك فراكتسيا دەپۋتاتتارىنىڭ ۇندەۋى جۇرتشىلىق تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاپسا, ەندى, مىنە, ەلباسى ءماجىلىس وكىلەتتىلىگىن توقتاتىپ, جاڭا سايلاۋ تاعايىنداۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. بارلىق ازاماتتاردى ەندى ءبىزدىڭ ورتاق مۇددەمىز بەن ورتاق ماقساتىمىز ءۇشىن, ءبىزدىڭ ورتاق وتانىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى جولىندا پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىنا ءبىر كىسىدەي قاتىسىپ, ءوز تاڭداۋلارىن جاساۋعا شاقىرامىن. ەرازاق تىلەۋبەرگەنوۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى تاريح جانە قۇقىق ينستيتۋتىنىڭ مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق قۇقىقتىق پاندەر كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور.ساياسي ءمانى زور قادام
كەزەكتەن تىس پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتار سايلاۋىن وتكىزۋ حالىقتىڭ كوكەيىندەگى كوپ ويدىڭ شەشۋشى قادامى دەپ سانايمىن. سەبەبى, دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا ەلەڭدەپ, اقش دوللارىنىڭ قۇنى وسكەن سايىن دەگبىرسىزدەنە باستاعان ەل قانداي دا ءبىر تىڭ قادامدى توسىپ وتىرعانى اقيقات. قىزمەت بابىمەن حالىقپەن تىعىز بايلانىستا بولعاندىقتان جۇرتتىڭ وي-پىكىرىن تىڭداپ ءجۇرمىز. ءومىر كورگەن زەينەتكەرلەر مەن ورتا بۋىن وكىلدەرى سابىرلىلىق تانىتقان جەردە جاستار ەش ىركىلمەستەن ءوز توقتامدارىن تۋرا ايتىپ سالادى. ءجون. قۇقىقتىق ساۋاتتى جاس زاڭناما تالابىن بۇزباي مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي وي قوزعاعانىن قۇپتاۋ كەرەك. ولاي دەيتىنىم, سول جاس بۋىننىڭ اراسىندا شەتەلدەردە ءبىلىم الىپ, ءتىپتى, تاجىريبەدەن ءوتىپ كەلگەندەرى دە بارشىلىق. مىنە, سول جاستار ازدى-كوپتى كورگەنى مەن كوكەيىنە تۇيگەنىن مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن ورتاعا سالىپ, حالىقتىق ساراپتاۋدان وتكىزىپ جاتسا ءبىز ودان ۇتپاساق ۇتىلمايمىز. شىنى كەرەك, بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتە بولسىن, وزگە دە بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردە بولسىن, بيزنەستە بولسىن بىرنەشە ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن ءبىلىمدى جاستار كوپتەپ سانالادى. ۇلكەندى سىيلاۋ, قۇرمەتتەۋ سىندى ۇلتتىق قۇندىلىقتى بويلارىنا سىڭىرە بىلگەن جاس بۋىننىڭ مادەنيەتتىلىكتەرى سول اعا بۋىننىڭ جولىن كەسپەيدى. ونى حالىقپەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەگەندىكتەن كۇندەلىكتى ومىردە كورىپ, بايقاپ ءجۇرمىز. سول ەلگە قىزمەت كورسەتۋدە مەكەمەمىزدىڭ كىرەر ەسىگىندەگى كۇزەتشىدەن باستاپ سالالىق قىزمەتكەرلەردىڭ ءىلتيپاتىنا رازى بولاتىن حالىق باسشىلىققا العىسىن اعىتىپ جاتادى. بۇل جەردە ايتايىن دەپ وتىرعان ويىم, ۇلكەنى ۇلكەندىگىن, كىشىسى كىشىلىگىن تانىتا بىلەتىن جەتىسۋلىقتار بۇگىنگى ساياسي ءمانى زور قادامدى الدىعا باستىراتىن ەلباسى جارلىعى شىعىسىمەن مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي ءىس جۇزىنە اسىرۋعا دايىن. زارينا تۇرسىنجانوۆا, «قازپوچتا» اق الماتى وبلىستىق فيليالىنىڭ مەرزىمدى باسپا باسىلىمدارىن تاراتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى.جاسامپاز ىستەرگە جول اشادى
بۇعان دەيىن دە پارلامەنت ءماجىلىسى مەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋلارى كەزەكتەن تىس وتكەن. سونىڭ بارىندە دە ەل مۇددەسى بارىنەن جوعارىلىپ كەلەدى. ال وسى جولى تاۋەلسىز ەلىمىزدى جاھان جۇرتىن شەڭگەلىنە قىسقان داعدارىس داۋىلىنان امان الىپ شىعۋ ءۇشىن وسىنداي قادامعا بارىپ وتىرمىز. ارينە, الىس-جاقىنداعى شەتەلدەرمەن دوستىق, ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتقاسىن الەمدەگى قارجىلىق, ەكونوميكالىق احۋالداردان بويىمىزدى اۋلاق سالا المايمىز. دەگەنمەن, ءبىزدىڭ ەلىمىز ۇنەمى ەكونوميكالىق ءوسۋ جولىنا بەت بۇرىپ كەلەدى. وعان دالەل رەتىندە جىل سايىن ىرگەلى جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلعانىن, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ وسە تۇسكەنىن ايتۋعا بولادى. الايدا, الەمدەگى قارجىلىق داعدارىستى ەلىمىزدى شىڭدالۋ كەزەڭىنىڭ كەزەكتى بيىگىنە كوتەرەتىن ءسات دەپ قاراستىرۋىمىز قاجەت. راس, ەلباسى الىس كەلەشەكتى قامتىعان ۇلت جوسپارىن ۇسىندى. بۇل شىن مانىندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ جان-جاقتى دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن باعدارلامالار جيىنتىعى ەكەنى داۋسىز. داعدارىسقا قارسى شارالاردى ىسكە اسىرۋدا بۇرىنعى زاڭدارعا ءتۇرلى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدە پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارى زور ەڭبەك ءسىڭىردى. ونى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. وسى تۇرعىدان ايتقاندا, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى دەي الامىز. دەگەنمەن, ولار ەلدىڭ بولاشاعىن ويلاپ, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋدىڭ قاجەتتىگىن ۇسىنعاندا, الدىمەن, مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن ويلاعانى داۋسىز ەدى. ويتكەنى, الەمدەگى جانە قوعامداعى قارجىلىق, ەكونوميكالىق, تەحنولوگيالىق دامۋلار مەن وزگەرىستەرگە بايلانىستى ءار ەل جاڭعىرىپ وتىرۋى قاجەت. ول ارينە, ەكونوميكالىق, قارجىلىق, سونىمەن بىرگە, دەموكراتيالىق تۇرعىدان ىسكە اسۋى ءتيىس ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. مىنە, وسى تۇرعىدان وي وربىتكەندە, ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىسىن قولداپ, الەمدەگى قارجىلىق داعدارىسقا قارسى زاڭداردى قابىلداۋدا, سونداي-اق, بۇرىننان قولدانىستاعى زاڭدارعا ءالى دە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدە پارلامەنتشىلەردىڭ دە كاسىبي ءارى ەلدىڭ شىنايى پاتريوتى بولعانى ءجون دەگەن توقتامعا كەلدىم. پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتار سايلاۋلارىن وتكىزۋدىڭ ماڭىزىن تارقاتار بولساق, الدىمەن, بۇل ەلدەگى بىرلىگى مەن ىنتىماعى جاراسقان كوپەتنوستى حالقىمىزدى بۇرىنعىدان دا ءبىر-بىرىمەن جاقىنداستىرا تۇسەدى. ويتكەنى, قازىر الەمدەگى كوپتەگەن ەلدىڭ تۇراقسىزدىققا ۇشىراعان احۋالىن كورىپ وتىرمىز. كوبىندە جۇمىسسىزدار قاتارى مولايىپ, ءبىر-بىرىمەن الاۋىزدىقتىڭ كەسىرىنەن ەرەۋىلدەتىپ تە جاتىر. ەۋروپا ەلدەرىن ميگرانتتار كەزىپ ءجۇر. تاۋبە دەپ ايتالىق, ءبىزدىڭ ەلىمىز وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە ۇرىنباي كەلەدى. بۇعان ارينە, ەلدەگى كونفەسسياارالىق تاتۋلىق پەن ەكونوميكالىق رەفورمالار جەمىسىنىڭ سەپتىگى ءتيىپ وتىرعانى داۋسىز. الداعى ۋاقىتتا دا ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق پەن بىرلىك, ءوسۋ مەن وركەندەۋ, ودان ءارى جالعاسىن تابارىنا كۇمانىم جوق. بۇل سايلاۋ تاۋەلسىز وتانىمىز – قازاقستانداعى ەكونوميكالىق وركەندەۋ مەن جاسامپاز ىستەرگە جاڭا جول اشادى. مۇحتار كەنعانوۆ, جىلىوي اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى. اتىراۋ وبلىسى, جىلىوي اۋدانى.حالىققا جاقىن, ەلگە ەتەنە بولۋىن قالايمىز
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى باستامانى بارشا وتانداستارىمىز قىزۋ قولدادى. بۇل بۇگىنگى الەم ءۇشىن دە, قازاقستان ءۇشىن دە ورتاق بولىپ وتىرعان قارجىلىق داعدارىستىڭ سالقىنىن سەزىنۋدەن جانە وعان قارسى جاسالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالارىمىزدى كەدەرگىسىز جۇزەگە اسىرۋدان تۋىنداعان قادام بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءماجىلىس سايلاۋىن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار سايلاۋىمەن بىرگە وتكىزۋ جونىندەگى پارلامەنتاريلەر ءۇندەۋىن وي ەلەگىندە ەكشەي كەلە, ۇكىمەت جانە ءماجىلىس جەتەكشىلەرىمەن, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسىمەن كونسۋلتاتسيا وتكىزىپ, ءبىر ارنادا توعىسقان بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ ۇسىنىس-تىلەگىن قابىل الدى. ەلباسى جارلىعىنا سايكەس, ءبىز ەلىمىزدىڭ ءبىر بيىكتەن تابىلعان اڭسار-تىلەگىن جۇزەگە اسىرامىز, ەلدىك تاڭداۋىمىزدى جاسايمىز! البەتتە, ءماجىلىس قۇرامىنىڭ جاڭارۋى ەلىمىزدىڭ جوعارى بيلىك جۇيەسىنىڭ قىزمەتىنە دە جاڭا لەپ اكەلەدى. جاڭاراتىن پارلامەنتتىڭ حالىققا جاقىن, ەلگە ەتەنە بولۋىن قالايمىن. بۇل, اسىرەسە, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تىلەگىمەن دە قابىسادى. ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار قاتارىنا وسى سايلاۋ ارقىلى قوسىلاتىن ماندات يەلەرىنىڭ الدىندا ماڭىزدى مىندەتتەر تۇر. ەڭ باستىسى, ەلباسى بەكىتكەن ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرىپ, «100 ناقتى قادامدى» ەلىمىزدىڭ يگىلىگى جولىندا ورىنداۋ بولماق. ايتالىق, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرعان باعدارلامالار بار. «سىباعا», «قۇلان» سىندى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ قاراپايىم حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا كوپ پايداسى ءتيدى. الايدا, قازىرگى داعدارىس كەزەڭىندە ەت ونىمدەرىنىڭ باعامى ارزانداپ بارادى. سوندىقتان, بۇگىنگى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, اگروسەكتور سالاسىنداعى نەسيەلەردى بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا شەگەرە تۇرسا ءجون بولار ەدى. وسى سياقتى تابيعاتتى قورعاۋ ماسەلەلەرىنە دە كوڭىل اۋدارعان ابزال. ءبىز – قورشاعان ورتانىڭ ءبىر بولشەگىمىز. ونى قورعاۋ پارىزىمىز. تابيعاتتىڭ ءبىر زاڭدىلىعى ءب ۇلىنسە, قالعانى دا بىرتىندەپ ب ۇلىنە بەرەدى. وعان جول بەرمەۋىمىز كەرەك. سوندىقتان, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى قاتاڭ قاداعالاۋعا الاتىن زاڭناما قاجەت. مىنە, جوعارى زاڭ شىعارۋشى ورگانىمىزدىڭ جاڭا قۇرامى وسى باعىتتا جۇمىس ىستەسە دەگەن تىلەگىمىز بار. ەرجان قۇتتىباەۆ, شىعىس قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, «تارباعاتاي تابيعاتى» ەكولوگيالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى. شىعىس قازاقستان وبلىسى, تارباعاتاي اۋدانى.قازاقستان تاريحىنداعى ماڭىزدى ءسات
بيىل تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما بەس جىلدىعىنا اياق باسىپ وتىرمىز. ازاتتىقتىڭ اق تاڭىنىڭ اتقانىنا دا شيرەك عاسىرداي ۋاقىت بولىپتى. تاريح ءۇشىن قاس-قاعىم عانا ءسات بولۋى مۇمكىن. ال مەملەكەت ءۇشىن ەداۋىر ۋاقىت. وسى ارالىقتا قازاقستان تولىقتاي قالىپتاستى. الەمدىك ارەنادا ءوزىنىڭ ورنىن نىق بەلگىلەدى. سونىمەن قاتار, وسى جيىرما بەس جىل ىشىندە جاڭا ۇرپاق قالىپتاستى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا تالاي مامان شەتەلدە ءبىلىم الدى, ەلىمىزدە بىلىگىن شىڭدادى. مىنە, وسى جاڭا تۇلعالار ەلىمىزدىڭ الداعى دامۋ جولىن جاسايدى دەگەن ويدامىن. ءماجىلىس پەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋلارىن كەزەكتەن تىس وتكىزۋ بارىسىندا ساياسات ساحناسىنا جاستار شىعادى دەپ سەنەمىن. ەلباسى قازاقستان حالقىنىڭ الدىنا ۇلت جوسپارىن ۇسىنىپ, 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋدى تاپسىرىپ وتىر. پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسىنا مەملەكەت باسشىسى قويىپ وتىرعان تالاپ ۇدەسىنەن شىعاتىن قۇرام جيناقتاپ الۋ باستى مىندەت. ويتكەنى, داعدارىس زامانىندا ءبىلىمى مەن بىلىگى ساي, قاجىرى مەن قايراتى كەمەل, ءاربىر ءىستى نۇرلى اقىلمەن شەشەتىن مامانداردىڭ العا شىعاتىنى انىق. دەپۋتاتتاردىڭ ەلباسىنا ءماجىلىستى تاراتىپ, كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋمەن شىعۋىنىڭ استارىندا وسىنداي سەبەپ بار. ەلىمىزدە تىركەلگەن ءتۇرلى ساياسي پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, قاراپايىم حالىق ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىسىن تولىق قولدادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ توراعاسى دا سايلاۋدى كەزەكتەن تىس وتكىزۋدىڭ زاڭعا ەشقانداي قايشى كەلمەيتىنىن ماقۇلدادى. حالىقتىڭ پىكىرىن جان-جاقتى ساراپتاعان ەلباسى پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسى مەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى جارلىعىنا قول قويدى. بۇل قازاقستان تاريحىنداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى ءسات. ويتكەنى, الەم الاساپىران كۇي كەشىپ جاتىر. قۇندىلىقتار وزگەرىپ, كوزقاراستاردىڭ قايشىلىعى تۋىنداۋدا. وسى رەتتە, قازاقستان حالقى «ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ» ءماجىلىس پەن ءماسليحات دەپۋتاتتارىن سايلاپ الادى. ال بۇل الدا بولۋى ىقتيمال قيىندىقتىڭ بارلىعىنا تاس-ءتۇيىن دايىندىقتىڭ بەلگىسى. نۇرحان جاليەۆ, قازاقستاننىڭ ساياساتتانۋشىلار كونگرەسى قى
