ەقىۇ-نىڭ ورتالىق ديرەكتيۆالىق ورگانى – جىل سايىن شاقىرىلاتىن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى. سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارى باسشىلارىنىڭ كەڭەسىندە ۇيىم اياسىنداعى بارلىق ماسەلەلەر جان-جاقتى قاراستىرىلادى ءجانە تالقىلانادى. تالقىلانعان ماسەلەلەرگە بايلانىستى شەشىمدەر قابىلدانادى, سونىمەن قاتار, توراعالاردىڭ ارقايسىسىنىڭ جۇمىس قورىتىندىلارى شىعارىلادى. ەقىۇ-نىڭ تاعى ءبىر ديرەكتيۆالىق ورگانى – تۇراقتى كەڭەس. تۇراقتى كەڭەس ۆەنا قالاسىندا ورنالاسقان, وندا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى دە تۇراقتى تۇردە قىزمەت ىستەيدى. بۇل قۇرىلىمنىڭ جۇمىسى نەگىزىنەن ساياسي كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋگە جانە اعىمداعى شەشىمدەردى قابىلداۋعا باعىتتالعان. كەڭەستىڭ وتىرىستارى تۇراقتى ءوتىپ تۇرادى.
ەقىۇ-نىڭ جەدەل قىزمەتىنە جالپى باسشىلىق جاساۋدى ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى جۇزەگە اسىرادى. توراعالىق قىزمەت فۋنكتسياسىن ەقىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى كونسەنسۋستىق نەگىزدە داۋىس بەرۋى ارقىلى سايلانعان ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەزەك بويىنشا اتقارادى. ءىس باسىنداعى توراعا بۇعان دەيىنگى جانە كەلەسى جىلعى توراعالارمەن بىرلەسىپ, ەقىۇ-نىڭ “ۇشتىك” ينستيتۋتىن قۇرادى. قازىرگى كەزدە “ۇشتىككە” ۇيىمنىڭ 2009 جىلعى توراعاسى – گرەكيا, 2010 جىلعى ءتوراعاسى – قازاقستان جانە 2011 جىلعى توراعاسى ليتۆا كىرەدى. ءىس باسىنداعى توراعا ۇيىم قىزمەتىنىڭ اياسىندا ءوزىنىڭ جەكە جانە ارنايى وكىلىن تاعايىنداۋعا, سونداي-اق بەلگىلى ماسەلەلەرگە بايلانىستى ماقساتكەرلىك توپ قۇرۋعا قۇقىلى.
گرەكيا مەن قازاقستان توراعالىعىنا دەيىن ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسىنىڭ سەگىز وكىلى بولدى. ولار ادام ساۋداسىمەن كۇرەس جونىندەگى ارنايى وكىل, ول 2003 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا مااستريحتە وتكەن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن قۇرىلدى. كەڭسەسى ەقىۇ-نىڭ ۆەناداعى شتاب-ءپاتەرىندە ورنالاسقان. ءتوراعانىڭ تولەرانتتىلىق جانە كەمسىتپەۋشىلىك جونىندەگى جەكە ءۇش وكىلى, بوسنيا مەن گەرتسەگوۆيناداعى بەيبىتشىلىك بويىنشا دەيتون كەلىسىمىن ورىنداۋ جونىندەگى جەكە وكىل, جانجالدار بويىنشا جەكە وكىل, بەيبىتشىلىكتى قولداۋ ماقساتىنداعى ەقىۇ-نىڭ كوپۇلتتى كۇشتەرىنىڭ قىزمەتىن جوسپارلاۋ جونىندەگى جوعارى دەڭگەيلى توپتىڭ جەتەكشىسى جانە ەقىۇ-نىڭ اسكەري زەينەتكەرلەر بويىنشا لاتۆيالىق-رەسەيلىك بىرلەسكەن كوميسسياسىنداعى وكىلى.
وتكەن جىلى ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى بولعان گرەكيا ءوزىنىڭ ءتورت وكىلىن, دالىرەك ايتقاندا, توراعانىڭ ارنايى ەلشىسىن, ۇزاققا سوزىلعان جانجالدار جونىندەگى ارنايى وكىلدى, ەقىۇ-نىڭ جەرورتا تەڭىزىندەگى جانە ازياداعى ارىپتەستەرىمەن ىنتىماقتاستىق توبى بويىنشا جەكە وكىلدى, سونداي-اق ۇيىمنىڭ قۇقىقتىق سۋبەكتىلەرى ماسەلەلەرى ءجونىندەگى جەكە وكىلدى تاعايىنداعان ەدى. ال قازاقستان بيىلعى جىلى ەقىۇ- نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە ماسەلەلەردىڭ اسا اۋقىمدى ەكەندىگىن ەسكەرە كەلىپ, كولىك جانە ەكولوگيالىق ءماسەلەلەر جونىندەگى ەكى جەكە وكىلىن قوسا تاعايىندادى.
ەقىۇ-نىڭ ەڭ باستى اكىمشىلىك لاۋازىمدى تۇلعاسى باس حاتشى بولىپ تابىلادى. باس حاتشى ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىندە ءۇش جىل مەرزىمگە سايلانادى جانە ول ۆەنا قالاسىندا ورنالاسقان ەقىۇ-نىڭ حاتشىلىعىن باسقارادى. باس حاتشىنىڭ قىزمەتتىك فۋنكتسياسىنا ۇيىمنىڭ قۇرىلىمدىق ينستيتۋتتارى مەن وپەراتسيالارىنا باسشىلىق جاساۋ كىرەدى.
ال ەقىۇ-نىڭ حاتشىلىعى 11 بولىمشەدەن تۇرادى. رەتىنە قاراي اتايتىن بولساق, باس حاتشىنىڭ كەڭسەسى, قارجى جانە مەنەدجمەنت دەپارتامەنتى, مامان-كادرلار دەپارتامەنتى, مۇراعات جانە قۇجاتتاما ءوفيسى, دايىندىق جانە ترەنينگتەر ءبولىمى, 2002 جىلى قۇرىلعان ەقىۇ-نىڭ انتيتەررورلىق سەكتسياسى, ادام ساۋداسىمەن كۇرەسكە ىقپال ەتۋ ءجونىندەگى ءبولىم, جانجالداردىڭ الدىن الۋ ءجونىندەگى ورتالىق... بۇل ورتالىق كورىنىس بەرۋى ءمۇمكىن جانجالداردىڭ الدىن الۋدى جانە داعدارىستاردى رەتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋمەن اينالىساتىن, سونداي-اق ۇيىم ميسسيالارىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋشى باستى ورگان سانالادى. ونىڭ شتاب-پاتەرى ۆەنادا ورنالاسقان, ورتالىقتىڭ بولىمشەسى پراگا قالاسىندا دا بار.
ۇيىم حاتشىلىعىنىڭ بۇدان كەيىنگى قۇرىلىمى – ەقىۇ-نىڭ ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق قىزمەتتەرىن ۇيلەستىرەتىن ءوفيسى. وفيس ۇيىم ميسسيالارىنىڭ اتالعان سالالارعا قاتىستى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن ۇيلەستىرەدى, سونىمەن بىرگە, ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق فورۋمدار جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇلاردان باسقا حاتشىلىقتا ءوزگە دە ارىپتەس ۇيىمدارمەن بايلانىس جاسايتىن سىرتقى ىنتىماقتاستىق ءبولىمى مەن ستراتەگيالىق پوليتسەيلىك ماسەلەلەر ءبولىمى جۇمىس ىستەيدى.
ەقىۇ قۇرىلىمىندا قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق فورۋمى دا جۇمىس ىستەيدى. فورۋم ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ تۇراقتى وكىلدەرىنەن تۇرادى جانە ەقىۇ-نىڭ ۆەناداعى شتاب-پاتەرىندە اپتا سايىن ۇيىم كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ شارالارىنا ارنالعان وتىرىس وتكىزەدى. سونداي-اق فورۋم مىندەتىنە قارۋ-جاراققا باقىلاۋ ورناتۋعا بايلانىستى كەلىسسوزدەر ۇيىمداستىرۋ, تۋىنداعان جانجالداردىڭ قاۋىپتىلىگىن باسەڭدەتۋ, اسكەري دوكترينا جونىندە سەمينارلار وتكىزۋ كىرەدى.
ۇيىمنىڭ ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق فورۋمى 1992 جىلى ەقىۇ نازارىن وتپەلى ەكونوميكانى جانە نارىقتىق قاتىناستاردى ەركىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە اۋدارتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. ەقىۇ- نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى فورۋمنىڭ جىل ىشىندەگى نەگىزگى جۇمىس تاقىرىپتارىن ايقىندايدى. وتىرىستارى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ەكى رەت وتكىزىلەدى, سونىمەن بىرگە, وتىرىستار الدىندا ەكى دايىندىق كونفەرەنتسياسى وتەدى. ال ەقىۇ-نىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى 1991 جىلى ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر پارلامەنتتەرى باسشىلارىنىڭ مادريدتەگى كەزدەسۋىندە قۇرىلدى. اسسامبلەيا مۇشەلەرى جىلىنا ءبىر مارتە باس قوسادى. اسسامبلەياعا 56 مەملەكەتتىڭ 320 پارلامەنتشىسى مۇشە ەكەندىگىن دە ايتقان ءجون. ورىندار بەكىتىلگەن كورسەتكىش بويىنشا ءبولىنەدى, سوعان سايكەس اقش-تا 17 ورىن, رەسەيدە 15 ورىن, ۇلىبريتانيادا, گەرمانيادا, يتاليادا, فرانتسيادا 13 ورىننان, ال قازاقستاندا 6 ورىن بار. قالعان ەلدەر ەكى-ەكىدەن ورىنعا يە. حاتشىلىعى كوپەنگاگەن قالاسىندا ورنالاسقان.
دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋرو ادام قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە دەموكراتيانى دامىتۋعا ىقپال ەتۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىسادى. سونىمەن قاتار, فورۋمدار اياسىندا كەڭەستەر وتكىزۋدى جانە ادامي ولشەمدەر سالاسىنداعى ءمىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىنا بايلانىستى ساراپشىلاردىڭ كەزدەسۋلەرىن ۇيىمداستىرادى. دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردىڭ دامىتىلۋى, ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردە وتكىزىلگەن سايلاۋلار تۋرالى اقپاراتتار الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋ دە وسى بيۋرونىڭ مىندەتىنە جاتادى. بيۋرونىڭ شتاب-پاتەرى – ۆارشاۆادا.
ال ەقىۇ-نىڭ ۇلتتىق ازشىلىق ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارىنىڭ مىندەتىنە كورىنىس بەرۋى ىقتيمال ەتنوسارالىق كەلىسپەۋشىلىك سەكىلدى جاعدايلاردى باسەڭدەتۋگە جانە ولاردى جەدەل تۇردە شەشۋگە ىقپال ەتۋ كىرەدى. جوعارعى كوميسسار ءۇش جىلعا تاعايىندالادى, ونىڭ شتاب-پاتەرى گااگا قالاسىندا ورنالاسقان. ۇيىمنىڭ تاعى ءبىر قۇرىلىمى – باق بوستاندىعى جونىندەگى وكىل.
ۇيىمنىڭ بۇدان كەيىنگى اۋقىمدى ينستيتۋتى – جانجالداردىڭ الدىن الىپ, ولاردى رەتتەۋگە ىقپال ەتەتىن جانە ناقتى باعىتتار بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ميسسيالارى. بۇگىندە ەقىۇ-نىڭ بالقان, شىعىس ەۋروپا, كاۆكاز جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اۋماقتارىندا 18 ميسسياسى جۇمىس ىستەيدى. ميسسيالاردىڭ نەگىزگى قىزمەتى – ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتە وتىرىپ, ورىن العان جانجالداردى مۇددەلى تاراپتارمەن سول جەردە ۇنقاتىسۋ ۇدەرىسىن ورنىقتىرۋ, سونداي اق بەلگىلى ماسەلەلەر بويىنشا ۇيىم وكىلدەرىن دەر كەزىندە حاباردار ەتىپ وتىرۋ.
بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم – ەقىۇ-نىڭ قۇرىلىمدىق ينستيتۋتتارى جانە ولاردىڭ اتقاراتىن قىزمەتتەرى مەن مىندەتتەرى وسىنداي. قۇرىلعانىنا 35 جىل بولعان, ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى الىپ كەڭىستىكتى قامتيتىن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ەڭ باستى قۇجاتى– جارعىسى, وكىنىشكە قاراي, ءالى كۇنگە دەيىن قابىلدانعان جوق.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.
