27 تامىز، 2010

ەرەۆانداعى قازاق ورتالىعى

398 رەت كورسەتىلدى

دوستىق دانەكەرى

جاقىندا ارمەنيا استاناسىن­داعى ەرەۆان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسي­تەتىندە قازاقتىڭ ءتىلى مەن تاريحىن، سونداي-اق مادەنيەتىن ناسيحاتتاي­تىن ورتالىق اشىلدى. ونىڭ اشى­لۋ راسىمىنە ارمەنيالىقتارمەن قا­تار، ءبىر توپ قازاقستاندىق عالىمدار دا قاتىستى. سالتاناتتى راسىمدە ەرەۆان مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتو­رى ا.سيمونيان، ل.ن.گۋميلەۆ ات­ىن­داعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سي­تەتىنىڭ رەكتورى ب.ءابدىرايىم جانە قازاقستاننىڭ ارمەنياداعى توتەن­شە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ا.ءبوزجى­گى­توۆ ءسوز سويلەپ، بۇل ورتالىقتىڭ قا­زاق-ارميان قاتىناستارىن ءارى قاراي دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. – ەگەر تەرەڭگە ۇڭىلەتىن بولساق، ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ تاريحى ورتا عاسىرلاردان باستالا­دى، – دەدى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ رەكتورى باقىتجان ءابدى­رايىم قازاق-ارميان مادەني بايلا­نىس­تارىنا توقتالا كەلىپ. – جاۋ­گەرشىلىك زاماندا ءبىزدىڭ بابالارى­مىز – قىپشاقتار كاۆكاز اۋماعى­نا ات شالدىرىپ، وسى جەردە ارميان-قىپشاق سوزدىكتەرىن، تاريحي كىتاپ­تاردى قالدىرعان. ءسويتىپ، قايتا­لانباس ەۋرازيالىق ارحيتەكتۋرانىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن. بۇگىندە قازاقستاندا ءبىر قاۋىم ارميان ەتنوسى دا تۇرىپ جاتىر. با­قىتجان ءابدىرايىم ءسوز اراسىندا وسىعان دا توقتالىپ ءوتتى. “قازاق جە­رىندە ارميان ەتنوسىنىڭ پايدا بولۋى ءحىح عاسىردىڭ ورتا تۇسىنان باستالادى، – دەدى ول وسى تۋرالى. – ار­ميان حالقىنىڭ قازاق جەرىندە ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن كورنەكتى وكىل­دەرى از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى قيىن كە­زەڭدە ەل باسقارىپ، قاراپايىم حا­لىقتان كومەگىن اياماعان لەۆون ميرزويان ەدى. ول 1933-1937 جىلى قا­زاقستاندى باسقاردى، “قازاق ۇلت­شىلى” رەتىندە ساياسي قۋعىن-ءسۇر­گىن­گە ۇشىرادى. قازاق حالقى ونىڭ ەل­گە سىڭىرگەن ەڭبەگىن قۇرمەتتەپ “مىر­زاجان” دەپ اتاعان”. سالتاناتتى شارادان سوڭ، قا­زاق­ستاندىق جانە ارمەنيالىق عا­لىم­دار ەرەۆان ۋنيۆەرسيتەتىندەگى قازاق ورتالىعىن ارالاپ كوردى. ونى قا­زاق­ستاننىڭ ارمەنياداعى ەلشىلىگى جا­ساقتاعان، ال ونىڭ عىلىمي تۇر­عى­دان قامتىلۋىن ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتى قامتاماسىز ەتىپتى. ور­تالىقتان اباي، احمەت، ماعجان، مۇحتار باس­تاعان قازاق دانالا­رى­نىڭ ەڭبەكتە­رى­مەن تانىسىپ، قازاق حالقىنىڭ ءوت­كەنى مەن بۇگىنى تۋرالى مول ماعلۇمات الۋعا بولادى. سون­داي-اق ورتالىقتا عىلىمي، ادەبي ەڭبەكتەرمەن قاتار، قازاقتىڭ باي ءتىلىن­ وقىپ-ۇيرەنۋگە قاجەتتى كىتاپ­تار مەن ەلەكتروندى وقۋلىقتار، ءسوز­دىكتەر قويىلعان. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەك­تورى ب.ءابدىرايىم، ش.ءۋا­لي­حا­نوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملە­كەت­تىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ش.ىبى­راەۆ، ەۇۋ-ءدىڭ وقىتۋشى عا­لىمد­ارى ز.قابىلدينوۆ جانە س.ءدۇي­سەنعازين ەرەۆان مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيەتىنىڭ كەزەكتەن تىس عى­لى­مي كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى. سوڭىنان ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن ەرەۆان مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ارا­سىن­دا­عى ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وندا ەكى جوعارى وقۋ ورنىندا پروفەس­سور­لار مەن ستۋدەنتتەر الماسۋ، ءبىر­لەسىپ عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ، كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ قاراستى­رىلعان. – ساياسي-ەكونوميكالىق ۇدەرىس­تەر­دە اسا زور تابىسقا جەتكەن، ءبۇ­گىن­دە الەمدىك قوعامداستىق موي­ىن­داعان قازاقستانمەن ەكونوميكالىق قانا ەمەس، مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋ ارمەنيا ءۇشىن اسا ماڭىزدى، – دەدى عىلىمي كەڭەستەگى سوزىندە ەرەۆان مەملە­كەت­تىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ا.سي­مو­نيان. – بۇل ورتالىق ءبىزدىڭ جاس عا­لىمدارىمىزدىڭ ارمەنيا مۇرا­عا­تىنداعى قازاق حالقى تۋرالى قۇن­دى ەڭبەكتەردى ىندەتە زەرتتەۋلەرىنە سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. ال باقىتجان ءابدىرايىم ار­مەنيالىق عالىمداردى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار بارىسىمەن تانىستىردى. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىن دامىتۋ دا بار. ءاليسۇلتان قۇلانباي.
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇلت ۇستازى ۇلىقتالدى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

الماتىنىڭ اۋاسى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار