قوبىزشى مولىقباي شال ماتايداعى...

وسى جازدا, تامىزدىڭ 17-ءسى كۇنى شىمكەنت قالاسىندا كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆتىڭ تۋعانىنا 80 جىل تولعان تويىندا وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ءوزى باس بولىپ, ءشامشىنىڭ ەسكەرتكىشىن سالتاناتتى تۇردە اشتى. حالىقتىڭ مەرەيى ءوستى. مىڭداعان ادامدار ونىڭ كۋاسى بولدى. مىنە, ناعىز قۋانىش وسى ەدى. سول كەشتەن كەيىن ۇيگە ورالدىم. ۇيقىم كەلمەدى. ستاليندىك زۇلمات زاماندا, 1929 جىلى جازىقسىز جازالانىپ, جاسى جەتپىستەن اسىپ, سەكسەنگە جاقىن قالعاندا الماتى قالا­سىنىڭ اباقتىسىندا قايعىلى قازاعا ۇشى­راعان ۇلى قوبىزشى مولىقباي باي­ساق ۇلى­نىڭ بەلگىسىز بەينەسى ءتۇن جارىمىندا كوز الدىما ەلەس بەرىپ, جۇرەگىمدى سىزداتىپ, ابدەن مازامدى الدى. ەگەمەن ەل بولدىق. بۇل – قۋانىش. قو­لىندا بيلىگى بار ازاماتتار وسى ءساتتى پاي­دالانىپ, ەل اۋزىندا بۇرىن-سوڭدى ەستىمەگەن اتا-بابالارىنا الىپ ەسكەرتكىشتەر قوي­دىرىپ, كوشە اتىن بەرگىزىپ, اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىپ كەتتى. تاريح بەتىندە جازىلماعان, ەل ەستىپ-بىلمەگەن باتىرلاردىڭ تۋىسقاندارى بولىپ شىعىپ, ۇلان-اسىر توي جاساتۋدا. ال ەسكەرۋسىز قالعان ونەر جۇلدىزدارى ءوشىپ بارادى. ولار تۇندە جارقىراپ, تاڭ اتا كوزگە كورىنبەي قالادى. وسىنداي كومەسكىدە قالعان تۇلعانىڭ ءبىرى – مولىقباي بايساق ۇلى. ونىڭ ارتىندا قالعان جالعىز ۇرپاعى – قارا قوبىزى عانا... مولىقبايعا ءبىر ەسكەرتكىش بۇيىرمادى. * * * مولىقباي كىم؟ ول قانداي قوبىزشى؟ قاي جىلى تۋىپ, قاي جىلى قايتىس بولعان؟ الدە اڭىز ادام با؟ ماسەلەنى وسىدان تاراتايىق. مولىقباي بايساق ۇلى 1875 جىلى قازىرگى الماتى وبلىسىنىڭ اقسۋ اۋدانىندا قوبىزشى بايساق بۇعىباي ۇلىنىڭ وتبا­سىندا ومىرگە كەلگەن. ۇلكەن اتاسى جەتىباي دا قوبىزشى بولىپتى. ۇلى باباسى – ەر توقپانبەت. سۇيەگى تۇركىستاندا جەرلەنگەن. قازاق تاريحىندا بەلگىلى ادام. اقىن سارا تاستانبەكقىزى وسى مولىقبايمەن تۋىسقان. قىزىلوردا قالاسىنان شىعاتىن “جاڭا ادەبيەت” جۋرنالىندا ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ “كۇي” پوەماسى جارىق كورەدى. وندا ءىلياس اقىن: “قازاقتا قوبىزشىنىڭ قالعانى سول”, دەپ اشىق ايتادى. ءىلياس بىلەدى. ول كەزدە قازاق­تىڭ اتاقتى قوبىزشىسى ىقىلاس دۇكەن ۇلى ومىردەن وتكەن كەز ەدى. كەڭەس زامانىنا جەتكەن قوبىزشى مولىقباي بايساق ۇلى بولاتىن. جالعىز قوبىزشى, قورقىت كۇيلەرىن ەلگە جەتكىزۋشى, ءىرى تالانت يەسى مولىقبايدىڭ جازىق­سىز تۇرمەگە قامالىپ ولگەنى ىلياسقا وتە اۋىر ءتيىپتى. ءىلياس ۇلتتىق تۇرعىدا ويلايتىن ادام عوي. “كۇيشى”, “قۇلاگەر” پوەمالارىمەن بىرگە “يساتاي – ماحامبەت” پەساسىن, قۇر­مانعازى تۋرالى “كوبىك شاشقان” داستانىن, مولىقباي تۋرالى “كۇي” پوەماسىن جازدى. – قاجىعان كوڭىل قامىن, جۇرەك جانىن قوزعاعان قوبىزداعى قوڭىر سارىن. الەمنىڭ اۋەنىنە بەرمەس ەم-اۋ, قازاقتىڭ مۇڭىن تارتقان كۇيشى شالىن, – دەپ ءىلياس جۇرەگىمەن جىرلايدى. “قازاقتىڭ مۇڭىن تارتقان كۇيشى شالىن”, – دەگەن ءسوزدىڭ استارىندا قازاق ۇلتى جاتىر. ءىلياس مولىقبايدىڭ كۇيلەرىن وتە جوعارى باعالادى. ماعجان جۇماباەۆ قوبىزشى قويلىباي باقسى تۋرالى پوەما جازدى. ساكەن سەيفۋل­لين “ىقىلاس قوبىزشى” دەگەن اڭگىمەنى ومىرگە اكەلدى. ءىلياس مولىقبايدىڭ قايدان شىققانىن, ومىردە بولعانىن ەلگە ايتىپ كەتەدى. “ماتايدا, كەنجە, تۇڭعات, ساقايداعى!” – دەپ ايتۋى مولىقبايدىڭ ءتول قۇجاتىنىڭ بەلگىسى. قوبىزشىدا تۋى تۋرالى كۋالىك بولماعان. قوبىزشىنىڭ تۇسىندا اقسۋ وڭىرىندە اتاقتى تولعانباي اقىن ءومىر ءسۇردى. قوبىز­شى وسىلارمەن ارالاستى. اسەت نايمان­باەۆتىڭ ءوزى مولىقبايدىڭ قوبىزىنداعى كۇيلەردى تىڭداعان. جەتىسۋ جەرىندە اتاقتى ءسۇيىنباي, باقتىباي اقىندارمەن بىرگە مولىقباي قوبىزشى قاتار ايتىلادى. * * * 2007 جىلى 16 مامىر كۇنى تالدىقورعان قالاسىنىڭ ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى مادەنيەت سارايىندا مولىقباي بايساق­ ۇلىنىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا ارنال­عان عىلىمي-تانىمدىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. قازۇما پروفەسسورى راۋشان قوجابەكقىزى مۇساقوجاەۆا: – قورقىت كۇيلەرى ءالى ءتىرى. قويلىباي, مولىقباي, ىقىلاس سياقتى قوبىزشىلار ونىڭ كۇيلەرىن حالىققا جەتكىزە ءبىلدى. مو­لىقباي – قوبىزشى قورقىتتىڭ ارتىندا قال­عان ولمەس مۇراسىنىڭ جالعاستىرۋشىسى. ءبىز مولىقبايدى ءوز كوزىمەن كورىپ, ونىڭ كۇي­لەرىن تىڭداپ, “كۇي” پوەماسىن جازعان ءىلياس اعامىزعا العىسىمىزدى ايتامىز. كەڭەس زامانىندا قازاق ەلىندە قالعان جال­عىز قوبىزشى وسى مولىقباي بايساق ۇلى. ءبىز ونىڭ ۇمىتىلعان كۇيلەرىن قالپىنا كەلتىرۋى­مىز كەرەك. ونەر وشپەيدى. مولىقباي ول پا­گا­نيني سياقتى ءدۇلدۇل دارىن يەسى. پاگا­ني­نيگە ەسكەرتكىش ورناتىلعان. ەلى ونى قۇرمەتتەيدى. ال قوبىزشىعا ەسكەرتكىش ورناتىلماعان. بۇل وكىنىشتى. ءيا... وكىنىشتى! – دەدى. راۋشاننىڭ بۇل ءسوزى ەلگە وي سالدى. جانعالي جۇزباەۆ, ءابدىماناپ جۇمابەك­ ۇلى, جەمىسبەك داۋلەتبەك ۇلى ويلى پىكىر­لەرىن ايتتى. سەيداحمەت مۇحامەتشين, ەگەۋ­بەك دالباعاەۆ قوبىزشىعا ەسكەرتكىش ورناتۋدى ءجون دەپ قولداۋ ءبىلدىردى. مولىق­بايدىڭ كيەلى قارا قوبىزىن قايتا وڭدەپ, قالپىنا كەلتىرگەن ونەر شەبەرى قانات قازاقباەۆقا ەل العى­سىن ايتتى. – مەن 1970 جىلى الماتىداعى قۇرمان­عازى اتىنداعى كون­سەرۆاتوريادا وقىپ, اتاق­تى قوبىزشىلار داۋلەت مىق­­تى­باەۆ پەن جاپپاس قالام­باەۆتان ءدا­رىس الدىم. مول­ىقباي كۇيلەرىن ەلگە ورالتۋىمىز كەرەك. “جەزكيىك”, “بوزىن­گەن”, “اققۋ”, “قۇدىرەت­تىڭ قۇسى”, “جەل­مايا”, “اقساق قۇلان” كۇيلەرىن قوبىزعا ءتۇسى­رىپ ەلگە تاراتقان وسى مولىقباي قوبىزشى! – دەدى ءا.جۇمابەك ۇلى. * * * مولىقبايدى ءىلياستىڭ تەرەڭ ءبىلۋىنىڭ سىرى بار. مولىقبايدىڭ اتا تەگى قوبىزشى بولعان ەكەن. اكەسى بايساق, اتاسى بۇعىباي, باباسى جەتىباي اتاقتى كۇيشىلەر ەدى. ال ءىلياستىڭ اكەسى جانسۇگىر, اتاسى بەرسۇگىر, باباسى وتەش اقىن ادامدار بول­عان. ءىلياس تۋ­عان­دا قۇمداعى قاينار بابا اۋىلىنا مولىقباي بارادى. جانسۇگىردىڭ ايەلى ەكىنشى ۇلىنا بوسانادى. مەككەدەن قاجى اتانىپ كەلگەن بەرسۇگىر قاريا: – بالام! اتىڭدى مولىقباي دەپ قويعان ەكەن. ەلگە مولشىلىق اكەلسىن دەپ نيەت بىل­دىرگەن عوي. اكەڭ بايساق پەن اتاڭ بۇعى­بايدى تانيمىن. اقىن سارا قارىنداسىڭ. تەكتى اۋلەتتىڭ تۇلەگىسىڭ. ۇلى باباڭ – ەر توق­­تان­بەت. ەلىڭ ساقاي. ءبىز دە تەگىن ەمەسپىز. سما­­عۇل قاجىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. جاڭا ومىر­­گە كەلگەن نەمەرەمنىڭ ەسىمىن ءوزىڭ قوي! – دەپتى. كوكشىل كوزدى, ءوڭى نۇرلى, ەر مىنەزدى مولىقباي سوزگە كەلمەي جاس نارەستەگە ءىلياس پايعامباردىڭ ەسىمىن بەرىپتى. بۇل اڭگىمەنى ماعان ءىلياستىڭ تۋعان ءىنىسى قىزىربەك جانسۇگىروۆ ءوز اۋزىنان ايتتى. ءىلياس­تىڭ اعاسى بيماعزۇمنىڭ بالاسى كاپ­پاي كۋا بولاتىن. فەرمانۋ جەڭگەي شاي قۇ­يىپ بەرىپ وتىردى. ۇيدە قوسان, ايت, نى­عى­مەت, قالياسقار, بورىبەك, سەيىتجان, بايعور­جىن, جۇماتاي ەسىمدى اۋىل ادامدارى بار ەدى. * * * مولىقبايدىڭ تۋىسقانى ورىسباي اقساقال 1968 جىلى ۇيىندە وتىرىپ ءبىر اڭگىمە ايتتى: – ءىلياس تاشكەنتتەن كەلگەن سوڭ وسى اۋىلداعى بەلتوعاندا مۇعالىم بولدى. ءبىرىنشى ايەلى امانشاعا ۇيلەندى. جانسۇگىر توي جاسادى. “شيلىوزەكتىڭ” بويىندا ات بايگەسى ءوتتى. جانسۇگىر تويعا مولىقبايدى شاقىردى. باسىنا بورىك كيگەن, بويى ورتادان جوعارى, وتكىر جانارلى, ءجۇزى نۇرلى ادام ەكەن. ءار ادامعا تەسىلە قاراپ وتىردى. ەل: “مولىقباي كەلدى!” دەپ شۋىلداپ جاتتى. ويىن بالاسى ەدىم, – دەدى... – ءىلياس ايەلى امانشا بالادان قايتىس بولعاننان كەيىن 1925 جىلى مۋزىكا زەرتتەۋشىسى, ءوزىنىڭ دوسى زاتاەەۆيچتى اقسۋعا ەرتىپ كەلىپ, مولىقبايمەن كەزدەستىرەدى. بىرنەشە كۇيلەرىن جازىپ الىپتى. ءىلياس سوڭعى رەت مۇحتار اۋەزوۆتى ەرتىپ سارقانداعى امان جايلاۋىندا كيىز ۇيدە وتىرعان مولىقبايعا بارىپ جولىعادى. قاستارىندا تالدىقورعان قالاسى باسشىسى­نىڭ ءبىرى شاماي ءشىناسىلوۆ بولىپتى. ءتورت كۇندەي قوبىزشىنىڭ ۇيىندە قونىپ, ونىڭ كۇيلەرىن تىڭدايدى. ءىلياس “كۇي” پوەماسىن سول جەردە جازسا كەرەك. كوپ كەشىكپەي جەلدىقاراعايعا بەت الىپتى. ءىلياس ءوزىنىڭ “جەتىسۋ سۋرەتتەرى” تسيكلىن اتپەن ەل ارالاپ ءجۇرىپ جازعان دەگەن ءسوز بار. مولىقباي جەتىسۋدىڭ جەر اتتارىن وتە تەرەڭ بىلگەن ادام. ماسكەۋدە, قىزىلوردادا جۇرگەن ءىلياس جەتىسۋدىڭ جەرى مەن وزەن, بۇلاقتارىن وسى مولىقبايدان سۇراپ العان ءتارىزدى. مولىقبايدى كەڭەس زامانىنىڭ ساياساتى ونشا قىزىقتىرماپتى. 1927 جىلى اقسۋ اۋدانىندا سارمەتەن دەگەن كىسىنىڭ بالاسى بايمولدانىڭ قىزى ءماريا­نى شوقپار رۋىنداعى مىرزاق­ۇلدىڭ ۇلى قوجا الىپتى. وسى تويدا مولىق­بايدىڭ جۇيرىك كەر اتى باس بايگەگە يە بولىپتى. جۇيرىك ات اقسۋ ءوڭى­رى­نىڭ قۇلاگەرى ەكەن. وسى اتتى اۋدان باس­شى­لارى­نىڭ ءبىرى سۇراپ قولقا سالادى. اقىرى ۇر­لا­تادى. مولىقباي قاسىنا اتالاس تۋىس­قانى نوكەربەكتى ەرتىپ, الگى باسشىعا بارادى. – سەن باقسىسىڭ! – دەپ الگى قوبىزشىعا ءتىل تيدىرەدى. مازاق جاسايدى. قارت كۇيشى قاتتى كۇيىنەدى. قولىنداعى توبىلعى ساپتى قامشىسىمەن الگى باسشىنىڭ باسىنان سالىپ-سالىپ جىبەرەدى. بەت-اۋزى قان-جوسا بولعان الگى ايعايلاپ دالاعا شىعادى. بار داۋسىمەن: “كوزىم!” دەپ شىڭعىرادى. “مولىقباي پار­تياعا قول كوتەردى!” دەپ ونشاق­تى ادام كۋاگە شىعادى. سوت بولادى. “باقسى” دەگەن ايىپ تاعادى. مولىقبايدى الماتى قالا­سىنداعى تۇرمەگە اكەتەدى. مولىقباي جۇرەر الدىندا اعايىن-تۋعانىمەن قوشتاسادى. – مەن ەندى ورالمايمىن. تۇسىمە با­بام كەنجە باتىر كىردى. اتىنىڭ ارتىنا مىنگىزىپ الىپ كەتتى. الدىم قارا تۇنەك ءتۇن بولدى. مەن ەندى كۇن كوزىن كورمەي­مىن. مەكەنىم تۇرمە. الماتىنىڭ اۋىلى قاشىق. ارتىمنان ىزدەپ اۋرە بولماڭ­دار. ۇكىمەتتىڭ قۇرىعى ۇزىن. موينىما نوقتا ءتۇستى. ونى شەشە المايمىن! – دەپتى. ءىنىسى نوكەربەككە قاراپ: – قۇمداعى قاينار ەلىندەگى جانسۇ­گىرگە سالەم ايت. بالاسى ىلياسقا ءبىر اۋىز ءسوز ايتسىن. مەنىڭ ۇستالعانىمدى ءبىلسىن! – دەپتى. بۇل قوبىزشىنىڭ سوڭعى ءسوزى ەكەن. ميليتسيالار ونى ارباعا وتىرعىز­عاندا كەۋدەسىن جوعارى ۇستاپ, ولارعا اششى مىسقىلمەن ۇزاق قاراپتى! – دەگەن ەدى قارت جۋرناليست تاڭىربەرگەن قاليلاحانوۆ. مولىقبايدىڭ ايەلى ىرساي مەن ۇلى تىلەۋبەك ارادا ايلار وتكەن سوڭ تۇرمەدە ولگەن قوبىزشىنىڭ باسىنا كيگەن بوركى مەن قىستىق تونىن ەلگە الىپ كەلىپتى. سۇيەگى تۇرمەدە قالىپتى. ونىڭ قايدا جەرلەنگەنىن ەشكىم بىلمەدى. 1938 جىلى ءىلياس تا الماتى تۇرمەسىندە اتىلدى. سۇيەگى قايدا, ول جاعى جۇمباق. * * * اقسۋ اۋدانىنداعى قىزىل­تاڭ اۋى­لىندا وسى اۋىلدىڭ دانا قارتتارى مەيرامباي, ورىسباي, جاناتبەك اقساقال­داردىڭ مو­لىقباي تۋرالى ايتقاندارىن ەستىپ ءوستىم. بۇل كىسىلەردىڭ قوبىز­شىنىڭ تۋىس­قاندارى ەكەنىن كەيىن ءبىلدىم. ول كەزدە ويىن بالاسى ەدىك. بىردە سوۆحوزداعى №1 فەرمانىڭ مەڭگەرۋشىسى بورىبەك اعاي تاياعىنا سۇيەنىپ تۇر ەكەن. كەڭسەنىڭ كۇنشۋاعىندا اڭگىمە ايتىپ وتىرعان مەيرامباي مەن جاناتبەك قاريالارعا كوزى ءتۇستى. بارىپ سالەمدەستى. – سىزدەرگە ءبىر سۇراعىم بار. ەكەۋىڭىز دە مولىقباي قوبىز­شى­نى ءوز كوزدەرى­ڭىزبەن كوردى­ڭىز­دەر عوي؟ – دەدى بورىبەك اعا. داۋىسى قاتتى شىعاتىن. ەكپىندەپ سويلەيتىن. ەرجۇرەك, باتىر مىنەزدى ادام ەدى – بايساق پەن جانساق بىرگە تۋىسادى. مولىقباي بايساقتىڭ بالاسى بولسا, مەنىڭ اكەم بايدارحان جانساقتىڭ ۇلى. مەن مولىقبايعا ءىنى بولامىن, – دەدى مەيرامباي اقساقال. – كۇزدە ءبىر ماشينە ءشوپتى تەگىن ءتۇسىرتىپ بەرگىزەمىن! – دەدى بورىبەك اعاي ريزا بولىپ. – ماعان شە؟ – دەپ جاناتبەك قاريا كوزىن كۇننەن كولەگەيلەپ, كوكشىل كوزىمەن بورىبەككە قارادى. – مولىقباي تۋرالى نە بىلەسىز؟ – بىلەمىن. ول “بوزىنگەن”, “كوك كو­بىك”, “قۇدىرەتتىڭ قۇسىنىڭ كۇيى”, “اق­قۋ” دەگەن كۇيلەردى تارتاتىن. ول كەزدە جاسىم ون التى, ون جەتىگە كەلگەن كەزىم عوي. قوبىز­دى كۇمىسپەن كۇپتەپ, التىنمەن اپتا­عان ءوزىنىڭ تۋىسقانى ەستى­باي ۇستا. مىرزا­عۇلدىڭ بالاسى. بايساق اتامىزدىڭ زيراتى ەگىنسۋ اۋىلىنىڭ تۇسىنداعى جا­ناش دەگەن جەردە. ماڭايى قالىڭ قامىس. شاعىن تەرەڭ كول بار. ەل ول جەردى “بايساق كولى” دەپ اتايدى. مولىقبايدىڭ ءوزى الماتىنىڭ اباقتى­سىندا قايتىس بولدى. قايدا جەرلەن­گەنىن ەشكىم بىلمەيدى. كەڭەس زامانىنىڭ قىزمەتكەرىن سابادى دەپ باسىنا بالە تىلەپ الدى. مولىقبايدى “باي”, “باقسى” دەپ ايىپتادى. جۇيرىك كەر اتىن اۋدان ۋاكىلى تارتىپ الدى. ۋاكىلدى بوسقا سابادى! – دەپ جاناتبەك قاريا باسىن شايقادى. – سىزگە دە ءشوپ بەرىلەدى! – دەدى بورىبەك اعا. جاناتبەك قاريا قاتتى قۋانىپ قالدى دا: – پارتيامەن ويناۋعا بولمايدى. زاڭ قاتال عوي! – دەدى. – مەنىڭ ەستۋىمشە مولىقباي كوكەم اسەت اقىننىڭ اندەرىن كوپ ايتادى ەكەن. اسەت مامان بايدىڭ بالالارىمەن ارالاسىپ تۇرىپتى. قاراعاشتاعى اۋىلدا كوپ بولىپتى. قوبىزشىنى دا مامان بالالارى قۇرمەتتەگەن عوي. كوكەم تۇرمەدە جاتقاندا ارتىنان ءبىرىنشى رەت ايەلى ىرساي مەن بالاسى تىلەۋبەك بارىپتى. قوبىزشى قاتتى جۇدەپ كەتكەن ەكەن. اۋىلدان اپارعان تاماقتاردى جانىنداعىلارعا بەرىپتى دە: – ەل-جۇرتتان الىس كەتىپ اقىرىندا, اياعىن شالىس باسقان مەن ءبىر پەندە, ءان-كۇيدىڭ قىز-قىزىنىڭ وتىن ۇرلەپ, كەز بولدىم كەرى اققان قاتتى سەلگە, – دەپ, وسى ءسوزدى قايتالاپ ايتا بەرىپتى. بالاسىنا ايتىپتى: – سەن ىلياسقا جولىق. مەنى سول اقتاپ الادى, – دەپتى. – اكە, ءوزىڭىزدىڭ ولەڭ بە؟ – دەپتى تىلەۋبەك. – اسەتتىكى عوي! – دەپ قوبىزشى كوزىنە جاس الىپتى, – دەدى مەيرامباي اقساقال. * * * مولىقباي ەل اراسىندا وتە بەدەلدى ادام بولعان. قاپال مەن لەپسى ۋەزىنىڭ ويازدارى شۇباراعاش پەن ويجاي­لاۋدا ءۇش جىلدا ءبىر رەت دالا سەزىن وتكىزەدى ەكەن. سول جەرگە ويازدىڭ ارنايى شاقىرۋى­­مەن مولىقباي بارىپ, قوبىز تارتىپ, ەلدىڭ العىسىن الىپتى. – مولىقباي تارتقان قوبىزدىڭ سارى­نىنا تويمادىم, – دەگەن ەكەن بورتە رۋىنان شىققان وتە بەدەلدى ادام بيسەكە مىرزا. مولىقباي قوبىزشى 1857 جىلى تۋىپ, 1930 جىلى قايتىس بولدى دەپ جوعارىدا ايتتىق. ونىڭ ومىردەن وتكەنىنە بيىل 80 جىل تولادى. قوبىزشى مولىقباي قايتىس بولعان 1930 جىلى وتىراردا ۇلى كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ ومىرگە كەلگەن ەكەن. * * * مولىقبايدىڭ قوبىزىن 80-جىلدارى تال­دى­قورعانداعى ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ رەكتورى, بەلگىلى مەملەكەت ءارى قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ۇلگىلى اۋىلىنا بارىپ, قوبىز­شىنىڭ كەلىنى اداسقان اپايعا جولىعىپ, باتاسىن الىپ, تالدىقورعانداعى مۋزەيگە وتكىزەدى. يەسىز قالعان قارا قوبىزدىڭ رۋحى قولداعان مىرزاتاي اعامىز مەملەكەت قايراتكەرى دارەجەسىنە كوتەرىلدى. قوبىزشى تۋىپ-وسكەن اقسۋ اۋدانىنىڭ ور­تالىعى جانسۇگىروۆ كەنتىنە مولىقبايعا ەسكەرتكىش ورناتىلسا دەگەن وي مازالايدى. وب­لىس اكىمى, ونەر جاناشىرى سەرىك ۇم­بەتوۆ وسى شارۋانى جەرىنە جەتكىزەدى دەپ سەنەمىز. مولىقبايدىڭ تۇياعى تىلەۋبەك 1942 جى­لى قايتىس بولادى. ودان قالعان قانابەك پەن قاناتبەك جاستاي شەتىنەپ كەتەدى. قىزى قان­تاي قاپالدىڭ جانىنداعى قوڭىر اۋى­لىندا بەرىرەكتە عۇمىر كەشىپ, ومىردەن وتەدى. بۇگىنگى تاڭدا مول­ىق­بايدىڭ ارتىندا جالعىز قارا قوبىزدان باسقا ەش نارسە قال­مادى... سەرىك ءجانابىل. ________________ اۆتور تۋرالى انىقتاما س.ءجانابىل 1952 جىلى تۋعان. 1977 جىلى قازمۋ-ءدى ءبىتىرىپ, “قازاقستان پيونەرى”, “لەنينشىل جاس” گازەتتەرىندە جۇمىس ىستەدى. سودان سوڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مادەنيەت مەكەمەلەرىندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. قازىر شىمكەنت قالاسىنداعى كوللەدجدە وقىتۋشى. “اقىننىڭ بالالىق شاعى”, “دۇربەلەڭ”, “ىقىلاستىڭ قوبىزى” كىتاپتارىنىڭ اۆتورى.