الاتاۋداي ابىز اعا ەدى

اتالارىمىزدىڭ “كورە-كورە كوسەم بولاسىڭ, سويلەي-سويلەي شەشەن بولاسىڭ” دەگەن قاعيداسى بولمىستان تۋىنداعان ءتۇيىن. ءومىر تالقىسىنان تالماي, ارەكەت-قۇبىلىستاردىڭ سان قىرىنا قىرانداي قاراي ءبىلۋ سانالى ادامدى كوسەمدىككە, ابزال اعالىق, اقساقالدىققا مەڭزەيدى. بىراق مەڭزەۋدى, باعىتتاۋدى ىسكە اسىرۋ, قوعامدىق ناتيجەگە جەتۋ قانداي قيىن دەسەڭىزشى. بۇعان قانات بىتىرەتىن, شىڭ-قۇزعا قۇلاش­تاۋعا قۋات بەرەتىن قوس قانات, اباي ايتقانداي, ادامنىڭ اقىلى مەن ەڭبەگى. ادامنىڭ ادامي قاسيەتتەرىن قايراعان وسى ەكەۋى. الىسقا, ابىروي­مەن سامعا­تاتىن وسى قوس قاناتتى بايكەن ءاشىم­ ۇلىنا دارىتقان اسىل اتا-اناسى. تابيعاتىنان ەتەك-جەڭى كەڭ, جان-جاققا زەردەلى كوز تاستايتىن باكەڭ جاستايى­نان قوعامدىق قاتىناس­تاردىڭ قىزۋ ورتاسىندا ءجۇردى. ءتىرشى­لىكتىڭ قاتال تالاپتارىن تەرەڭ تۇسىنۋگە, ءىس-قيمىل­دىڭ قيىن ادىستەرىن يگەرۋگە ۇمتىلدى. ءسويتىپ تۋعان حالقىنىڭ مىزعىماس مۇددەسىن مۇقيات ساقتاۋعا, قورقىپ-ۇرىكپەي ونى قورعاۋعا بەلىن بەكەم بايلاپ, اينىماس ادالدىعىن تانىتتى. ءوسۋ, وركەندەۋ جولىندا مولايا بەرەتىن مۇددەلەر ادام ساناسىن ۇنەمى تولاسسىز مازالايدى, سانانى بيلەيدى, تىنىشتىق تۇندىگىن سەرپىلتەدى. مىنە, قالىڭ حالىقتىڭ وسى سانا-سەزىمىن ويعا, بويعا ءسىڭىرۋ, سونىڭ قوعامدىق ءناتي­جەسىنە جەتۋدىڭ سان قىرلى جولىن ىزدەستىرۋ ساياساتقا ارالاسقان, ساياسات باسىنا كەلگەن باسشىلار قىزمەتىنىڭ وزەگى ەكەنىن تاريحي-قوعامدىق دامۋ ۇدەرىسى ءار ۋاقىتتا ەسكە سالادى. قالىڭ, قاراپايىم حالىقتىڭ ساناسىنان وتكەن مۇددەلەردى سەزىنۋ, ىسكە اسىرۋ – باس­قارۋ ماسەلەلەرىنىڭ كىلتى. بايكەن ءاشىم ۇلى تىرشىلىك تالابى­مەن العاش ارالاسقان قوعامدىق قىز­مەت­تىڭ باستاپقى باسپالداعىنان باستاپ قازاق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبلي­كاسى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعان جىلدارىنىڭ اياعىنا دەيىن تۋعان ەلى, تۋعان حالقى مۇددەسىنە مىز­عى­ماس بەرىكتىك تانىتىپ, ادال, جاسام­پازدىق قىزمەت كورسەتتى. سوندىقتان ەل اۋزىنان تۇسپەدى. ەلىنىڭ شىنايى قۇرمەتىنە بولەندى. زەينەتكە شىققان جىلدارىنان باستاپ, ءومىرىنىڭ سوڭعى ساعاتىنا دەيىن قادىرلى قاريا, ابزال ابىز, ارداقتى اعا بولدى. ونىڭ ءومىرى, بولمىسى, ءجۇرىس-تۇرىسى ۇلتقا ۇلگى بولدى. ەلى ونى ەل اعاسى دەپ تانىدى. قايراتكەرلىك قىر-قاسيەتتەر, باس­شى, كوسەم رەتىندە تانىلۋ تۋا بىتەتىن, تابيعي تارتۋ ەمەس. قيىندىعى مول ءومىر وتكەلدەرىن ەڭسەرۋ بارىسىندا تۋىن­داي­تىن قازىنا. ونىڭ ومىرشەڭ­دىگى, كوپكە قاجەتتىلىگى, قابىلدانۋى شارتتى قازىق, نىسانالارعا بايلانىس­تى. عاسىرلار بويى ايقىندالىپ كەلە جاتقان فيلو­سوفيالىق اقيقات بويىنشا, الەمدەگى بارلىق وزگەرىس, قۇبىلىستار جاعداي مەن ورىنعا, ۋاقىتقا تاۋەلدى. وسى ۇشەۋى­نەن مۇلدەم سىرت قالاتىن قۇبى­لىس, وزگەرىس, ءوسۋ, دامۋ ساپالارى بول­ماي­تىنىنا قوعام­دىق قاتىناستار كۇن­بە-كۇن كوز جەتكىزىپ وتىرادى. ءاربىر سانالى ادام وسى ۇشەۋىنە زەر سالادى, تىرشىلىك تىر­بانىسىنىڭ تالعامىندا بۇلارمەن مۇقيات ساناسادى. ولاردىڭ قاتاڭ تالاپ­تارىنا سايكەس ارەكەتتەنە­دى, ءىس-قيمىل ماقساتىن قويادى. وسى اعىمدا ادام قابى­لەتى, جاڭالىقتارعا بەيىمدىلىگى, ءبىلىم-تاربيەگە قۇشتار­لى­عى, ءوزىن-ءوزى قامشى­لاي تاربيەلەۋى بوي كوتەرەدى. ادامي قاسيەتتەردىڭ ارتىق­شىلىعى انىقتالا­دى, قوعامدىق قاجەت­تىلىك ءوز قايرات­كەرلەرىن ىزدەپ تابادى. ولار ىرىكتەلەدى. زور سەنىم ارتىلادى. سەنىم سىباعاسى بۇيىرعان تۇلعاعا قو­عام­دىق جۇيە اسا ءبىر ماڭىزدى ءىس جۇك­تەي­دى. ول ءىستىڭ نەگىزى – شەشىمدەر قابىل­داۋ, قوعام قازىنا-بايلىقتارىن ۇقساتۋ. بۇل اۋىر جۇك, نار جۇگى, كەي-كەزدە نار دا ءالسىز بولىپ قالا بەرەدى. ەل باسقارۋدىڭ اۋىر ازابىن, ونىڭ ۋاقىت ەسكىرتپەيتىن, جاۋىپ تاستاماي­تىن جۇيەلى جاۋاپكەر­شىلىگىن ابزال ازامات قانا ارقالايدى. بۇعان تاۋەكەل دەپ كىرىسكەن تۇلعانىڭ تۇراقتى سەرىگى – جان-جاقتى تەرەڭ وي, ەلىم, جەرىم دەپ سوققان ىستىق جۇرەك, ءومىر وڭدەيتىن, ۇش­تايتىن باسقارۋدىڭ شەكسىز شەبەرلىگى. ءسىرا, بايكەن ءاشىم ۇلى باسقالاردان بۇرىنىراق وسى جايتتەرگە تەرەڭ ءۇڭىلىپ, حالىق مۇددەسىنىڭ نەنى قالاي­تى­نىن, نەنى كوزدەيتىنىن ۇعىنۋعا ۇمتى­لىپ باقتى. ول ءومىردىڭ اششى-تۇششى ءدامىن تاتتى, ىستىق-سۋىعىن سەزىندى, وي-قىرىنان سۇرىنبەي وتە ءبىلدى, قان مايداندا وت كەشە ءجۇرىپ, امان قالدى. كەڭ بايتاق ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتەرەتىن ەسەلى ەڭبەككە سابىرلى اقىلمەن, اۋ­قىمدى تاجىريبە جانە بىلىممەن كىرىستى. قوعامدىق قىزمەتتىڭ تومەنگى ساتى­لارىنان باستاپ, ونىڭ رەس­پۋبلي­كالىق بيىگىنە كوتەرىلدى. تەح­نيكۋم وقۋشىسى, اۋداندىق كومسو­مول قىزمەت­كەرى, وقى­تۋ­شى, اۋداندىق, وب­لىس­تىق اۋىل­­­شارۋا­شىلىق سالاسىنىڭ قىزمەت­كەرى, اۋدان­دىق, وبلىستىق اتكوم ءتور­اعا­سى, وبلىس­تىق پارتيا كوميتەت­تەرى­نىڭ ەكىنشى, ءبىرىنشى حاتشىسى, رەسپۋب­ليكا ۇكىمەتى­نىڭ توراعاسى, رەسپۋبليكا جو­عارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ ءتور­اعا­­سى – مىنە, قاجىرلى, جاسامپاز ەرلىك ەڭبەگى­م­ەن زور سەنىم ارقالاپ, ابىروي, قۇرمەت­پەن وتكىزىلگەن ءومىر وتكەلدەرى. ونەگەلى, ۇلگىلى وتكەلدەر, وسىلار باكەڭدى ەل تاريحىنىڭ تورىنە شىعاردى. ەلىم, جەرىم دەپ جۇرەگى سوققان, ءوز ۋاقىتىنىڭ تالابىنان تۋىنداعان باسقارۋدىڭ اۋىر جۇگىن ارقالاعان ابزال, اسىل ازاماتتار ەل ەسىندە ساق­تالادى. ولاردىڭ ءىسى حالىققا قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسى رەتىندە جاڭا ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرىلۋى كەرەك. ءار كەزدە, ءار جىلداردا ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتى باسىنا اتاعى ايماققا ايان ابزال اعالارىمىز كەلدى. ولار ءوسىپ-وركەندەۋدىڭ ءاربىر تاريحي كەزەڭىندە سول مەزگىلدەگى ىشكى-سىرتقى جاعدايدى ۋاقىت تالابىمەن بايلانىستىرا وتىرىپ, ۇلت مۇددەسىن ۇنەمى العا تارتا ءبىلدى, استە ەستەن شىعار­مادى. بارلىق ماسەلە ماسكەۋدە, ورتا­لىق­تا قارالىپ, شەشى­لەتى­نىن ەسەپكە الا وتىرىپ, وسى تار شەڭبەردىڭ اياسىندا ۇلتتىق سيپاتتاردى ساقتاۋدا جارعاق قۇلاقتارى جاستىققا تيمەي, جەكە باستارىن بارىنە تىگىپ, كەلە­شەك جاۋاپ­كەرشىلىگىنىڭ جۇگىن كوتەر­دى. بۇل “تار جول, تايعاق كەشۋدە”, ەسىل اعا­لارىمىز ايىپ­تالدى, اتىلدى, “جەڭىل” قۇتىلعان­دارى جازىقسىز قۋدا­لاندى. ءتارىزى, تاجىريبە كورسەتكەن­دەي, بيلىك, مانساپ ۇنەمى ماسايراتاتىن ءجايت ەمەس. بيلىك­تەگىلەردىڭ وزىنە باي­لانىستى قورعاۋشى­لارى, ساقشىلارى – ادالدىق, جۇرتتان الىس كەتىپ اداسپاۋ, كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى ەسكىرمەيتىن جاۋاپكەر­شىلىك. باسقارۋ قىزمەتىندەگى ازاماتتار­دىڭ اۋزىنان شىعاتىن ءسوزى شارتاراپقا تارايدى. ءىس-شارالارى ەل­دىڭ كوز ادىندا, ءوز باعاسىن الادى. باس­شى­لار كوپتىڭ كوزىنەن, ەستىگەن قۇلاق­تان ەشبىر تاسا قالمايدى. “ولەڭ ءشىر­كىن وسەكشى ەلگە جايار” دەگەندەي, وتىز تىستەن شىققان ءسوز كوپكە جايىلا­دى, ءار ساققا جۇگىرتىلەدى. “جاقسىنىڭ ارتىنان ءسوز ەرەدى” دەگەن ماتەلدىڭ جانى بار. البەتتە, الەۋمەتتىك توڭكەرىس ءناتي­جەسىندە قالىپتاساتىن قوعامدىق-ساياسي جۇيە مەنشىك ءتۇرىن انىقتاي وتىرىپ, ءوزىنىڭ بيلىكتى ۇستاپ قالۋ, ءارى نىعايتۋ, قولداۋشىلار تىزبەگىن تولىقتىرۋدى كوزدەيدى. قوعامنىڭ بارلىق سالا­لارىنا پارمەندى اسەر ەتەدى. كەزەك كۇت­تىرمەيتىن مىندەتتەردى بەلگىلەپ, ءتيىستى شارالار قابىلدايدى. اسىرەسە, سول جۇيەگە بەرىلە قىزمەت ەتەتىن توپ ىرىكتە­لە­دى, جاس ماماندار دايىندالادى, شارۋاشىلىق, مادەني جۇمىستاردىڭ باعدار-باعىتى انىقتالدى. كەڭەستىك ساياسي جۇيە وسى جالپى زاڭدىلىقتان سىرت قالمادى. بيلىكتىن ءادىسى مەن قۇرال كۇشىن سارقا پايدا­لان­دى. “بارلىعىن كادرلار شەشەدى” دەگەن سوزدەر ۇرانعا اينالىپ, ءومىر جەلىسى بولدى. جاستاردىڭ عىلىمعا, بىلىمگە دەگەن جورىعىنا جول اشىلدى. مىنە, وسىنداي تاريحي جاعدايدا, بيلىك باسىنا كەلگەن ابزال اعالارىمىز ءوز ەلى ءۇشىن وراسان زور قىزمەت اتقاردى. قابىلەتتەرىن قاناتتاندىرا وتىرىپ, حالىق قاجەتىن وتەدى. قازاق ۇلتىنىڭ باسقا ەتنوستار وكىلىمەن بىرلەسە, تاتۋ جاعدايدا كوركەيۋىنە كۇش سالدى. ساباقتاسا سوزىلىپ كەلە جاتقان ساباز باسشىلار ساپىندا ون ءتورت جىلدان استام بايكەن ءاشىم ۇلى بولدى. سايلانعان باسشىلىق قىزمەتتەردە باكەڭ ءوزىنىڭ بايسالدى, ناتيجەلى, كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن بولمىسى­مەن تانىل­دى. ءار كەزدە دامۋ, كۇردە­لەنۋ كولەمى كەڭەيەدى. باكەڭ ۇكىمەتتى باسقارعان كەزدە رەسپۋبليكا مىندەتتەرى كۇردەلى, اتقارىل­عان ىستەر ناتيجەلى, كولەمدى بولدى. تۇرمىس-تىرشىلىك, ونىڭ نەگىزى – شارۋا­شىلىق, مادەنيەت ماز­مۇندى تۇرلەنىپ جاڭا ساتىعا كوتەرىلدى. رەسپۋب­ليكانىڭ جەر كولەمى مەن ونىڭ استى مەن ۇستىندەگى بايلىعىنا باي­لانىستى اسا قاۋىپتى, كوپتەگەن ەكسپەري­مەنتتەردىڭ سىناق الاڭىنا, شارۋاشى­لىق, اسكەري, يدەو­لو­گيا­لىق شارالار جۇرگىزۋدىڭ ءتاجىري­بەلىك اۋقىمدى ايما­عى­نا اينال­دى. بۇعان قالىپتاسقان ءبىر­تۇتاس شارۋا­شىلىق جانە ساياسي جاعداي – كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكا­لار وداعىنىڭ مىزعىماس قاعيداتتارى, تالابى مەن شەشىمى جول اشتى. قازاق حالقىنىڭ الىسقا مەڭزەگەن مۇددەلەرى­نەن تۋىن­دايتىن كوكەيكەستى ۇسىنىستار مەن تالاپ­تار ورتالىقتا قارالسا دا, جالپى وداقتىق قاجەتتىلىك­پەن ءتۇسىن­دىرىلە سالا­تىن. وسى ۇسىنىستار دالەلدى قايتالانا بەرسە, ءارتۇرلى ايىپتار – ۇلتشىلدىق, ۇلتتىق شەكتەلۋ, ورتالىق­قا ءوزىن قارسى قويۋ, ينتەر­ناتسيوناليزم, ءپاتريوتيزمدى ەلەمەۋ, ت.ب. ايىپتاردان “القا” تاعىلاتىن, تاعدىرى كۇڭگىرت تارتاتىن. ءوسىپ جەتكەن قازاق كادرلارى­نا دەگەن سەنىمسىزدىك تە ەتەك الدى. ورتا­لىقتان, جان-جاقتان ۋاقىتشا كەنەلۋگە كەلگەن كەلىمسەكتەر كوبەيدى. حالقىمىزدىڭ تاريحى, مادەنيەتىمەن تانىسىپ, ونى قۇرمەتتەۋ ىسىرىلا باستادى. كەلىمسەك­تەردىڭ كوبى ءوزىن وقىتۋشى, ۇيرەتۋشى, تاربيەشى رەتىندە سەزىنىپ, ورتالىقتىڭ جولداماسىن بۇركەنىش ەتىپ, سوزدەرى مەن ىستەرىندە شەكتەۋ شامالى بولدى. “ەركەلەردىڭ” ورەسكەلدىكتەرىنە تويتارىس بەرۋ ورتا­لىق جاعىنان تىم از بولدى. ونىڭ ۇستىنە “وزىمدە دە بار” دەگەندەي, باسشى­لىقتاعى ازاماتتار اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك, ءسويتىپ ء“بىر اۋىزدان ءسوز, ءبىر جەڭنەن قول شىعارۋ” ادەتكە اينالمادى. زارەزاپتىق كورىنىستەرى – باس شۇلعۋ­شى­لىق, تۋرا ايتۋدان تاي­سالۋ, جەكە باستى ساقتاۋ سوزىلا بەردى. وسى جايتتەرگە قاراماستان, “مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن” قازاق قاۋىمى, ونىڭ اراسىنان سۋىرىلىپ شىققان ادال ازاماتتار ارقاسىندا ءوزىنىڭ ەلىن, جەرىن ساقتاپ قالدى, قالايدا دامۋ, وركەندەۋ جولىنان اداسپادى. بولاشاق تاۋەلسىز قازاق مەملەكەتىنىڭ ىرگەتاسى قالانا بەردى. قاراپايىم حالىق كۇندەلىكتى تىنىس, تۇرمىسىن جايلى جاساۋداعى جەكە ماقساتىن ورىنداي وتىرىپ, كەلەشەككە قول سوزدى. كۇندەلىكتى ءومىر مەن كەلە­شەك­تى بايلانىستىرىپ, كوپتىڭ ءىس-قيمى­لىن ارناعا سالۋ, باعىت-باعدار بەرۋ, قو­عام­دىق سالالارعا تارتۋ, شەبەر ۇيىم­داستىرۋ – باسشىلىقتىڭ مىندەتى. وسى مىندەتتى ارقالاعان باكەڭ ورتا­لىقتا جانە رەسپۋبليكادا شەشىلەتىن كولەمدى ءىرى, اعىمداعى ۇلكەن-كىشى ماسەلەلەردى مۇقيات قاراستىراتىن. تەرەڭ تالداۋ, سالىستىرۋ جاساپ, ىشكى-سىرتقى تاجىريبە تاعىلىمى تاڭدالىپ سۇراپتالاتىن. باكەڭ ۇكىمەتتى باسقار­عان جىلداردا رەسپۋبليكا شارۋاشى­لىعى مەن مادە­نيەتى­نىڭ قارقىنداپ وسۋىنە سۋبەكتيۆتىك جايتتەردىڭ ىقپال­دى اسەر ەتكەنىن ۇمى­تۋ­عا بولمايدى. پارتيانىڭ باس حاتشىسى ل.ي.برەجنەۆ قازاقستاندا قىزمەت ىستەپ, وسى جەردەن وسكەندىكتەن رەسپۋبليكاعا ىلتيپاتپەن قارادى, كومەك كورسەتە ءبىلدى. ل.ي.برەجنەۆ پەن د.ا.قوناەۆتىڭ دوستىق قارىم-قاتىناستارى دا قولاي­لى جاعداي تۋعىزۋعا ءوز سەبىن تيگىزبەي قويعان جوق. كوكپ ورتالىق كومتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى باسقارىپ وتىرعان رەسپۋبليكا باسشىلارىنىڭ دالەلدى, قونىمدى ۇسىنىستارى ورتا­لىق مينيسترلىكتەر مەن مەملەكەتتىك جوسپار­لاۋ كوميتەتىندە قارالىپ, ءتيىستى شەشىم تاۋىپ وتىردى. ونىڭ ۇستىنە باكەڭنىڭ وزىنە جانە باسقالارعا تالاپ قويا بىلەتىن, ماسكەۋ الدىندا قويىلا­تىن ءاربىر ماسەلەنى جان-جاقتى دايىن­دايتىن, ولاردى وداقتىق ۇكىمەت ءماجىلىس­تەرىندە انىق, كوز جەتكىزە ايتاتىن داعدىسى ا.ن.كوسىگيننىڭ جۇمىس ستيلىمەن ۇلاسۋ تاپتى. سوندىق­تان باكەڭ ەرەكشە باعالاندى. پارتيا نومەنكلاتۋراسىنا الىنا­تىن­دار مىندەتتى تۇردە قىزمەت باسپال­داقتارىنان ءوتىپ, ءوزىنىڭ ساياسي جانە ىسكەرلىك قابىلەتىن, ساپاسىن تانىتۋ تالابى قويىلاتىن. باكەڭ وسى تالاپ­تارعا ساي سىناقتان سۇرىنبەي ءوتتى. ورتا­لىقتىڭ اۋىر, قاتاڭ سىناعى تىڭ جەردى يگەرۋ, جاڭا سوۆحوزدار قۇرىپ, شارۋا­شىلىق, تۇرمىسقا قاجەتتى سالالاردى جولعا قويۋ جىلدارىندا باكەڭنىڭ ۇلەسى­نە ۇيىلە ءتيدى. كوكشەتاۋ وبكومى­نىڭ ەكىنشى حاتشىسى كەزىندە ءبىرىنشى حاتشىنىڭ مىندەتىن اتقاردى. ءبىرىنشى حاتشى بولىپ كەلگەن بەلو­رۋسسيا ۇكىمەتى­نىڭ توراعاسى, كەڭەستەر وداعىنىڭ باتىرى ا.ە.كلەششەۆ اۋىر ناۋقاسقا دۋشار بولىپ, ماسكەۋدە, كرەمل ەم­حانا­سىندا ۇزاق ەمدەلدى, اقىرى سوندا دۇنيە سالدى. وسى مەزگىلدە باكەڭ وبلىستى باسقاردى. تىڭ ولكەسىندەگى وبكومداردىڭ ءبىرىنشى حاتشىلارىنىڭ اراسىندا جالعىز قازاق باكەڭ بولدى. ورتالىق ءوزى جىبەرگەن كادرلارىن اسىرا باعالاۋ كەزىندە باكەڭ ەشبىرىنەن كەم تۇسپەدى. ارتىق­شىلىعى جەرگىلىكتى تۇر­عىن­داردىڭ جاي-جاپسارىن, شارۋاشى­لىق جانە مادەني ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن تەرەڭ ءتۇسىندى, ولاردى حالىق مۇددەسىنە باعىندىرا ءبىلدى. 1959 جىلدىڭ اياق كەزىندە, حرۋششەۆ­­تىڭ ۇسىنىسىمەن قازاقستان ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ سولتۇستىك وبلىستار بويىنشا بيۋروسى قۇرىلىپ, ونىڭ توراعاسى, ورتالىق كوميتەت حاتشىسى بولىپ ت.ي.سوكولوۆ جىبەرىلدى. بيۋرو 1960 جىلدىڭ اقپانىنان باستاپ اقمولاعا ورنالاستى. وبكومنىڭ ءبىرىن­شى, ەكىنشى حاتشىلارىنىڭ كابينەتى, بىرنەشە بولمەلەر الىندى. الماتىدان سوكولوۆ ەكەۋىمىز (مەن ونىڭ ورىن­باسارى بولىپ بەكىتىلگەم) كەلدىك. ءبىر كۇندەرى د.قوناەۆ, ج.تاشەنوۆ, ف.كارىبجانوۆ تاپسىرما بەردى. “سەن باستىعىڭ سوكولوۆپەن كەلىسىپ, بايكەن ءاشىموۆتى كوكشەتاۋ وبكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا ۇسىنىس دايىن­دا” دەلىندى. سوكولوۆتىڭ دەمالىس بولمەسىندە, تۇسكى اس كەزىندە باكەڭ جونىندە ايتىپ, كادر­لار ەسەبىنىڭ جەكە پاراعىن تولتىرىپ دايىندايىق دەپ كەلىستىك. قۇجات بەرىلدى. ءبىر جەتى ءوتتى, ءۇن جوق. ەسىنە سالۋعا تۋرا كەلدى. سوكولوۆ سەيفىن اشىپ, قۇجاتتى الدى دا “سەن قازاعىڭدى قىستىرما!” دەپ كابينەت بۇرىشىنا لاقتىرىپ جىبەردى. تۇرىپ كەتىپ, قاعازدى كوتەرمەي, ەسىكتى قاتتىراق جاۋىپ شىعىپ جۇرە بەردىم. كابينەتىمە كەلىپ, رەسپۋبليكا باسشى­لارىنا بولعان جايدى باياندادىم, بايكەن ءاشىم ۇلىن تىڭ ولكەسىنەن باسقا وبلىسقا اۋىستىرۋ جونىندە ۇسىنىس ايتىلدى. كوپ ۇزاماي باكەڭ قاراعان­دىعا وبلاتكوم توراعاسى بولىپ بەكىتىلدى. قاراعاندىدان كەيىن تالدى­قورعان وبكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, ۇكىمەت توراعاسى بولعانى بەلگىلى. باكەڭ زەينەتكە شىققان سوڭ وت باسىندا وتىرىپ قالعان جوق. كوپشى­لىكپەن ارالاسۋدان, ۇلكەندى-كىشىلەرمەن كەزدەسۋدەن قول ۇزبەدى. ازاماتتار اتاقتى اعالارىن ايالاي ءبىلدى, باسىنا كوتەردى. باكەڭ ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحي جاعدايداعى كۇردەلى ماسەلەلەرىنە زەر سالىپ, ءوز پىكىرىن ءبىلدىرىپ وتىردى, باسشىلىق شەشىمدەردى قۋاتتادى. استانا, الماتىداعى ماڭىزدى شارا­لار­عا بەلسەنە قاتىستى. ءوزىنىڭ وي پاراساتىنان استە تانباي, مىنەزىندە, ءجۇرىس-تۇرىسىندا, پىكىر الىسۋدا ابزالدىعىن كورسەتتى. باكەڭ مەن باقىت اسەتقىزى وزدەرى­نىڭ كەڭ, بەرەكەلى, دارحان داستارقان باسىنا ارىپتەستەرىن, ءىنى-قارىنداس­تارىن, كەلىندەرىن جيناپ, مارە-سارە بولعاندى ۇناتۋشى ەدى. باكەڭ جينال­عانداردىڭ ارقايسىسىنا جىلى لەبىزىن, اعالىق, اتالىق تىلەگىن بىلدىرگەن سوڭ, ءارى ساباقتاۋدى, ادەتتە, ماعان تاپسىرا­تىن. تاپسىرار الدىندا باكەڭ ك ۇلىم­سى­رەپ, ەركەلەتە: “سەن بويىڭا ەت پەن ماي جينا­مايسىڭ. جانىڭا, ناعي­ما ەكەۋىڭنىڭ جينايتىندارىڭ, قادىرلەپ سىيلايتىن­دارىڭ – جاقسى ادامدار, دوستارىڭ, اعايىن, باۋىر­لارىڭ مەن قارىنداس­تارىڭ. ءبىر كەزدە جاستاردى باسقارساڭ, ەندى شالداردى باسقار!” دەپ نىعىز­داۋشى ەدى. ءبىز سەراعاڭ – اكادەميك قيراباەۆ ەكەۋمىز اعايدىڭ تاپسىرىسىن ورىنداۋعا, قوناقتاردىڭ قىسىلماي, كوڭىلدەرى كوتەرىڭكى بولۋى­نا اتسالىسا­تىن­بىز. تاما­شا, جان جادىراتار جيىندار, ويىن-كۇلكىگە تولى قىزىق ءماجىلىس كەش­تەرى كەلمەسكە كەتتى, تاريحقا اينالدى. باقىت اسەتقىزىنىڭ جاساعان داستار­قانى وزىنە ءتان ەرەكشەلىگىمەن مۇلدە بولەك بولىپ كورىنەتىن. قازاقتىڭ ءداستۇرلى داستارقان تارتۋىنا باسقا ۇلتتار تاعامدارى مولشەرلى قوسىلعاندا, داستارقان ءۇستى وزگەشە ءوڭ الىپ, ەرەكشە قاناعات سەزىم تۋدىراتىن. قوناقتاردى قارسى الىپ, شىنايى ىقىلاسپەن كۇتۋ­دە وڭداسىن, نەيليۋفار, روزا, بوتا, لاۋرا, عالىم, مارات اياقتارىنان تىك تۇراتىن. ولاردىڭ اتا-اناسىنا, قوناق­تارىنا دەگەن قۇرمەتى – وقۋ, تاربيە كورە بىلگەندىكتىڭ ناتيجەسى ەكەنى بەلگىلى. اكەسى مەن شەشەسىنە دەگەن ىستىق سەزىمدەرى ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. ولار باقىت اسەتقىزىن بىرنەشە اي بويى كۇنى-ءتۇنى كۇتۋمەن بولدى. بىرىنەن سوڭ بىرىنەن ايرىلۋ ازابىن تارتتى. اقىرعى ساپارعا شىعارىپ سالۋدىڭ, ودان كەيىنگى كۇندەر قايعىسىن ارقالا­دى. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى­نان باستاپ, الماتى اكىمى احمەت­جان ەسىموۆ پەن وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆتىڭ, جاقىن-جۋىق كوپشى­لىكتىڭ ەمدەۋ, ومىردەن وزعاندا شىعارىپ سالۋداعى قامقورلىعى ايتارلىقتاي ەستە ساقتالاتىن جان تەربەلىسى بولدى. ارۋاقتى ارداقتاۋ – ازامات بورىشى, اتا ءداستۇرىن ساقتاۋ, جۇرت العىسىن الۋ, ءارى جاس ۇرپاققا ۇلگى, ونەگە. باكەڭدى ەل اعاسى, ابزال ابىز دەپ, ال باقىت اسەت­قىزىن ۇلتتىڭ ۇلى انالارى اراسىندا توردەن كورىنەدى دەپ ارداقتاۋ – حالقىمىزدىڭ جوعارى باعاسى, قۇرمەتى. اققۋ ىسپەتتى ءومىر بويى بىرگە, ءسانى, جانى جاراسىپ, ارالارىنا اي سالماي ساعىنىش وتىمەن ومىردەن وزعان بايكەن ءاشىم ۇلى مەن باقىت اسەتقىزى الاتاۋ اياسىنا ماڭگى جايلاستى. ولاردىڭ اتتارى مەن اتاقتارى الاتاۋ بيىگىندەي اسپانداي بەرەدى. ساعىندىق كەنجەباەۆ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, پروفەسسور.