27 تامىز، 2010

ىقپالداستىققا ىنتالىلىق

339 رەت كورسەتىلدى
سارسەنبى كۇنى مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ جونىندەگى شارت ۇيىمى دايىندىق كوميسسياسىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى تيبور توتتى قابىلدادى. كەزدەسۋ كەزىندە قانات ساۋداباەۆ ءوز سوزىندە 29 تامىز كۇنىنىڭ تەرەڭ استارى بار ەكەنىن، سەبەبى، 1949 جىلدىڭ ءدال وسى كۇنى سەمەي پوليگونىندا العاش رەت يادرولىق قارۋ سىناعىنىڭ باستالعان­دىعىن، ال 1991 جىلى ءدال وسى كۇنى ەل­با­سىنىڭ شەشىمىمەن پوليگوننىڭ مۇلدەم جابىلعاندىعىن ايرىقشا اتاپ وتە كەلە، بۇل رەتتە استانادا حالىق­ارالىق جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋى­نان باس تارتۋدىڭ بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق كون­فەرەن­تسيانىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. ق.­ساۋداباەۆ سونىمەن قاتار، اڭگى­مەلەسۋشى تاراپتىڭ نازارىن 2009 جىلى ناۋرىز ايىندا كۇشىنە ەنگەن ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق جاساۋ جونىندەگى كەلىسىمگە اۋداردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، بۇل كەلىسىم اي­ماقتاعى ەلدەردىڭ يادرولىق قارۋدى تارات­پاۋ ءتارتىبىن نىعايتۋعا جانە يادرو­لىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ جونىندەگى شارتتا بەلگىلەنگەن تاپسىر­مالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قوسىلعان ايرىقشا ۇلەس بولىپ سانالادى. بۇل رەتتە ول يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ءتارتىبى جانە يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى ءتيىمدى قۇرالداردىڭ ءبىرى رەتىندە يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ جونىندەگى شارتقا شىنايى قولداۋىن ءبىلدىردى. ءوز كەزەگىندە ءسوز العان اتقارۋشى حاتشى تيبور توت قازاقستان مەن ياد­رولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ جونىندەگى شارت ۇيىمى اراسىن­دا ورناعان قارىم-قاتىناس دەڭگەيىنە جوعارا باعا بەرىپ ءوتتى. سونداي-اق، قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە ونى تاراتپاۋ جونىندەگى جاھان­دىق ۇدەرىسكە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن ريزا­شىلىعىن ءبىلدىردى. “قازىرگى تاڭدا قازاقستان يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ جونىندەگى شارت ۇيىمىنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى”، – دەدى بۇل جونىندە تيبور توت. بۇل كۇنگى كەزدەسۋ اياسىندا تاراپ­تار ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ، سونىڭ ىشىندە يادرولىق مو­نيتورينگ پەن ينسپەكتسيالىق قىزمەت مالىمەتتەرىن ساراپتاۋ جونىندەگى ايماقتىق وقىتۋ ورتالىعىن قۇرۋ، مو­ني­تورينگ مالىمەتتەرىن كەشەندى ءتۇر­دە ساراپتاي وتىرىپ، انىقتاۋ، زەرت­تەۋ جۇمىستارىنىڭ جوبالارىن داي­ىنداۋ مەن جۇزەگە اسىرۋعا قازاق­ستاننىڭ قاتىسۋ ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. “مەن قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ جونىندەگى باتىل باستامالارىن جوعارى باعا­لايمىن. بۇل تەك سەمەي يادرولىق پولي­گونىن جابۋ ۇدەرىسىنە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، ونىڭ يادرولىق ارسەنالدان باس تارتۋ جونىندەگى باستاماسىنا قاتىستى. سول سەبەپتى، مەن قازاقستاننىڭ بۇل قادامدارىنا ءوز ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىرىپ، قول­دايتىندىعىمدى جەتكىزگىم كەلەدى”، – ءوز سوزىندە ت. توت. ونىڭ سوزىنە قا­راعاندا، يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ جەكە ءبىر ەلدىڭ عانا ەمەس، الەمنىڭ ءار قيىرىندا جاتقان مەملەكەتتەردىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى. “ول ءۇشىن وسى ۇدەرىسكە مۇددەلى كەز كەلگەن ەل بەلگىلى ءبىر ماقسات جولىندا كۇش ءبى­رىكتىرىپ، دۇرىس قادامدارعا بارۋى قا­ج­ەت. ارينە، بۇل وڭاي ەمەس. بىراق ونى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا بولادى. ءبۇ­گىن­دە قازاقستان ءوزىنىڭ باستامالارى مەن قادامدارى ارقىلى مۇنداي سەنىمسىزدىكتەردى سەيىلتۋگە كۇش سالىپ كەلەدى. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ يادرولىق سى­ناق­تارعا جاپپاي تىيىم سالۋ ءجونىن­دەگى شارت ۇيىمىنىڭ دا اتقارىپ وتىرعان جۇمىستارى وراسان دەر ەدىم. بولاشاقتا ءبىر باعىتتى كوزدەيتىن ءىس-شارالاردى ودان ءارى شيراتا ءتۇسۋىمىز قاجەت”، – دەدى تيبور توت. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، 13 جىل ىشىندە اتالعان ۇيىم يادرولىق قارۋسىزدانۋ باعىتىندا وڭ قادامدارعا بارعان. “بۇگىندە 15ز مەملەكەت قولداۋ-كومەك تانىتۋدا. بۇل جىلدار ىشىندە ءبىز يادرولىق سىناقتارعا بايلانىستى حالىقارالىق مونيتورينگ جۇرگىزۋ جۇيەسىن ەنگىزدىك. قازىرگى تاڭدا بۇل جۇيە ناتيجەلى تۇردە جۇمىس ىستەپ كەلەدى”، دەدى تيبور توت ءوز سوزىندە. سونداي-اق، ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قوسىلماعان ەلدەر دە بار ەكەن. ء“بىز ءۇشىن سول­تۇس­تىك كورەيا، ينديا جانە پاكستان مەم­لەكەتتەرىنىڭ شارتقا قول قويۋ­لارى اسا ماڭىزدى. سونداي-اق، ونى قىتاي، ەگيپەت، يران، يزرايل، ين­دونەزيا مەملەكەتتەرى راتيفي­كاتسي­يا­لاۋى قاجەت. بۇل شارتتى راتيفي­كا­تسيالاماعان ەلدەردىڭ اراسىندا اقش تا بار. بىراق تا، ءبىز جاقىن بو­لاشاقتا الەم ەلدەرىنىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ءبىر-بىرىنە ءوزارا قولداۋ تانىتاتىنىنا سەنىم بىلدىرگىمىز كەلەدى. قازاقستان بۇل ورايدا كوپكە ۇلگى بولا ءبىلدى. قانداي ناقتىلى قادامدارعا بارۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ بەردى”، دەپ اتاپ ءوتتى ول. كەزدەسۋ سوڭىندا يادرولىق سى­ناق­تارعا جاپپاي تىيىم سالۋ ءجو­نىن­دەگى شارت ۇيىمى دايىندىق كو­ميس­سياسىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى تي­بور توت جۋرناليستەرمەن كەزدەسىپ، ولار­دىڭ قويعان ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. ءلايلا ەدىلقىزى
سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار باعامى قايتا ءوستى

قارجى • بۇگىن، 16:12

ۇقساس جاڭالىقتار