“قازترانسويل” اق-تا مەملەكەتتىك ءتىل مەرەيلى­­

“قازترانسويل” اكتسيونەرلىك قوعامى “قازمۇنايگاز” اكتسيو­نەر­لىك قوعامى” ۇلتتىق كومپانيا­سىنىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە اكتسيونەرلىك قوعامدا تىلدەردى قولدانۋ مەن دا­مىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلا­ماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا جۇيەلى دە اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. اكتسيونەرلىك قوعامدا قازاق ءتىلىن قولدانىسقا ەنگىزۋ شارالارى 2004 جىلدان بەرى ماقساتتى دا جۇيەلى تۇردە قولعا الىنعان. ال­دى­مەن قۇقىقتىق جانە عىلىمي نەگىز جاسالدى. وتكەن جىلدار ىشىندە ۇكى­مەتتىك شەشىمدەر نەگىزىندە تۇعىر­نا­مالىق قۇجاتتار ازىرلەنىپ, اكتسيو­نەر­لىك قوعام باسقارماسىنىڭ شە­شىم­دەرىمەن بەكىتىلدى. بۇل رەتتە “قازترانسويل” اق-تا قازاق ءتىلىن قولدانۋ مەن دامىتۋ جونىندەگى 2005 – 2010 جىلدارعا ارنالعان باعدار­لاما”, “قازترانسويل” اق قىزمەت­كەرلەرىنە قازاق ءتىلىن وقىتۋ ءتارتىبى تۋرالى قاعيدا”, “قازترانسويل” اق-تا قازاق ءتىلىنىڭ بىلىكتىلىگى كون­كۋر­سىن وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى” تۇ­عىر­لىق قۇجاتتاردى اتاپ وتكەن ءجون. وسى تۇعىرلىق باعدارلامالار نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن كە­شەن­دى شارالاردى تۇراقتى جۇرگى­زە­تىن ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەپ كەلەدى. كوميسسيا اكتسيونەرلىك قوعام بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن ەرەجەنى باسشىلىققا الا وتىرىپ, جۇمىس جاسايدى. كوميسسيانىڭ ورتالىق جۇمىس ورگانى – مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ سەكتورى. بۇل سەكتور كەڭسە قۇرامىندا, سوندىقتان ەكى باعىنىس جۇيەسى بويىنشا ەسەپ بەرەدى, ياعني اكتسيونەرلىك قوعامدا قازاق ءتىلىن ەنگىزۋ ماسەلەسىمەن ەكى ارنايى ورگان – كوميسسيا جانە سەكتور اينا­لى­سادى. بۇل رەتتە ولاردىڭ جۇمىس­تا­رىن قۇرامىندا 9 ادامى بار قو­عام­دىق كوميسسيا ۇيلەستىرىپ, باعىتتاپ وتىرادى. ۇجىمدا بەدەلدى, انا ءتىلى­مىزگە جاناشىر جانداردان قۇرالعان بۇل كوميسسيا اكتسيونەرلىك قوعام باس­شىلىعى مەن كەڭسە سەك­تورى ارا­سىندا دانەكەرلىك قىزمەت­تەر اتقا­را­تىن كوپىر سياقتى. سەك­تور دايىن­دا­عان شارالار, مەملە­كەت­­تىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭىتۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى ۇسىنىستار الدىمەن كو­ميس­سيادا تالقىلانىپ, اكتسيونەرلىك قوعام باسشىلىعىنا تياناقتى پىكىر رەتىندە ۇسىنىلىپ وتىرادى. جۇ­مىس­تى وسىلاي ۇيىم­داستىرۋ باسشى­لىق اراسىندا بولىپ تۇراتىن اۋىس-تۇيىستەرگە تىم ءتاۋ­ەلدى بولماي, بەل­گىلەگەن ماقساتقا جەتۋ جولىندا ءۇردىستى مىندەتتەردى ءۇز­دىك­سىز ات­قارا بەرۋگە ءمۇم­كىن­دىك بە­رەدى. سەكتوردىڭ شتا­­تىندا 3 ادام – باس مەنەدجەر, باس مامان, جەتەكشى مامان, سونداي-اق جالداۋ شارتىمەن 2 ادام – اۋدارماشى, قا­زاق ءتىلىنىڭ وقىتۋشى­سى, بارلىعى 5 ادام ەڭ­بەك ەتەدى. بۇدان باسقا اكتسيو­نەرلىك قوعامنىڭ ەلىمىز­دىڭ 14 وبلىسىن قامتي­تىن 4 فيليالى جانە وسى فيليالداردىڭ جەر­گى­لىكتى جەرلەردە ودان ءارى تارماقتالعان وندا­عان بولىمشەسى بار. مىنە, وسى قۇرىلىمداردا, جال­پى العاندا اكتسيونەرلىك قوعامدا تىكەلەي قازاق ءتى­لىن دامىتۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ارتتى­رۋ ماسەلەلەرىمەن 50-گە جۋىق مامان تىكەلەي اي­­نا­لىسادى. جەرگىلىكتى جەر­لەردەگى فيليالدار­­­دىڭ ديرەك­تور­لارى مەن قازاق ءتىلىن دامىتۋ كو­ميسسيالارى اتقارعان ءىس شارالارى بارىسىندا جىلىنا ەكى رەت ەسەپ بەرەدى. ورتالىق اپپارات كوميسييا­سى ولاردىڭ اقپاراتتارىن تالداپ, اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ باس ديرەك­تو­رىنا ءىستىڭ جايى تۋرالى جان-جاقتى مالىمەت بەرىپ وتىرادى. وسى­عان بايلانىستى ورتالىق اپپا­رات كوميسسياسى جانە مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ سەكتورى فيليالداردى جانە ولاردىڭ جەرگىلىكتى قۇرىلىم­دىق بولىمشەلەرىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ ماقساتىنداعى جۇمىس­تارىن تۇراقتى تۇردە تەكسەرىپ وتىرادى. ورتالىق اپپاراتتا, فيليالداردا جانە ولاردىڭ جەر-جەردەگى قۇرى­لىمدىق بولىمشەلەرىندە قىزمەت­كەر­­لەرگە قازاق ءتىلى التىنشى جىل قا­تارىنان تۇراقتى نەگىزدە وقى­تى­لىپ كەلەدى. ارنايى قازاق ءتىلى كابينەتتەرى جاساقتالعان. ورتالىق اپپاراتتا وقي­تىن قىزمەتكەرلەر سانى جىل سايىن 140 ادامدى قۇ­رايدى. ساباق قىزمەتكەرلەردىڭ ءبىلىم دارەجەسىنە سايكەس 8 توپقا جىكتەلىپ, باستاۋىش, جالعاستىرۋ جانە تەرەڭدەپ وقىتۋ توپ­تارىندا اپتاسىنا 2-3 رەت وتكى­زىلەدى. مەم­لەكەتتىك ءتىلدى وقۋ بارلىق قىزمەت­كەردىڭ لاۋازىمدىق مىندەتتە­رىنىڭ قاتارىنا كىرگىزىلگەن. ال لاۋا­زىم­دىق مىندەتىن ورىنداماعان ادام­عا ەڭبەك زاڭناماسىندا كوزدەلگەن تارتىپتىك جازالاردىڭ كەز كەلگەنىن قولدانۋعا بولادى. ءتىل ۇيرەتۋدە قۇ­قىقتىق نەگىز جاساۋ دەگەن وسى. وس­ىنداي يگى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قازىر ورتالىق اپپاراتتا مەملە­كەت­تىك تىلدە جۇمىس ىستەي الاتىن  قىز­مەت­كەر­لەر سانى 100 ادامنان استى. مەم­لەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىن قىزمەت­كەرلەر جاسىنا, لاۋازىمىنا قارا­ماس­ت­ان وقۋعا تارتىلادى. باسشىلار جەكە كەستە جۇيەسىمەن وقيدى. وسى ارادا ەرەكشە اتاپ وتەتىن ءبىر ماسەلە – وقى­تۋدى بالاباقشا, مەكتەپتەن باس­تايىق, ۇلكەندەرگە تيىسپەيىك دەگەن تۇجىرىم تۇبىرىمەن قاتە. مەملە­كەتتىك ءتىلدى وقىتۋ  ادامنىڭ جاسىنا قاراماستان جاپپاي ءجۇر­گى­زىلۋگە ءتيىس. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ وقۋ قاعيداسىنا سايكەس جىل سايىن قىركۇيەكتەن ماۋسىم ايىنا دەيىن 9 ايلىق وقۋ جىلى اياقتالعان سوڭ, ونىنشى اي – ماۋسىمدا ورتالىق اپپاراتتا, فيليالدار مەن بارلىق قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردە قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەر ەمتيحان تاپسى­را­دى. بيىل ەمتيحان قابىلداۋدا تۇڭ­عىش رەت “قازتەست” جۇيەسى سى­ناقتان وتكىزىلدى. وقىتۋ باعدار­لا­ماسى زا­ماناۋي وقۋ قۇرالدارىن كە­ڭىنەن قولدانۋ تاسىلىمەن جۇرگى­زى­لەدى. اكتسيونەرلىك قوعام تاپسى­رى­سى­مەن ازىرلەنىپ, مەملەكەتتىك تەر­مي­نو­لو­گيا كوميسسياسى ماقۇلداعان مۇناي-گاز سالاسى تەرميندەرىنىڭ قازاقشا-ورىسشا-اعىلشىنشا ۇشتىلدىك نۇس­قا­لى سوزدىگىنىڭ ەلەكترون­دى ءتۇرى بار­لىق كومپيۋتەرگە ەنگى­زىلگەن, كى­تاپ تۇرىندەگى سوزدىكتەر ورتالىق اپ­پا­­رات­تىڭ ءاربىر قىزمەتكەرىنە تارا­تى­­لىپ بەرىلگەن. بۇل رەتتە ءما­دە­ني­ەت مينيسترلىگى ءتىل كوميتەتىنىڭ ءسوز­دىك­تەر, ءتۇرلى كومەكشى قۇرالدار بەرۋ ار­قىلى جاساپ وتىرعان زور كو­مە­گىنە ريزاشىلىق بىلدىرگەن ورىندا. 2008 جىلدان بەرى اكتسيونەرلىك قوعام قىزمەتكەرلەرى اراسىندا قازاق ءتىلىن ءبىلۋ جانە قۇجاتتاردى مەملەكەتتىك تىلدە جەتىك ازىرلەۋگە ارنالعان “قازاق ءتىلى – مەنىڭ ءتىلىم” كونكۋرسى ويداعىداي وتكى­زى­لىپ كەلەدى. وسىنداي كونكۋرستار ءوت­كىزۋ داستۇرگە اينالعان. بيىل ونىڭ قورىتىندى سايىسىن قىركۇيەكتە – ءتىل كۇنى قارساڭىندا وتكىزۋ جوس­پار­لانۋدا. ءبىلىم كۇنى قارساڭىندا العاش مەكتەپكە باراتىن ءبۇلدىر­شىن­دەردى ماراپاتتاۋ شارالارى ءوت­كىزىلەدى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ جىل سايىنعى بيۋدجەتىندە مەملە­كەت­تىك ءتىلدى دامىتۋعا ارناپ قوماق­تى قارجى بولىنەدى. ماسەلەن, بىلتىرعى جىلى بۇل ماقساتقا 4 ميلليون تەڭگە بولىنسە, بيىلعى جىلى 10 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. بۇۇ-نىڭ ناۋرىز مەيرامىن ادامزات قۇندىلىقتارىنا قوسۋىنا جانە ەلىمىزدە بۇل 3 كۇندىك مەرەكە بولىپ بەلگىلەنۋىنە بايلانىستى بيىل ناۋرىز مەرەكەسى ورتالىق اپپاراتتا اپتالىق رەتىندە اتالىپ ءوتىلدى. قوعامدا قازاق ءتىلىن دامىتۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇمىستى جاقسى اتقارىپ جۇرگەن مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ سەكتورىنىڭ باس مەنەد­جە­رى ا. ىسىم ۇلىنىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ورىندى. وتكەن جىلى  قو­عامنىڭ 5 قىزمەتكەرى ء“تىل” قو­عام­دىق بىرلەستىگى مەن ء“تىل” جۋر­نا­لىنىڭ “قازاق ءتىلىنىڭ جاناشىرى” ءتوس بەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. اكتسيونەرلىك قوعامدا مەملە­كەت­تىك ءتىل مارتەبەسىن ارتتىرۋ, قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ ماق­ساتىنداعى ىزگى باستامالار مەن ماق­ساتتى دا جۇيەلى شارالار الداعى ۋا­قىت­تا دا جالعاسىن تاباتىن بولادى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.