ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستانىمى دا جاقسى

استانادا ءداستۇرلى تامىز كەڭەسى بولىپ ءوتتى تاۋەلسىزدىكتىڭ باياندى, قوعام ىرگەتاسىنىڭ بەكەم بولۋى ىزگىلىكتى دە جاسامپاز ىستەرىمەن استاسىپ جاتادى. الايدا ءبارىنىڭ باسىندا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ تۇراتىنىنا ەشكىم دە تالاسا قويماس. عىلىمى مەن ءبىلىمى جەتىلگەن ەلدىڭ عانا الەمنىڭ ۇلى كوشى­نەن قالىپ قوي­ماي­تىندىعىن قوعامنىڭ دامۋ تا­ريحىنان جاقسى بىلەمىز. سوندىقتان دا قاي ەلدى الىپ قاراساڭىز دا ءبارى دەرلىك حالقىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيلەرىن ۇنەمى تولىق­تىرۋ­عا, اسىرەسە جاستار­دىڭ ساپالى ءبىلىم­مەن سۋسىنداۋى­نا باسا نازار اۋدارىپ وتىرادى. جاقىندا امەريكالىق “News week” اتتى قوعامدىق-ساياسي باسى­لىمى تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ باس­تارىن قوسىپ, 100 مەملەكەتتى بەس ءتۇر­لى ولشەم بويىنشا ساراپ­تاپ, زەرت­تەگەن بولاتىن. سوڭعى ءنا­تي­جە­لەرىنە كوز جۇگىرتسەك, “الەمنىڭ ەڭ ءۇز­دىك مەم­لەكەتتەرى” تىزىمىندە قا­زاق­ستان 61-ورىندا تۇر ەكەن. ال ء“بىلىم بەرۋ سا­پاسى” تىزىمىندە ءبىزدىڭ ەل 14-ورىن­دى يەلەنىپتى. ونىڭ ارتىق بوياۋى جوق, ناقتى ءارى ءادىل باعا ەكە­نىنە ەش­كىمنىڭ كۇمانى بولا قويماس. مۇنداي جاعىم­دى جاڭالىق ارينە, كوڭىل قۋانتادى. ەگەر, وسى قالپى­مىز­بەن ءبىلىم سالاسىنداعى كۇش-جىگەرىمىزدى ودان ءارى ارتتىرا تۇسسەك, ءسوز جوق, كوپ ۇزاماي بۇدان دا گورى الدىڭعى قاتار­لاردان كورىنىپ قالۋى­مىز عاجاپ ەمەس. سول سەبەپتى دە, ءبى­لىم سالاسىندا ءجۇر­­گى­­زىلىپ جاتقان رە­فور­مالاردى بەل­سەن­دى العا باستىرۋ­دىڭ ماڭىزى زور. “ۇستازى زامانىنان وزىق ەلدىڭ بۇگىنى دە, بولاشاعى دا زور”, دەپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايت­قانىنداي, ءبىلىم سالاسىنىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە ۇستاز قاۋى­مى­نىڭ قوسار ۇلەسى ايتارلىقتاي زور. جىل سايىن جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا ساناۋلى كۇندەر قالعان­دا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرى مەن ۇستازداردىڭ ەرەن ەڭبەكتەرىن باعالاپ, مەكتەپتەردىڭ وقۋ ۇلگەرىمدەرىن تارازى باسىندا ولشەيتىن ءداستۇرلى تامىز كەڭەسى وتەدى. وسىنداي باسقوسۋ تاياۋدا استانادا دا بولىپ ءوتتى. 25 تامىز كۇنى ءبىلىم جانە عى­لىم ءمينيسترى جانسەيىت تۇيمەباەۆ پەن استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمان­عالي تاسماعامبەتوۆتىڭ قاتىسۋى­مەن وتكەن استانا قالاسى ءبىلىم سالاسى قىزمەت­كەرلەرىنىڭ تامىز كە­ڭەسىنە قالاداعى بارلىق وقۋ ورىن­دارىنىڭ باسشى­لارى مەن مۇعالىم-ۇستازدار, جەرگى­لىكتى ءماسليحات دەپۋ­تاتتارى قاتىستى. كەڭەستە كوتەرىل­گەن نەگىزگى اڭگىمەلەر 2010-2011 جاڭا وقۋ جىلى­نا دايىن­دىق پەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا ارنا­عان “استانا­لىق ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىن قازىرگى زامانعى دامىتۋ ستراتەگيا­سى: جاڭا تالاپتار, جاڭا مۇمكىندىك­تەر” اتتى تاقىرىپ توڭىرەگىندە ءوربىدى. ەلوردالىق تامىز كەڭەسىنىڭ العىسوزىن استانا قالاسى ءبىلىم باس­قارماسىنىڭ باستىعى ءاسيما بيمەن­دينا ءوز بايانداماسىمەن باستا­دى. قالا مەكتەپتەرىنىڭ جاڭا وقۋ جىلى­نا دايىندىعىن ايتا كەلە, ءا.بيمەن­دينا ەلىمىزدە ءبىلىم سالا­سىندا ءجۇر­گىزىلىپ جاتقان رە­فور­مانىڭ باستى ماقساتى دۇنيەتا­نىمى جوعارى, ءبىلىم­دى, باسەكەگە قابىلەتتى جەكە تۇلعا تاربيەلەپ ءوسىرۋ دەپ اتاپ كورسەتتى. باياندا­ما­نىڭ نەگىزگى باع­دارى استا­نا­داعى ءبىلىم بەرۋ مەكەمە­لەرىنىڭ وقۋ ءۇل­گەرىم­دەرى مەن شىعار­ماشىلىق جە­تىستىكتەرى جايىندا بولدى. ماسە­­لەن, بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىنا ەلوردالىق 80 مەكتەپ وقۋ-تاربيە جۇمىستارىن ءجۇر­گىزبەك. ولاردىڭ 65-ءى مەملەكەتتىك, قالعان 15-ءى جەكە مەنشىكتەگى وقۋ ورىن­دارى بولىپ تابىلادى. قالا بويىنشا 19 مەم­لە­كەتتىك تىلدەگى مەكتەپ بولسا, ورىس تىلدە وقىتاتىن مەكتەپتەر سانى – 10, ال ارالاس مەك­تەپتەر سانى 36-نى قۇرايدى. بيىل مەك­تەپ تابالدىرى­عىن 6449 بالا اتتا­ماق. جىل سايىن ۇبت قورىتىن­دىسى بويىنشا ەلوردا مەكتەپتەرىنىڭ ورتا­شا باللدارى دا ءوسىپ كەلەدى. 2004 جى­لى ۇبت قورىتىندىسىنىڭ ورتا­شا باللى 61,2 بولسا, بيىلعى جىل­دىڭ كورسەتكىشى 97,4-كە دەيىن كو­تەرىلگەن. 2010 جىلى مەكتەپ ءبىتىرۋشى 90 تۇلەك ءوز ءبىلىم دەڭگەيلەرىن دالەل­دەپ, “ال­تىن بەلگى” يەگەرى اتانعان­دىق­­تارى دا ەلوردانىڭ مەرەيىن ۇستەم­دەي تۇسكەنى ءسوزسىز. ەلوردا كو­مان­داسىنىڭ رەسپۋب­­ليكالىق عىلىمي جارىستارعا قاتىسۋ­لارى دا وتە بەلسەندى. رەسپۋب­ليكالىق عىلىمي جارىس­تاردىڭ ءىV كەزەڭىنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا استانا قا­لا­­سى­نىڭ كومانداسى جالپىكو­مان­دا­لىق ەسەپتە ءى ورىنعا جانە “ۇزدىك كو­­مان­­دا-2010” اتاعىنا يە بولدى. اس­تا­نا قالاسى­نىڭ وقۋشىلارى 2005 جىل­­دان بەرى تۇراقتى تۇردە ءبىرىنشى ورىن مەن “ۇزدىك كوماندا” اتىنا يە بولىپ كەلگەنى دە كوڭىلگە قۋا­نىش ۇيالاتادى. سونىمەن قاتار “التىن بەلگى” يەگەرلەرىنىڭ دە سانى ءوسىپ جاتقان­دى­عى انىق بايقالادى. ەگەر 1998 جىلى 1 عانا تۇلەك وسى بەلگىمەن ما­را­­پات­تالعان بولسا, 2007 جىلى 65 تۇلەك, 2009 جىلى – 73, ال 2010 جى­­لى 90 تۇلەك ءوز بىلىمدەرىن دالەل­دەپ شىقتى. بۇگىنگى تاڭدا ەلوردالىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ 100 پايىزى ين­تەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان. جىل سا­يىن­­عى ءبىلىم سالاسىنا ارنالعان قالالىق بيۋدجەتتىڭ كولەمى دە ارتىپ كەلەدى. 1998 جىلى ەلوردانىڭ ءبىلىم سا­لاسىنا 2 ملرد.تەڭگە بولىنگەن بول­سا, ال 2010 جىلعى قالالىق ءبىلىم بيۋد­­­جەتىنىڭ 11 ملرد.تەڭگەنى قۇرا­عا­نى وقۋشىلاردىڭ جان-جاقتى جە­تى­لۋ­­­لەرىنە تولىق مۇمكىندىك اشا­تىن­دى­عى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. شاكىرت­­تەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيلەرىن نى­عايتۋمەن قاتار, ولاردىڭ شىعار­ماشىلىق بە­يىمدەرى مەن ىزدەنىس­تەرىن ەسەلەۋ ءۇشىن كوپتە­گەن قوسىم­شا ۇيىرمەلەر اشى­لىپ جا­تىر. بۇل دا بولسا وقۋشى­لار­دىڭ شى­عارما­شىلىق الەۋەتتەرىن ارت­­­­تىرۋ­عا ەلەۋلى ىقپال ەتەتىنى بەلگىلى. قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىندە نەگىزگى ءپان رەتىندە اپتاسىنا 1 ساعات كولەمىندە ء“وزىن-ءوزى تانۋ” سابا­عىنىڭ ەنگىزىلۋى بيىل­عى جاڭا وقۋ ماۋ­سىمىنىڭ ەڭ باستى جاڭا­لى­عى بولدى. سول سەبەپتى دە وقۋ جى­لى باس­تالماي تۇرىپ-اق ەلىمىز­دەگى بار­لىق ءبىلىم بەرۋ مەكە­مە­لەرى اتالعان ءپان بويىنشا قاجەت­تى وقۋ-ادىستە­مەلىك قۇرالدار­مەن جابدىق­تالىپ ءۇل­گەرگەن. كوپ­تەگەن ەلوردا­لىق وقۋ­شى­لار بيىل جاڭادان سالىن­عان مەكتەپ­تەرگە ساباققا بارا الادى. “100 مەك­تەپ, 100 اۋرۋحانا” قۇرىلىسى مەم­لەكەت­تىك جوباسى اياسىندا 6800 ورىن­عا ارنالعان 6 وقۋ نىسانىنىڭ قۇرى­لىسى جۇرگى­زىلىپ جاتىر. ال 1 قىر­كۇيەكتە 1200 ورىن­­دىق ەكى مەكتەپ سال­­تاناتتى تۇردە ال­عاش­قى قوڭى­راۋ­لارىن سوعۋ­عا دايىن­دالۋدا. تاعى 4 مەكتەپتىڭ اعىمداعى جىل­دىڭ اياعىنا دەيىن بەرىلەتىندىگىن استانا قالالىق ءبىلىم باسقار­ماسى­نىڭ باستىعى ءاسيما بيمەندينا ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ءبىلىم باسقارماسى باستىعىنىڭ بايانداماسىنان كەيىن ەلوردالىق ءبىلىم ساپاسىنىڭ جوعارعى دەڭگەيگە كو­تەرىلۋىنە قارجىنى دا, كۇش-جىگەرىن دە جۇمساپ كەلە جاتقان قالا اكىمى يمان­عالي تاسماعامبەتوۆ ءسوز ءسوي­لەدى. قالا اكىمى استانانىڭ ءۇز­دىك­سىز وسۋىنە ءارى ساپالى ءبىلىم كەڭىس­تىگىن قۇرۋ قا­جەت­تى­گىنە وراي العا قويىلىپ وتىرعان با­سىم مىندەت­تەرگە توقتال­دى. الداعى ءۇش جىل ىشىندە ەلوردا­لىق ءبىلىم بەرۋ مە­كەمەلەرىنىڭ سانى تاعى دا 15-كە كو­بەيەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, اكىم 1 قىركۇيەكتەن باستاپ باس­تاۋىش سى­نىپتار وقۋشى­لارى ءۇشىن قالالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن ىستىق تاماقپەن قامتاما­سىز ەتى­لەتىندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سونى­مەن قاتار ي.تاس­ماعام­بەتوۆ مەم­لەكەت باسشى­سىنىڭ تاپسىرما­سىنا وراي ازىرلەن­گەن “بالاپان” باعدار­لا­ماسىنىڭ دا جەمىستى جۇزەگە اسىرى­لىپ جاتقان­دىعىنا توقتالدى. “باعدارلاما اياسىندا عانا وتكەن تولىق ەمەس جىل ىشىندە قالادا 13 مىڭنان استام جاڭا بالاباقشا اشىلدى دەدى ەلوردا اكىمى. ودان كەيىن جانسەيىت تۇيمەباەۆ ءسوز سويلەپ, ءبىلىم سالاسىنداعى سوڭعى جەتىستىكتەر مەن كەيبىر شەشىمى تولىق تابىلماي جاتقان ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. پەداگوگيكا قىزمەت­كەرلەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا, مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسە­بىنەن ولاردى شەتەلدەرگە شىعارىپ, ءتاجى­ري­بە الماسۋلارىنا جاعداي جاسا­لاتىن­دىعىن, سونىمەن قاتار مۇعا­لىم­دەردىڭ مارتەبەلەرىن كوتەرۋ ماسە­لەلەرى دە جان-جاقتى قاراستىرى­لاتىندىعىنا توقتالدى. سوڭعى ۋا­قىت­تاردا مەكتەپ ءبىتىرۋشى تالاپكەر­لەردىڭ ارالارىندا پەدا­گو­گيكا ما­مان­دىعىنا دەگەن سۇ­را­نىس­­تىڭ كۇرت تومەندەگەندىگى ەرەك­شە نازار اۋدارا­تىن ماسەلە ەكەن­دىگىن, جاس تا­لاپكەر­لەردىڭ تەك مەملە­كەتتىك گرانت­تى جە­ڭىپ الۋ ءۇشىن عانا اتال­مىش ما­مان­دىققا وقۋعا تۇسەتىن­دىگىن, جاس­تار­دىڭ وسى ماماندىققا قىزىق­پاي­تىن­دى­عىن اشىنا ايتتى. سونداي-اق مۇعا­لىمدەردىڭ الەۋمەت­تىك جاعداي­لارىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءار ءوڭىر­دەگى اكىم­دەردىڭ ءوز بيۋدجەتتەرى ەسەبىنەن ۇس­تاز­­داردى ىنتالاندىرۋ ءىس-شارا­لارىن جۇرگىزىپ جاتقان­دى­عىن دا اتاپ كورسەتتى. كەڭەس سوڭىندا “ۇزدىك مەكتەپ سايتى” بايقاۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءى, ءىى, ءىىى دەڭگەيلى ديپلوم­دار تابىس ەتىلسە, ەرەن ەڭبەگىمەن ەرەكشەلەنگەن ۇستازدارعا پاتەر كىلتتەرى تاپسىرىلدى. اراي ۇيرەنىشبەكقىزى. ________________________ سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سۇلتان سەيىتوۆ.