وتكەن سەيسەنبىنىڭ كەشىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاعان قازاقستان دەلەگاتسياسى ءمىنگەن لاينەر بريۋسسەلدەن كوتەرىلىپ, قىرىق ءمينوتتىڭ ىشىندە ءپاريجدىڭ “ورلي” اۋەجايىنا كەلىپ قوندى. ءبىز ەندىگى ساپاردىڭ سۇلباسى فرانتسيا ورداسىندا سىزىلاتىنىن مۇنىڭ الدىنداعى ماقالامىزدا ايتقانبىز. بىراق سول جولداردى جازىپ وتىرعاندا, سەنا جاعالاۋىن جايلاعان قالاداعى قاۋىشۋلار قىزۋىنىڭ ءوزىمىز كۋا بولىپ كەلە جاتقان جىلى شىرايلى ءجۇزدەسۋلەردەن دە اسىپ تۇسەتىنىن تۋرا بولجاي قويماعان ەكەنبىز. شاماسى, ەۋروپا استاناسىنان جالپاق جاھان مادەنيەتىنىڭ بايتاعىنا اتتانىپ بارا جاتقانىمىزدى ءسال ەستەن شىعارىپ الساق كەرەك...
ءپاريجدىڭ اتى – پاريج
ايتاتىنى جوق, قالانىڭ اۋە قاقپاسى ارقىلى جەرگە تابان تيگىزگەن ساتتەن مۇنداعى مادەنيەتتىڭ دەڭگەيى جوعارى ەكەنىن انىق بايقادىق. ول وسى جەردە تىك تۇرىپ كۇتىپ الۋ ءراسىمىنىڭ ءمىنسىز كورىنۋىنەن باستاپ, اتتاپ ءار ادىم باسقان سايىن سەزىلىپ تۇردى. فرانتسيا جۇرتشىلىعى شىن مانىندە دە قازاقستان ەلىنىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىندى الەم مويىنداعان ليدەرى ءوز جەرىنە كەلگەنىنە قاتتى قۋانىش ءبىلدىردى. ال ءبىز جوعارىدا قويىلعان باس تاقىرىپتى پاريجدە بۇرناعى كۇنى وتكەن ەكى ەل بيزنەسمەندەرىنىڭ فورۋمىندا ءسويلەنگەن سوزدەردىڭ بىرىنەن دايەكتەمە ەسەبىندە كوشىرىپ الدىق. وسىعان قاتىستى وي جيىندا ءتىپتى بۇدان دا شالقار شارىقتاعان شامادا ايتىلدى. “بۇگىن – فرانتسيا تاريحىنداعى ۇلى كۇن! ويتكەنى, پاريجگە نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلدى”, دەلىنىپ ەدى وندا. وسىعان ۇقساس تەڭەۋدى فرانتسۋز حالقىنىڭ باعىنا بەرگەن تاعى ءبىر پاراساتتى پرەزيدەنت نيكوليا ساركوزي دە ءسال كەيىنىرەك جەتكىزگەن. قايتا ءبىز ولاردان دا گورى قاراپايىمدىلىققا قازىق شالىپ, ارناسىنان اسىپ-تاسقان تولاعاي تۇجىرىمدى ىقشامداپ قانا پايدالاندىق. ونداعىمىز ماتەريالىمىزدىڭ ارقاۋى ەكى جاق ءۇشىن دە ورتاق كورىنسىن دەگەندىك بولاتىن.
ءيا, ءپاريجدىڭ اتى – پاريج. ونى جەر بەتىندەگى بىردە-ءبىر قالامەن الماستىرا دا, شاتاستىرا دا المايسىڭ. ءبىر كەزدەرى شىققان: “اقىندار پروۆينتسيادا تۋىپ, پاريجدە ولەدى”, دەگەن قاناتتى ءسوز ونىڭ وزىق ويلى, وركەندى ونەرلى كىسىلەر باس قوساتىن ورداعا اينالۋىنا بايلانىستى ايتىلعان سياقتى. “اقىندار” دەگەننەن شىعادى, فرانتسيادا تەك ادەبيەتتى قولپاشتاۋعا باعىشتالعان سىيلىقتاردىڭ ءوزى مىڭنان اسادى ەكەن. سولاردىڭ اراسىندا اۆتوردىڭ ءبىرىنشى جازعان رومانى, پوۆەسى, اڭگىمەسى, نوۆەللاسى, پەساسى, پوەماسى ءۇشىن تاعايىندالاتىن جۇلدەلەر دە كەزىگەدى. بۇلار جاڭا جازا باستاعان جاس قالامگەردىڭ قاپتاعان كلاسسيكتەر كىتاپتارىنىڭ تاسقىنىندا ءوزىن جوعالتىپ الماۋىن كوزدەپ بەرىلەدى. ادەبيەتكە ءدال مۇنشاما قامقورلىق الەمنىڭ باسقا قاي ەلىندە بار! ءالبەتتە, سىيلىقتىڭ دا سىيلىعى بولادى. فرانتسۋز جازۋشىلارى ءۇشىن سولاردىڭ باستىسى گونكۋر سىيلىعى بولىپ تابىلادى. ول شىعارماشىلىقتارىن باسىندا سۋرەتشى بولىپ باستاپ, كەيىننەن جازۋشىلىققا كوشكەن اعايىندى جيۋل جانە ەدمون گونكۋرلاردىڭ ارتتارىندا قالىپ بارا جاتقان مول بايلىقتارىن سىيلىق ەتۋ نيەتتەرىنەن تۋىپ, 1896 جىلدان بەرى بەلگىلەنە باستاعان. اتالمىش بايگە فرانتسۋز تىلىندە جازىلعان ەڭ ۇزدىك رومان مەن نوۆەللالار جيناعىنا جىل سايىن بەرىلىپ تۇرادى. وندا ۇزدىك اتانعان جازۋشىنىڭ سول ساتتە فرانتسيادا تۇراتىن-تۇرمايتىنى, فرانتسۋز ازاماتى بولعان-بولماعانى استە ەسەپكە الىنبايدى. شىعارما فرانتسۋز تىلىندە جازىلسا بولدى! بۇل دا, بالكىم, مادەني پايىمنىڭ ءبىر شىڭى شىعار. الەم مادەنيەتىنىڭ استاناسى اتانعان, شەجىرەسى باي شادىمان شاھاردا اسەمدىك پەن اۋليەلىكتىڭ نىشانى ىسپەتتەس كورسەڭ كوز تويمايتىن مارتەبەلى مەكەندەر دە از ەمەس. جايشىلىقتا كەلسەڭ, مۇنداعى ەيفەل مۇناراسى مەن داڭق اركاسىن, ەليسەي الاڭدارى مەن ۆەرسالدى, لۋۆر مەن قۇداي انا سوبورىن, مونمارتر مەن لاتىن ورامىن, گرەۆەن, ورسە جانە پيكاسسو مۇراجايلارىن, كەلىسىم, ۆاندوم جانە باستيليا الاڭدارىن, گراند وپەرا گارنە تەاترى مەن پالە رويال سارايىن, ءتىپتى پاريج كاتاكومبالارى مەن مۋلەن رۋج كابارەسىن اسىقپاي ءجۇرىپ, تاماشالاپ شىعۋعا بولار ەدى. ونداعى ورتا عاسىرلاردا سالىنعان عيماراتتاردىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. تۇندە وتتى قالا بولىپ كورىنەتىن پاريج كۇندىز اشىق اسپان استىنداعى مۇراجايعا اينالا قالادى. بىزگە پاريج سونىمەن بىرگە جاسىل جەلەككە مالىنىپ تۇرعان دا ابات بولىپ كورىندى. ونىڭ اينالاسىنداعى ويدىم-ويدىم ورماندار مەن شوق بولىپ شوعىرلانعان ساياباقتاردان بولەك, كوشەلەرى كوبىنىڭ بويىن جايلاعان اعاشتار اللەياسى شاھاردىڭ كوركىنە كورىك قوسا تۇسەدى ەكەن.
جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىستار بايلامى
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ رەسمي ساپارمەن كەلۋىن ءپاريجدىڭ ءوزى دە, جۇرتى دا وسىلاي جادىراعان جايساڭ قالپىندا قارسى الدى. ءبىز ەلباسىنىڭ فرانتسۋز ەلى تاريحىندا ايرىقشا ورنى بولعان اتاقتى گەنەرال شارل دە گوللدى قاتتى قۇرمەت تۇتاتىنىن بۇرىننان ءبىلۋشى ەدىك. ونى مەملەكەت باسشىسى كەيىنىرەك سويلەگەن سوزىندە اشىق ءبىلدىردى دە. ال وسى اتى اڭىزعا اينالعان تۇلعا – فرانتسۋزداردىڭ بەسىنشى رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتى بولعان ادام. ءماسەلەنىڭ ءمانى مىنادا, مەملەكەتتىك قۇرىلىمى رەسپۋبليكا بولىپ تابىلاتىن فرانتسيا بەسىنشى مارتە مۇنداي باسقارۋ جۇيەسىنە 1958 جىلى قابىلدانعان كونستيتۋتسياسى ارقاسىندا قول جەتكىزگەن. سول جىلى پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكانىڭ تىزگىنىن قولعا العان گەنەرال ونىڭ گۇلدەپ-وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان. كەيىنىرەك ەلباسى فرانتسۋز پرەزيدەنتەرى فرانسۋا ميتتەرانمەن دە, جاك شيراكپەن دە دوستىق راۋىشتەگى جاقسى سىيلاستىقتا بولدى. سول ءاۋ باسىندا دۇرىس رەڭكتە جولى سالىنعان بايلانىستىڭ بايلامى قازىرگى پرەزيدەنتكە دەيىن ءساتتى جالعاستى.
فرانتسيا مەملەكەتى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى 1992 جىلعى 7 قاڭتاردا مويىنداپ, سول جىلعى 25 قاڭتاردا ەكى ەل اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورنادى. 1992 جىلعى ناۋرىزدا قازاقستاننىڭ فرانتسياداعى, 1993 جىلعى شىلدەدە فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىكتەرى اشىلدى. ىنتىماقتاستىقتىڭ العاشقى جىلدارىنان قازاقستان-فرانتسيا ساياسي ۇنقاتۋلارى ءورىستى جانە وركەندى دامىپ كەلەدى. استانا مەن پاريج العاشقى جىلداردان ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزىپ, قازىرگى الەمدەگى كوپتەگەن وزەكتى ءماسەلەلەر جونىندە ۇقساس ۇستانىمدار ۇستانۋدا. فرانتسيا باسقا يادرولىق مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدى ايماقتاعى تۇراقتىلىقتىڭ اماناتى جانە ەۋروپا مەن ازيا ارالىعىنداعى بايلانىستىرۋشى كوپىر رەتىندە باعالاپ, قازاقستانعا قاۋىپسىزدىك كەپىلىن بەرگەن بولاتىن.
ەۋروپا تورىندەگى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك
قازىر قاراپ تۇرساق, ەكى ەلدىڭ اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتىلعالى بەرى ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسى بۇعان دەيىن فرانتسياعا بەس مارتە رەسمي ساپارمەن كەلىپ كەتكەن ەكەن. ەكى جاقتى قاتىناستار قاعيداتتارى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1992 جىلعى قىركۇيەكتەگى پاريجگە رەسمي ساپارى كەزىندە دوستىق, ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك شارتىنا قول قويۋىنان باستاۋ الدى. ال ەكى ەل ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن باسىمدىلىقتارى كەلەر جىلعى قىركۇيەكتە فرانسۋا ميتتەراننىڭ قازاقستانعا ساپارى بارىسىندا باعامدالدى. جوعارىداعى ساپاردان كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى فرانتسۋز مەملەكەتىنىڭ استاناسىنا 1994 جىلدىڭ اقپان, 2000, 2003 جانە 2008 جىلداردىڭ ماۋسىم ايلارىندا جول تارتتى.
فرانتسيانىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى نيكوليا ساركوزي مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اراسىنداعى ءوزارا سەنىستىكتى, دوستىق قاتىناستىڭ قاناتقاقتىسى 2007 جىلعى قىركۇيەكتىڭ 25-ىندە نيۋ-يوركتە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى 62-سەسسياسىنىڭ شەڭبەرىندە ءوتتى. ءبىزدىڭ باسىلىمنىڭ باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ بۇل تۋرالى كەزىندە گازەت بەتىندە كەلىستىرىپ تۇرىپ جازدى دا. ال قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ فرانتسياعا 2008 جىلعى 10-11 ماۋسىم كۇندەرى جاساعان كەزەكتى ساپارى قازاق-فرانتسۋز قارىم-قاتىناستارىنىڭ ساپالى جاڭا كەزەڭىن باستاپ بەردى. مۇنداعى كەزدەسۋلەردىڭ قورىتىندىسىندا ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك جونىندە كەلىسىم كەرەگە كەردى. وسىلايشا فرانتسيا قازاقستاننىڭ مۇنداي قۇجات جاساسقان ەۋروپالىق ءبىرىنشى ەلى بولدى. ساپار بارىسى ەلباسى ەليسەي سارايىندا فرانتسيانىڭ جوعارى مەملەكەتتىك ناگراداسى – “قۇرمەتتى لەگيوننىڭ ۇلكەن ءاجىسى” وردەنىمەن ماراپاتتالدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ الەمدەگى بەسىنشى ساۋدا ارىپتەسى جانە ءتورتىنشى رەتتەگى ينۆەستورى بولىپ سانالاتىن فرانتسۋز ەلى ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ ەۋروپاداعى نەگىزگى ارىپتەستەرىنىڭ قاتارىندا اتالادى. وسى تۇرعىدا فرانتسۋز باسشىسىنىڭ ەكى ەل اراسىنداعى سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناستارىن قۇرۋ بارىسىنداعى فرانتسيا مەن قازاقستان بايلانىستارىن ايرىقشا ارتىق ەتىپ كورسەتكەن مالىمدەمەسى ءبارىمىزدىڭ جۇرەگىمىزگە جىلى ۇيالايدى.
سول جاقىندىقتى فرانتسيا پرەزيدەنتى نيكوليا ساركوزيدىڭ 2009 جىلدىڭ 6 قازانىندا استاناعا كەلگەن رەسمي ساپارى ودان ءارى جانداندىرا ءتۇستى. وسى جولى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزى زور ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ, قازاقستان مەن ەۋروپا وداعى اراسىنداعى ارىپتەستىكتى سوزۋ جونىندەگى جاڭا كەلىسىمدى ۇسىنۋ سەكىلدى ماسەلەلەرگە ءپاريجدىڭ قولداۋ كورسەتۋىنە قول جەتكىزىلدى. ەكى پرەزيدەنت “نازارباەۆ-ساركوزي” مەملەكەتارالىق كوميسسياسىن قۇرۋعا شەشىم قابىلدادى. ساپار اياسىندا ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى, ەكونوميكانىڭ ناقتىلى سەكتورى, ازاماتتىق قورعانىس, توتەنشە جاعدايلاردى ەستكەرتۋ مەن سالدارىن جويۋ, اسكەري, اسكەري-تەحنيكالىق جانە عارىش سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق, قىلمىسپەن جانە سىبايلاستىقپەن كۇرەس, قازاقستان اۋماعى ارقىلى فرانتسيا اسكەري جابدىقتارى مەن پەرسونالىنا ءدالىز بەرۋ, ديپلوماتيالىق پاسپورتتارى بار ازاماتتاردىڭ كەدەندىك ءراسىمدەلۋىن جەڭىلدەتۋ جونىندە ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. مۇنىمەن ءبىر مەزگىلدە ساپار اياسىندا قازاق-فرانتسۋز بيزنەس-فورۋمى ءوتىپ, وندا جالپى قۇنى 4 ملرد. دوللاردان استام 13 قۇجات تىركەلدى.
مىنە, ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسى پاريجگە بۇل جولى وسىنداي ۇلكەن شارۋالاردىڭ شاشاسىن قايىرعان قالپىندا كەلدى. ايتقانداي, فرانتسۋز استاناسىنا كەلگەن كۇننىڭ ەرتەڭىندە, سارسەنبى كۇنى اتاقتى “Le ءFىgaro” گازەتى ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق بلوك-بولىگىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى جىلى سەزىمدى ماتەريال جاريالادى. ال سودان ەكى كۇن بۇرىن بريۋسسەلدە جۇرگەنىمىزدە بەلگيانىڭ تانىمال “New Europe” باسىلىمىندا ەلباسىمەن سۇحبات شىققانىن دا كورگەنبىز. بۇرناعى كۇنى تاعى مىناداي ءبىر قىزىقتى كورىنىس كوز الدىمىزدا قالىپ قويدى.
ءوزىمىز ورنالاسقان “ناپولەون” وتەلىنەن شىعىپ, بيزنەس-فورۋم وتەتىن “ريتتس” مەيمانحانالار جۇيەسىنە بارا جاتقان جولىمىزدا كوشەنىڭ جيەگىندەگى جانبالى تاقتادان ۇستىنە جەيدە مەن جاكەت كيىپ العان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جادىراڭقى پورترەتىن كورىپ, اۋزىمىز اشىلىپ قالىپتى. اۆتوبۋستاعى جۋرناليستەر ءبىر دۋىلداپ بارىپ باسىلدى. تەگىندە, بۇل سۋرەت ءدال وسى ساپارعا بايلانىستى ءىلىنبەسە كەرەك. اينالىپ كەلگەندە, وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ بەدەلى بۇل ەلدە شىنىندا دا وتە جوعارى ەكەنىن دالەلدەي تۇسەدى. سول بەدەلدىڭ بيىك ەكەنىن الگىندە ايتىلعان فرانتسۋز-قازاق بيزنەسمەندەرىنىڭ فورۋمى كەزىندە دە بايقادىق. ونداعى ايتىلعان سوزدەردەن باس تاقىرىپ شىعارىپ العانىمىزدى دا جوعارىدا ايتىپ وتتىك.
دامۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى
بۇل القالى جيىن قازاق-فرانتسۋز يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالارى تۇساۋكەسەرىنەن باستالدى. ەلباسى وسى كورمەنى ارالاپ كورىپ شىققاننان كەيىن فورۋم وتەتىن زالعا كەلدى. سوندا بۇعان دەيىن جيىننىڭ ءبىرىنشى جارتىسىن وتكىزىپ بولىپ, ەكىنشى بولىگىنە كوشكەن كاسىپكەرلەر پرەزيدەنتتى ورىندارىنان تىك تۇرىپ قارسى الدى. سوندا سوعىلعان الاقانداردىڭ دۋىلى ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىنا دەگەن قۇرمەتتىڭ مۇندا راسىندا ايرىقشا زور ەكەنىن تانىتىپ تۇردى. اۋەلگى ءسوزدى فرانتسيانىڭ سىرتقى ساۋدا ۆيتسە-ءمينيسترى اننا-ماري يدراك ايتتى. ونىڭ “ ۇلى كۇن” تۋراسىنداعى تولعامىنا زالداعىلار ۇلكەن قوشەمەت كورسەتتى. سودان كەيىن ءسويلەۋ تىزگىنىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇستادى. ول ءوزىنىڭ وسىنداعى ءسوزىن قازىر عانا ءىرى فرانتسۋز كومپانيالارى جەتەكشىلەرىمەن كەزدەسىپ كەلگەنىنەن باستادى. ولاردىڭ اراسىندا “Areva”, “EADS-Eurocopter”, “Total ءExploratىon & ءProductىon” جانە “Alston” اتتى كومپانيالار بار.
– ءبىز فرانتسۋز بيزنەسمەندەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا, فرانتسيادان ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇددەلىمىز, – دەدى كەلەسى سوزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. – تۇتاستاي العاندا, ءبىز قازاقستانعا شەتەل كاپيتالى مەن تەحنولوگياسى كەلۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزۋعا ۇمتىلامىز. بۇل سىڭايدا بىزگە جاقسى ناتيجەلەرگە جەتۋدىڭ ورايى كەلدى. بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ مالىمەتى بويىنشا, قازاقستان سوڭعى جىلدارى قولايلى بيزنەس احۋالىن تۋعىزۋ ءجونىندەگى ەلدەر اراسىنداعى رەيتينگىسىندە بيىل جيىرما بەس ساتى ىلگەرى جىلجىعان. بۇگىندە ورتالىق ازياداعى بارلىق شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ 80 پايىزى قازاقستاننىڭ ەنشىسىنە تيەدى.
ەلباسىنىڭ سوزىنەن تاعى ءبىر ۇققانىمىز, ءبىز تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا 119 ملرد. دوللاردان استام شەتەل ينۆەستيتسياسىن اكەلە العان ەكەنبىز. بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ سەنىمدى سەرپىنمەن دامۋى ماڭىزدى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى بولدى. قازىر ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى قاتارلارىن كۇرت ۇلعايتقان جۇزگە جۋىق فرانتسۋز كومپانيالارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ نەگىزگى بولىگى قازاقستانداعى مۇناي-گاز, تاۋ-كەن, ەنەرگەتيكا, قۇرىلىس, كولىك جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا شوعىرلانعان.
فرانتسۋز پرەزيدەنتىنىڭ وتكەن جىلى استاناعا كەلۋى مەن قازاق ليدەرىنىڭ وسى جولى پاريجگە ات باسىن بۇرۋى ەكى ەلدىڭ ۇزاق ۋاقىتقا نەگىزدەلگەن ىنتىماقتاستىققا ءبىرلەسە ۇمتىلىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. سونىڭ ايعاعىنداي بولىپ, اتالمىش بيزنەس-فورۋم شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 1,9 ملرد. ەۋرو كولەمىن قۇرايتىن كەلىسىمدەرگە قول قويىلىپ وتىر. بۇل فورۋمعا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ كوپتەپ تارتىلۋىندا دا ايرىقشا ءمان بار.
– بۇگىنگى كورمە قازاقستاندا ءىرى فرانتسۋز كومپانيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ تۇساۋىن كەسىپ بەردى, – دەدى كەلەسى ءسوزدىڭ كەزەگىندە ەلباسى. – بىزگە ەندى ءوزارا بىرلەسە قيمىلداۋدىڭ “ەكىنشى دەڭگەيى” كەرەك. ءسوز فرانتسيادا ءىرى كومپانيالاردىڭ قاباتىندا جۇمىس جاساپ جۇرگەن فرانتسۋزدىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس كومپانيالارىن قازاقستاندا دا سونداي ءوندىرىستى ءوركەندەتۋگە تارتۋ تۋراسىندا بولىپ وتىر. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان بۇل باعىتقا ىقپال جاساۋعا دايىنبىز. ەلىمىزدە بۇگىندە قىتايعا, رەسەيگە ەكسپورتقا شىعارۋ نيەتىن كوزدەپ, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ ءىسىن وركەندەتۋدى قولعا الاتىن كاسىپتىك قۇرىلىمدارعا بارىنشا قولايلى جاعداي تۋعىزىلىپ جاتىر. وسى رەتتە قازاقستان اتالعان ايماققا بيزنەس جۇرگىزۋگە بەل بايلاعان فرانتسۋز كاسىپكەرلەرى ءۇشىن ناعىز ءتيىمدى پلاتسدارم بولا الادى.
الەمدىك داعدارىستىڭ اۋىر زارداپتارىنا قاراماستان, قازاق ەلىنىڭ ەكونوميكاسى ءوزىنىڭ بۇرىنعى ءۇردىسىمەن تۇراقتى دامىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدە دامۋدىڭ جاڭا ءمۇمكىندىكتەرىن ەرتە باستان قاراستىردى. سونىڭ ارقاسىندا 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى تالدانىپ, ونى بيىلعى جىلدان باستاپ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما بويىنشا وركەندەتۋدى قولعا الدىق. ۇكىمەت ءوزىنىڭ الدىنا ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ, ءوڭدەۋشى كاسىپورىنداردى دامىتۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. ءتۇپتەپ كەلگەندە, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما قازاقستان حالقىنىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن ۇلتتىق يدەيا دەڭگەيىنە جەتكىزىلدى. سەرپىندى جوبالاردىڭ ءبارى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى ەسەبىنە ەنگىزىلدى. ولاردان جالپى قۇنى 50 ملرد. دوللاردى قۇرايتىن 237 جوبا ىرىكتەلىنىپ الىندى. بۇلاردىڭ ءبارى قازىر مۇقيات باقىلاۋدا تۇر.
وسىلاردىڭ ءبارىن تارقاتىپ ايتىپ شىققان پرەزيدەنت سودان سوڭ ەكونوميكانى وركەندەتۋ ءۇشىن تاڭداپ الىنعان تاكتيكا ءوزىنىڭ وڭ ناتيجەلەرىن بەرە باستاعانىنا توقتالدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىز ىشكى جالپى ءونىم كولەمىن 8 پايىزعا ءوسىردى. ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ ءوسىمى 11 پايىزدى قۇراسا, وڭدەۋشى ونەركاسىپ 18 پايىزدىق دەڭگەيدەن تابىلدى. جاڭا يندۋستريالىق نىسانداردى ەندىرۋمەن بىرگە جاڭادان 12 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى.
بۇدان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ فرانتسۋز بيزنەسمەندەرى نازارىن قازاقستاننىڭ رەسەيمەن جانە بەلورۋسسيامەن بىرگە 2010 جىلدان كەدەن وداعىن قۇرعانىنا اۋداردى. بۇل وسى ەلدەردىڭ ىشكى كەدەندىك شەكارالارىنىڭ الىنىپ تاستالىپ, ءوز ارالارىندا تاۋاردى ەركىن ءوتكىزۋگە جول اشىلعانىن كورسەتەدى. قازىر 170 ملن. تۇتىنۋشىنى قامتيتىن ءبىرتۇتاس تاۋارلار رىنوگى قالىپتاسىپ جاتىر. ءۇش ەلدىڭ ىشكى ءونىمىنىڭ جيىنتىق كولەمى 1,8 ترلن. دوللارعا جۋىقتايدى. وسى رەتتە كەدەن وداعى شەتەلدىك ينۆەستورلار الدىنا جاڭا مۇمكىندىكتەر ۇسىنادى. شىن مانىندە قازاقستان وزىمەن وداقتاس بولعان ەكى ەلدىڭ الدىنان قاقپا بولىپ اشىلادى.
وسىلاردىڭ جايىن ءبىرشاما بايانداپ بەرگەن ەلباسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا فرانتسۋز بيزنەسمەندەرىن قازاقستان رىنوگىندا جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى. سول بويدا فورۋمعا قاتىسۋشىلارمەن قوشتاستى.
نازارباەۆ-ساركوزي كوميسسياسى
ەليسەي سارايىندا قازاقستان باسشىسىن فرانتسيا پرەزيدەنتى نيكوليا ساركوزي كۇتىپ الدى. شارا زور سالتاناتتى جاعدايدا ءوتتى. جالپى, ءبىزدىڭ جۇرتتىڭ فرانتسۋز باسشىسىنا ىشتەي بۇيرەگى بۇرىپ تۇراتىنى بار. بۇل, بىرىنشىدەن, ونىڭ ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا ەكەنىنە بايلانىستى بولسا, ەكىنشىدەن, تەگى كۇنى كەشەگە دەيىن وزىمىزبەن ءبىر سوتسياليستىك لاگەردە بىتە-قايناسقان ۆەنگر جۇرتىنان شىققانىنان شىعار. فرانتسۋز ليدەرىنىڭ اكەسى پال ناد-بوچا شاركەزي بۋداپەشت قالاسىندا تۋعان ماديار ەدى. ءبىزدىڭ ءبىر بىلگىر اعايىندار ونى ءتىپتى سوناۋ ءىX-ءXىى عاسىرلاردا دەشتى قىپشاق دالاسىنان اۋا كوشكەن ەجەلگى قىپشاق جۇراعاتىنان دەگەندى دە ايتىپ قويادى. قالاي دەگەندە دە, نيكوليا ساركوزيدىڭ قازاقستان دەسە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەسە, قۇراق ۇشاتىنى اقيقات ەكەن. ايتقانداي, ونىڭ اكەسى پال شاركەزي كەڭەس اسكەرلەرى ۆەنگرياعا كىرگەن كەزدە فرانتسياعا كەتىپ قالىپتى. سول ەلدىڭ ازاماتتىعىن الىپ, اتى-ءجونىن فرانتسۋز ىڭعايىنا قاراي پول ساركوزي دەپ العان كورىنەدى. ودان 1955 جىلى تۋعان ورتانشى ۇلدىڭ اتى نيكولاس (نيكوليا) بولاتىن...
وسى كۇنى ەليسەي سارايىندا قازاقستان مەن فرانتسيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاڭا بەلەسكە كوتەرۋگە باعىتتالعان بىرنەشە ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويىلدى. سولاردىڭ اراسىنداعى ەڭ الەۋەتتىسى “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ پەن فرانتسۋز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ساركوزيدىڭ بىرلەسكەن دەكلاراتسياسى” بولاتىن. اتالمىش قۇجات 2010 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ كۇشىنە ەنگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن فرانتسۋز رەسپۋبليكاسىنىڭ اراسىنداعى ستراتەگيالىق ءارىپتەستىك تۋرالى شارتتى قۋاتتادى. ول سونىمەن قاتار ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىرلەر الماسۋعا جانە ونىڭ جاڭا باعىتتارىن بەلگىلەۋگە قىزمەت ەتەتىن, قازاقستان-فرانتسيا پرەزيدەنتتىك كوميسسياسىن قۇرۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن فرانتسۋز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى 2010 جىلعى حاتتاماعا قول قويىلۋىن قۇپتادى. ول سونداي-اق قازاقستان-فرانتسيا پرەزيدەنتتىك كوميسسياسى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جانە ونىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىنىڭ مىندەتتەرىن بەلگىلەپ بەردى. بۇدان ءارى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساياسي ۇنقاتىسۋ جانە حالىقارالىق ماسەلەلەر, ەكونوميكا جانە ساۋدا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق, ءمادەنيەت جانە ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق باپتارى بويىنشا مىندەتتەمەلەرى كەلتىرىلگەن. قابىلداۋدا, سونىمەن قاتار, ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتى اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت جاعدايدا پايدالانۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە, قازاقستان قورعانىس مينيسترلىگى مەن فرانتسۋزدىڭ “EADS” جانە “EADS-Eurocopter” كومپانيالارى اراسىندا ەس145 ءتيپتى تىكۇشاقتاردى دايىنداۋ, جەتكىزۋ جانە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە بىرلەسە قيمىلداۋ مەموراندۋمى جارىققا شىقتى. سونداي كەلىسىمدەر “قازاتومپروم” ۇلتتىق كومپانياسى مەن فرانتسۋزدىڭ “Areva” كومپانياسى, “قازاقستان تەمىر جولى” ۇلتتىق كومپانياسى مەن فرانتسۋزدىڭ “الستوم ترانسپورت” كومپانياسى اراسىندا دا جاسالدى. وسى شارالاردىڭ الدىندا فرانتسيا پرەزيدەنتى قازاقستان باسشىسى قۇرمەتىنە ەرتەڭگىلىك اس بەردى. قوناقاسى راسىمىنە سونداي-اق مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى” اكتسيونەرلىك قوعامى باسقارماسىنىڭ توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ, پرەزيدەنتتىڭ حالىقارالىق ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەسشىسى نۇرلان ەرمەكباەۆ, قازاقستاننىڭ فرانتسياداعى ەلشىسى نۇرلان دانەنوۆ, پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارۋشىسى سارىباي قالمىرزاەۆ, پرەزيدەنتتىڭ ەكونوميكا ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەسشىسى باقىت سۇلتانوۆ, قورعانىس ءمينيسترى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ, مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ساۋات مىڭباەۆ قاتىستى.
ەلباسىنىڭ بۇدان كەيىنگى كەزدەسۋى فرانتسيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى فرانسۋا فيونمەن ءوتتى. وسى كەزدەسۋگە بارار الدىندا ول فرانتسۋز پرەزيدەنتىمەن جىلى قوشتاسىپ, كورتەجگە بەتتەپ بارا جاتقان بەتىندە, ويلاماعان جەردەن وزىنە ءتان شالتتىقپەن كىلت بۇرىلىپ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى تۇرعان جيەككە جاقىنداپ كەلدى. حاتتاماعا ەنبەگەن وسى قىسقا تىلدەسۋ بارىسىندا پرەزيدەنت فرانتسۋز ليدەرىمەن بولعان سۇحباتتاسۋ ناتيجەسىنىڭ ءوزى كۇتكەن دەڭگەيدەن تابىلعانىن ايتىپ ءۇلگەردى. ال ماتون سارايىندا ۇكىمەت باسشىسىمەن وتكىزىلگەن جۇزدەسۋگە جازبا جۋرناليستەرى قاتىسقان جوق. وسى جەردە ەلدىڭ بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلباسىعا كەشكى قوناقاسى بەرىلدى. فرانتسۋز تەلەجۋرناليسى, ساياسي شولۋشى پەر-ليۋك سەگيوننىڭ “قازاقستان – ەۋرازيانىڭ دىڭگەگى” اتتى كىتابىنىڭ تۇساكەسەرى دە وتكىزىلدى. وسىمەن ەلباسىنىڭ فرانتسۋز جەرىندەگى ساپارىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى اياقتالدى.
پاريج حارتياسى – پايداسى مول قۇجات
كەشە ساپاردىڭ ەكىنشى اقىرعى كۇنى نۇرسۇلتان نازارباەۆ فرانتسيا سىرتقى جانە ەۋروپالىق ىستەر مينيسترلىگىنىڭ عيماراتىندا وتكەن پاريج حارتياسىنىڭ 20 جىلدىعى مەن قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا ءتوراعالىعى تاقىرىبىنا ارنالعان كونفەرەنتسياعا قاتىستى. القالى جيىندى فرانتسيانىڭ سىرتقى جانە ەۋروپالىق ىستەر ءمينيسترى بەرنار كۋشنەر كىرىسپە ءسوز سويلەپ اشتى. ول ءوزىنىڭ وسى سوزىندە ەقىۇ-نىڭ قازىرگى توراعاسىنىڭ ءبۇگىنگى جيىنعا قاتىسىپ وتىرۋىنىڭ ءوزى وعان كورسەتىلگەن ۇلكەن قۇرمەت ەكەنىن ايتا وتىرىپ, بۇدان 20 جىل بۇرىنعى الەمدەگى وقيعالارعا شولۋ جاساپ ءوتتى. ول ءبىر قيىنداۋ كەزەڭ ەدى. حەلسينكيدەگى العاشقى جيىننىڭ وتكەنىنە ءبىراز بولعان. دۇنيە باتىس جانە شىعىس بولىپ ەكىگە جارىلىپ تۇرعان. سول كەزدە شاقىرىلعان پاريج حارتياسى مەملەكەتتەردىڭ اراسىنداعى جىكتى جاپسىرىپ, ارالارىن بىرىكتىرىپ بەردى. سول تۇستا بەرلين قابىرعاسىنىڭ قۇلاپ, ەكى گەرمانيانىڭ قايتا ءبىرىگۋىنە وسى القالى باسقوسۋدىڭ ىقپالى بولدى. ء“بىز 1975 جىلى حەلسينكيدە قول قويىلعان قورىتىندى اكتىدە بەرگەن ۋادەمىزدى 1990 جىلعى پاريج حارتياسىنان كەيىن ورىنداي باستادىق, – دەدى ول. – وسىدان سوڭ الەمدەگى احۋال دا وزگەرە باستادى”. دەگەنمەن, سوڭعى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە ءتۇيىنى شەشىلمەي كەلگەن قانشاما وزەكتى ماسەلەلەر جيناقتالىپ قالدى. ولاردىڭ ءبىرازى “قاتىرىلعان نىساندار” بولىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەتتى. ولاردىڭ اراسىنداعى مولدوۆاداعى جاعدايلار, ارمەنيا مەن ءازىربايجاننىڭ ارا قاتىناسى ەندى ەرۋگە ءتيىس. مىنە, استانادا وتەتىن سامميت وسى تۇيىقتاردان شىعارۋعا باتىل قادام جاسايتىن بولعانى دۇرىس. فرانتسۋز ەلىنىڭ وكىلى وسىلاردىڭ جايىن ايتا كەلىپ, قازاق ەلى استاناسىندا وتكەلى تۇرعان حالىقارالىق جيىننان ءوزىنىڭ كوپ ءۇمىت كۇتەتىنىن جاسىرمادى. “استانا ءسامميتى كوپ ءتۇيىندى ءماسەلەنى شەشەتىندىگىمەن ەستە قالۋى ءتيىس”, دەدى ول ءسوزىنىڭ سوڭىندا.
بۇدان كەيىن العاشقى ءسوزدى فرانتسيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ۆالەري جيسكار د ەستەن الدى. ول ءوزىنىڭ ءسوزىن قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ناعىز كەلىسىم كوپىرى بولۋعا ءتيىس ەكەنىنەن باستادى. حەلسينكي مەن پاريج باسقوسۋلارى اراسىندا بولعان الۋان ءتۇرلى ساياسي وقيعالارعا باعا بەرىپ شىققان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ەقىۇ توراعاسى بۇگىن قاتارىمىزدا بولىپ وتىرعانىنىڭ ءوزى ونىڭ بەلسەندى باسشى ەكەنىن ءبىلدىرەدى دەگەن سىڭايدا وي تۇجىرىمىن تارقاتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىندى قايراتتى توراعانىڭ تىزگىندى ۇستاۋى ۇيىم جۇمىسىنا جاڭا سەرپىن بەردى. ەۋروپا ۇيىمى سەنىمدى قولدا. ونىڭ “ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىن” دەگەن يدەياسى ۇنايدى. تاپ وسى ويدى ءسوزدىڭ كەزەگى وزىنە تيگەندە, گەرمانيانىڭ بۇرىنعى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى حانس-ديتريح گەنشەر دە تۇيدەكتەتىپ ءوتتى. ول, سونىمەن بىرگە, پاريج حارتياسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءتارىزدى تاۋەلسىز مەملەكەت تە پايدا بولدى دەگەندى جەتكىزدى. ەندى قازاق ەلى استاناسىندا وتاۋ تىگەتىن كەلەسى سامميتكە كۇللى الەم قۇلاق ءتۇرىپ, ەلەڭدەپ وتىر. وسىنىڭ الدىندا سويلەگەن فرانتسيانىڭ بۇرىنعى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى رولان ديۋمانىڭ سوزىندە دە استانا ءسامميتى تۋرالى جاقسى تىلەكتەردىڭ تيەگى اعىتىلدى.
كونفەرەنتسيانى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءسوزى تياناقتادى. پاريج حارتياسىنىڭ قابىلدانۋى جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بويى باتىس پەن شىعىس بلوكتارىنىڭ تەكەتىرەسكەن ءداۋىرى – “قىرعي-قاباق سوعىس” كەزەڭىنىڭ اياقتالعانىن پاش ەتتى. حارتيا ەۋروپانىڭ قاۋىپسىزدىك ساياساتىنداعى جاڭا كەزەڭدى اشىپ بەردى. ول حالىقارالىق قاتىناستاردا ناعىز ارىپتەستىك, ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا كومەك رۋحىن قالىپتاستىرۋدى ساپالىق وزگەرىستەرگە جەتكىزدى. بۇل قۇجاتتا ەۋروپانىڭ ءXXى عاسىرداعى بولاشاعىنىڭ تۇجىرىمداماسى ايقىندالدى. سەنىم, دەموكراتيا, قۇقىق جانە ادام بوستاندىعى, تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىك – مىنە, حارتياعا قول قويعان بارلىق مەملەكەتتەر مويىنداعان باستى قۇندىلىقتار وسىلار. سول كەزەڭدە قابىلدانعان باسقا دا قۇجاتتارمەن قاتار پاريج حارتياسى تاپ بۇگىنگى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قۇرىلۋىنا ىقپال جاسادى. ول ۇيىمنىڭ شەشۋشى قۇرىلىمدارى مەن ينستيتۋتتارىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ جانە ءىس-ارەكەتتەرى قۇقىقتىق بازاسىنىڭ ءبىر بولىگى بولدى. وسى ويلاردى جاتىق تىلمەن جەتكىزىپ بەرگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇدان ءارى ەۋروپاعا ارنالعان حارتيانىڭ قۇرلىق پەن الەمدەگى وزگەرىستەردىڭ باستاۋشىسى بولعانىنا توقتالدى. وعان قول قويىلعانىنا بار-جوعى ءبىر جىل وتكەندە كەڭەس وداعى تارادى دا, بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالار, ولاردىڭ اراسىندا قازاقستان دا بار, دەربەس مەملەكەتكە اينالدى.
– ءبىز قازىر ءوزىمىزدىڭ توراعالىعىمىزدىڭ باسىم باعىتتارىن تولىق انىقتاپ, ەقىۇ-نىڭ بارلىق ءۇش ولشەمى بويىنشا جۇمىس جاساپ جاتىرمىز, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. – قازاقستان توراعالىعىنىڭ تۇجىرىمداماسى ءبىزدىڭ ەقىۇ-نىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋمەن ۇيىمدى جاڭا جاعدايعا بەيىمدەۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسۋعا دەگەن بەرىك نيەتىمىزدى تانىتادى. اسكەري-ساياسي باعىتتا ءبىز “كورفۋ ۇدەرىسىن” العا شىعاردىق. قازاقستان ەقىۇ مەن اوسشك الەۋەتتەرىن بىرىكتىرۋ نەگىزىندە ءبىرتۇتاس ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك تۇعىرناماسىن قۇرۋدى ۇسىنىپ وتىر.
ءوزىنىڭ سوزىندە مەملەكەت باسشىسى قىرعىزستانداعى جاعدايدىڭ ايماقتاعى تۇراقتىلىققا كەرى اسەر ەتىپ وتىرعانىن ايتىپ ءوتتى. ەقىۇ حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ, بۇل داعدارىستى دۇرىس شەشۋگە ارالاستى. ونىڭ كۇش سالۋىمەن رەسەي جانە اقش پرەزيدەنتتەرى بۇل ەلدە ازامات سوعىسىنا الىپ باراتىن شيەلەنىستىڭ وربۋىنە جول بەرمەدى. ال الداعى سامميت ۇيىمنىڭ قاۋىپسىزدىكتىڭ حالىقارالىق جەتەكشى رولىنە تالداۋ جاساۋدىڭ جاقسى سەبەبىنە اينالادى. ەلباسى ءسوزىنىڭ ءتۇيىنىن وسىنداي ويمەن ءتۇيدى.
كونفەرەنتسيا بىتكەننەن كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن بريفينگ وتكىزدى. وندا ول ەكى ەلگە – بەلگيا مەن فرانتسياعا جاسالعان ساپارلاردىڭ قازاقستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى دا قاجەتتى بولعانىن ايتتى. بريۋسسەلدە ەۋروپا وداعىمەن ارىپتەستىكتى جالعاستىرۋعا جانە قازاقستاننىڭ بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋىنە بۇل ۇيىمنىڭ قولداۋ كورسەتۋىنە ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. پاريجدە فرانتسيامەن اراداعى قاتىناس جوعارى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى دەپ ايتۋعا بولادى.
سەرىك ءپىرنازار, “ەگەمەن قازاقستان” – پاريجدەن.
----------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
