ءۇمىت جەلكەنىن كوتەرگەن تەڭىز

دانا تابيعات جەر اتتى ءتىر­شى­لىك بايتاعىندا عاجايىپ ۇيلەسىم­دەر پاتشالىعىن ورناتقان. سولار­دىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى – پلانەتامىز­دىڭ كوگىلدىر القاسى. ءومىر القاسى! ول پلانەتا بايتاعىندا جەرورتا, قارا, كاسپي, ارال تەڭىزدەرى, بال­قاش كولى سەكىلدى كەلىستى, داڭعايىر تىزبەك قۇراپ جاتىر. جەردەگى فەر­داۋىستاي وسى, ماعىنالى-ءماندى الاپ – ميلليونداردىڭ ءومىر كەپىلى, ءتىر­شىلىكتىڭ مايەكتى ءورىسى. سول تىزبەكتىڭ ەڭ سىندى تۇسىندا كوز قۋانتىپ, كوڭىل تولتىرىپ ارال تەڭىزى شالقىپ جاتۋشى ەدى... جارتى عاسىرعا جۋىق, ەكولوگيا­لىق اپات شەڭگەلىنە تۇسكەن ارال ۇستىندە, جاڭا تاريحىمىزدا, الەم نازارىن اۋدارعان, حالىقارالىق اۋ­قىمداعى ءۇش كەزەڭدىك وقيعا بولدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى: قىزىل يمپەريا تۇندىگى استىندا, اقپاراتتىق قاپاستا تۇنشىققان ارال تەڭىزى اقيقاتىن ببۇ-نىڭ بيىك مىنبەرىنەن ەلبا­سىمىز ايداي الەمگە پاش ەتتى. ەكىن­شىسى, 1993 جىلدىڭ ناۋرىزىندا پروب­لەماعا ىرگەلەس بەس ەل باسشى­لىعىن قىزىلوردا سامميتىنە قاۋ­ىشتىرىپ, حالىقارالىق ارالدى قۇت­قارۋ كەڭەسى, حالىقارالىق ارال­دى قۇتقارۋ قورىن قۇرۋدى جۇزەگە اسىردى. ءۇشىنشىسى, جاڭا مىڭجىل­دىق باسىندا ەلباسىمىز “كىشى ارال” يدەياسىن تەڭىز الابىنداعى باۋ­ىرلاس ەلدەر الدىندا دالەلدەپ, ماقۇلداتىپ, قورعاپ شىقتى. وسى وقيعالاردىڭ قاتارىندا ارال ەكولوگياسى تۋرالى زاڭ, ۇكىمەتتىڭ ءتۇرلى باعدارلامالارى سياقتى ەل اۋقىمىنداعى ەلەۋلى وقيعالار دا از ەمەس ەدى. بۇل باستامالار اراسىندا, بايقاعانعا, ساباقتاستىق, بىرىزدىلىك, تەرەڭ قيسىندار بار. عالامدىق پروبلەمانىڭ اۋقىم­دى شەشىمىن الەمنىڭ ىزگى كۇشتەرى ءالى تابا الار ەمەس. بۇل, ايتسە دە, شارا­سىزدىق پەن دارمەنسىزدىك دەگەنگە جەلەۋ بولماسا كەرەك. ەلىمىزدىڭ ارال ۇستىندەگى جاعدايدى وڭالتۋعا دەگەن تالماس ىزدەنىسى – وسى جول­داعى ناقتى ءىس-قيمىل قادامدارى. كوپ جىلدىق جۇرتشىلىق تىلەگىنەن تۋعان, ادامداردىڭ وي, نيەت, ۇسىنىستار كۆينتەسسەنتسياسى ىسپەتتى سونداي تاعى ءبىر باستاما عاسىر باسىندا ومىرگە كەلگەن. ول – قا­زاقستان قاجىرلى تۇردە قولعا العان ساراتس (سىر­داريا ارناسى جانە ارال تەڭىزىنىڭ سولتۇستىگىن ساقتاۋ) جوباسى ەدى. ەركىندىك العان باۋىرلاس ەلدەر­دىڭ جاڭا تاريحىندا كوپتەگەن يگى وزگەرىستەر جۇزەگە اسسا دا, قاسىرەتتى ارالعا دەگەن كوزقاراس كوپ اسا ءوز­گەرمەي قالعان جايى بار. بۇلاي دەۋگە سەبەپ: ءامۋ-سىر الابىنداعى ەلدەر ۇستانىمىنا تاعدىرى تىم تاۋەلدى ارال باسىندا قانشاما يمان­دى سوزدەر اعىنى اعىل-تەگىل ءتو­گىلگەنىمەن, كەشەگى كەڭەس زامانىن­داعى دۋشارلىقتان سول تەڭىز ءبىر ارىلىپ شىققان ەمەس. تاڭعالارلىق جاعداي: ءدۇمدى ساياساتىن توقپاق ەت­كەن سوناۋ تەمىر جۇدىرىقتى ورتا­لىق جوق; ادامدار مەن ۇلىستار يمان­دىلىق باستاۋلارىنا ورالدى; جەر-سۋىنىڭ يەلىگى ءوز قولدارىنا ءتيدى; ءوز يگىلىگىنە جاناشىرلىق جا­سايتىن ىزگى مۇمكىندىكتەرگە جەتتى. بىراق تۇراننىڭ كوگىلدىر جانارى, ورتالىق ازيانىڭ سالقىن ساباتتى ايدىنى سول باياعى قاسىرەتىندە توقتاۋسىز وشە بەردى. ارال جەر بەتىنەن جويىلۋعا كەلدى. ەندى كىم كىنالى؟! ء(بىر زاماندا “تابيعاتتىڭ بەرمەسىن تارتىپ الامىز!” دەگەن سوراقى ۇران بولىپ ەدى-اۋ...) بۇگىنگى ارال ەندى ورتالىق ازياداعى يماندىلىق پەن مادەني دەڭگەيدىڭ قاپىسىز ينديكاتورى سياقتى كورىنەدى. قازاقستاندىق ساراتس جوباسى وسىنداي احۋالدا, تەرەڭ ومىرلىك قي­سىنمەن دۇنيەگە كەلىپ ەدى. سىرداعى ەلىمىزدىڭ ۇلەستى سۋىمەن, ونداعى ەكولوگيا-تەڭىز-تابيعات سىباعاسى­مەن, ىشكى رەزەرۆىمىزدە ۇنەمدى جول­دار ىزدەستىرۋمەن, ەڭ بولماسا, سول­تۇستىك ارال ايدىنىن ساقتاپ قالۋ كەرەك! تەڭىزدى ەكىگە بولگەن كوكارال-بايان وتكەلەگى وسىعان سۇرانىپ-اق تۇر... سول جەردە 2004 جىلى “كوك­ارال” بوگەتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. 15 جىلداي ۇسىنىلىپ, حالىقتىق قۇرىلىس تۇرىندە تالاي نۇسقاسى سا­لىنىپ, تالاي اپاتتارعا دۋشار بولعان يدەيا مەملەكەتتىك, وركەنيەتتى دەڭگەيدە قولعا الىندى. ۇزىنى 13 شاقىرىم, بيىكتىگى بالتىق جۇيە­سى­مەن 44 مەتر الىپ نىسان 3 جىلدا ءبىتتى. 4-5 جىلدا تولادى دەپ جوبا­لان­عان ايدىننىڭ كەنەرەسىن سۋ ءبىر عانا قىستا (!) شىرەپ شىعا كەلدى. ەڭ باستىسى, وسى بەينەتتەن كۇتىلگەن زەينەت شاش-ەتەكتەن بولدى: ارال­دىڭ تابيعاتى جۇمساردى, ەكولوگيا تاۋىرلەندى; ەلدىڭ الەۋمەتتىك, ەكو­نو­ميكالىق ءال-اۋقاتى تۇزەلدى; ارال­دىقتار ءوزىنىڭ اتا كاسىبىمەن قاۋى­شىپ, باراقات تاپتى. بولاشاق مۇ­نان دا جارقىن يگىلىكتەر اشقانداي – جوباداعى تەڭىزدىڭ ەكىنشى كەزەگى 46 م., بولاشاعى ونان دا بيىك نۇس­قادا بەلگىلەنگەن ەدى. بىراق... سوڭعى جىلدارى ءىس پەن جوبا باسىنداعى جاۋاپتى ادامدار سونداي ءۇمىتتى, اڭ­ساۋلى باعىتتان اۋىتقىپ, “سارى­شى­عاناق” دەگەندى قاۋزاپ كەتتى. حالىق ءوزىنىڭ جۇدەۋ ۇمىتىمەن, سور­تاڭ جاعالاۋدا قالا بەرەتىنگە ۇقسادى. “سارىشىعاناق” – سوناۋ كسرو-نىڭ اۋمالى-توكپەلى ۋاعىن­دا, اقشا قۇنسىزدانىپ, الىپ يمپە­ريا پىشىراي باستاعان تۇستا ومىرگە كەلگەن امال. ول پروبلەمالى ولكە­نىڭ “قاسبەتىن اكتەپ”, كوزگە تۇسەر جاعىن جىلتىراتىپ قويۋعا عانا ەسەپ­تەلگەن سول كەزگى ساياساتتىڭ جاۋ­ىردى جابا توقىعان جارتىكەش ءىسى ەدى. جاڭا تاريح ول ءتيىمسىز ىسكە ءوز ۇكى­مىن ايتتى. ءورىستى جارالاپ, ون­سىز دا ەكولوگيا ءزىلى تۇسكەن ولكەگە جامان تىرتىق سالىپ, حالىقتىڭ 15-18 ميلليون سوم اقشاسىن جەلگە شاشىپ ۇلگەرگەن قۇرىلىس توقتا­تىلدى. دەر كەزىندە توقتاتىلعان سول باسسىزدىق قايتىمىن ەل ءالى كۇنگە ريزا سەزىمدە ايتادى. سول “سارىشى­عاناققا” تاعى دا قارجى جۇمساپ, جاڭا دەم بەرۋشىلەردىڭ بۇگىنگى تا­ريحي-يماندىلىق ءپالسافا­مىزداعى ەسكى جىرى تۇسىنىكسىز. 2009 جىلى ناۋرىزدا وتكەن قوعامدىق تىڭداۋدا قىزىلوردا جۇرتشىلىعى بۇل نۇس­قاعا تۇبەگەيلى قارسى بولدى. بىراق ءىس باسىنداعىلار قوعامنىڭ نەگىزدى پىكىرىن قۇلاققا ىلمەي, ءوز تۇعىر­لارىن قايتالاۋمەن بولدى: الەمدىك داعدارىس – سولتۇستىك ارالعا قارجى جوق دەپ ءبىر قورقىتتى; سىردىڭ سۋى كىشى تەڭىزگە جەتپەيدى دەپ تاعى ءبىر ۇبىجىك شىعاردى; قۇجاتتاردى “كىشى ارالعا” بەيىمدەۋ ءۇشىن كەمى ءبىر جىل ۋاقىت كەرەك دەپ جانە ءبىر ءۋاج ايتتى. قاراپ وتىرساق, سونان بەرى دە 17 ايعا (!) قاراپتى... ەل كوكەيىندە كوپ كۇتىلگەن جاق­سى لەپەس بيىل كوكتەم قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى ب.قۋاندىقوۆتىڭ اۋزىمەن ايتىلدى: “سارىشىعاناق” يدەياسى ەل-جەرگە ءتيىمسىز نۇسقا; جو­بانىڭ 2-ءشى كەزەڭىنە بولىنگەن قو­ماقتى قارجىنى توگىپ-شاشپاي كەلەشەكتى “كوكارالدى” كوتەرۋگە سالۋ كەرەك!..” اقيقات بىزگە وسىلاي بەت بۇردى. دالىرەگى, ءبىز اڭساۋلى اقي­قاتقا وسىلاي جاقىنداعان سياق­تىمىز. ارينە, ايماق باسشىسى شەگەسى تەرەڭ قاعىلعان “سارىشى­عاناق” جولىن توقتاتىپ, ەل-جەر تىلەگىندەگى “كىشى ارالعا” ىنتا ار­نا­سىن بۇرعاندا, ۇلكەن تاۋەكەل, شەشىمدى قادامعا بارىپ وتىر. ادام دا, تابيعات تا بۇعان تىلەكشى, بىراق, سونشا اقشا جۇمساپ, ءتۇرلى نەگىز­دەۋلەر مەن تۇساۋكەسەرلەردەن وتكىزىپ ۇلگەرگەن نۇسقانى توقتاتىپ, تىلەۋلى بولسا دا, تاسادا قالعان يگىلىكتى “كوكارال” يدەياسىن دەمەپ, جولعا سالۋ وڭاي مىندەت ەمەس ەدى. ءسوزىمىز ءادىل بولۋى ءۇشىن ەكى ارانى ءبىرشاما سارالاپ كورەلىك. قايتەرسىڭ, يماندىلىقپەن قاۋى­شىپ, يگى وركەنيەتكە بەت بۇردىق دەگەن ءححى عاسىردا ۇلكەن ارال, اقىرى, جەر بەتىنەن ءوشىرىلىپ تىندى. ەندى, انىعىندا, عالامدىق اۋقىم­داعى ءۇمىت كىشى تەڭىزدە قالدى. قۇر­ساعى سولىڭقى كىشى ايدىننىڭ جاعا­سى, ءتوسى, تەرەڭىندە لىپ-لىپ جانعان شىراقتاي, ءلۇپ-ءلۇپ سوققان جۇرەك­تەي, سوناۋ ۇلى سۋدىڭ بولار-بولماس ءومىر تىنىسى ساقتالىپ قالعان ەدى. جاراتۋشى-بولمىس, وسىلايشا, ءوزى قازاقستان بەتكە كوكارال تۇبەگى, بەرگ بۇعازىمەن سول قايران ارال­دىڭ قايتالانباس جادىگەر-قاسيەتىن امان-ەسەن ساقتاپ قالۋ ميسسياسىن ۇسىنىپ تۇر ەمەس پە!.. مىنە, وسىنى ۇعىنىپ-پايىمداۋ ءبىزدى كوشەلىلىك جولىنا باستايتىن پاراسات تۇعىرى بولماق. ارال اۋدانىنىڭ 70 پايىز شا­ما­سىندا حالقى (ارال قالاسىن قوسا) “كىشى ارالدىڭ” ەجەلگى جاعالاۋىن­دا, اتاقونىس, اتا مازارىن قيماي, كوپ ۋاقىت ءۇمىت سوزىپ, تەڭىزىن كۇتىپ وتىر. بۇل جاعالاۋدا بوگەن, كونە­بوگەن, قاراشالاڭ, قاراتەرەڭ, اقباستى, اقەسپە, تاستۇبەك جانە مەرگەنساي اۋىلدارى, ارال قالاسى تۇر. ەكولوگيادان ۇدەرە كوشكەن ءبىراز اعايىن وسى جەرلەرگە جەتىپ تابان تىرەگەن. “كىشى ارال” – ەڭ الدىمەن سولار ءۇشىن ءومىر شارتى. سارىشىعاناق – كىشى تەڭىزدىڭ ءبىر پۇشپاعى, بۇل سۋ تولسا, ول دا ءتىرى­لەدى. ال كىشى تەڭىز – بۇكىل ارالدىڭ وننان ءبىر ايدىنى. وعان جاراتىلىس ۇلكەن ارالدىڭ كەشەندى تابيعاتىن بەرگەن. بۇل باقيعا بەت بۇرعان ارالدىڭ قايتالانباس تىرشىلىك ءدۇ­نيە­سىن ەرتەڭگە ساقتاپ قالا الاتىن عاجاپ مۇمكىندىك. مۇنداعى تەڭىز ت ۇلىگىنىڭ ىشىندە اتاقتى ارال قايازى, بەكىرەسى, البىرتى, شومەيكەسى جانە تاسپا شالاڭى سياقتى, وزگە الەمنىڭ ەش جەرىندە كەزدەسپەيتىن كەرەمەتتەر بار. مۇنداي جادىگەردى سارىشى­عاناق ساقتاپ قالا المايدى. “كوكارالدا” ىرگەسى كوتەرىلىپ, يگى ناتيجەسىن بەرگەن سەنىمدى نەگىز تۇر. ول بەتكە جول, ەلەكتر جەلىسى تارتى­لىپ, جۇمىسشىلار قىستاعى سالىن­عان. بوگەتتىڭ وڭتۇستىك-باتىس ايماق­تاعى ەكونوميكالىق, ستراتەگيالىق ءرولى اسا زور. ال, الگى “سارىشى­عا­ناققا” سوندايلىق قىمبات كوممۋ­ني­كا­تسيانى تىڭنان سالۋ كەرەك. ماڭىندا ەل جوق قۇلاتۇزدەگى نى­ساندا ەلەۋلى ەكونوميكالىق, سترا­تەگيالىق ماڭىز دا بولمايدى. بۇل بوگەتتە كەمە وتكىزەتىن شليۋز ورناتۋ, شىعاناق سۋىن تۇشىتۋ نيەتتەرى تىم شىعىندى جانە ەل-تابيعاتقا قاتەرلى ەكسپەريمەنت بولۋى مۇمكىن. مى­سالى, كاسكادتى شليۋز تەڭىزدىڭ تا­بي­عي تىرشىلىگىنە ۇلكەن نۇقسان كەل­تىرەتىن قۇرىلعى بولماق. ول جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ۇنەمى قۋات كوزىن, قىستا كۇتۋ, جازدا پايدالانۋ سياقتى تۇراقتى قىزمەت شىعىنىن قاجەت ەتەدى. ال اششى سۋلى ەجەلگى تەڭىز شى­عاناعىندا تومەنگى سىردىڭ “اۋىر” سۋىمەن تۇششى كول جاسايمىن دەۋ – ەكولوگيا مەن تىرشىلىككە قاۋىپتى تاۋەكەلگە بارۋ... مۇنداي ارتىق “باس اۋرۋىنىڭ” نە كەرەگى بار؟!. جانە, “سارىشىعاناققا” بولا قامباش سياقتى رەليكتى كولدەن ارنا قازىپ, ونىڭ تابيعاتىن بۇزۋ دا ماقۇل­دار­لىق ءىس ەمەس... تارازىنىڭ ەكى با­سىن­داعى “كىشى ارال” – “سارىشى­عاناق” نۇسقالارىندا وسىنداي ءپرينتسيپتى كەرەعارلىقتار بار. سۋ ماسەلەسى. مامانداردىڭ شەك­تەۋلى-كەپىلدى ەسەبىنە قاراماس­تان, سىردا تەڭىزگە جەتىمدى سۋ بار دەپ باتىل ايتۋعا بولادى. اسىرەسە, داريانىڭ قىسقى اعىنى تولىمدى. (مامان ەسەبىن بۇزا تولعان “كىشى ارال” مىسالىن ەسكە الايىق.) كۇنى بۇگىن دە (سوڭعى بىرنەشە جىل!) “كوكارالدان” ۇلى تەڭىز سورتابىنا جۇزدەگەن ميلليون تەكشەمەتر سۋ قۇلاپ جاتىر. سول سۋمەن مىڭداپ, ميلليونداپ بالىق كەتىپ, كەرى قايتا الماي ول قىرىلىپ جاتىر... “كىشى ارال” ىشكى رەزەرۆىمىزدەن سۋ ۇنەمدەۋ ماقساتىن دا ايقىنداۋشى فاكتور بولادى. داريا سۋىن پايدالانۋدا ەكولوگيالىق مادەنيەتكە ىنتالان­دىرادى. 1993 جىلعى قىزىلوردا سامميتىندە قابىلدانعان سۋ ءبولۋ شارتى سونى كۇش الادى. جانە “كوكسارايدىڭ” سۋ رەتتەۋشى رولىنەن ۇلكەن يگىلىك كۇتىلەدى. ”كىشى ارال” مەن “كوكساراي”, ءتۇبى, ءبىر ۇيلەسىمدە بولادى دەگەن ءۇمىت زور. قازاقستان, ءسىبىر سۋلارىن وڭتۇستىك ولكەلەرگە جەتكىزۋ ماسەلەلەرى دە كۇن تارتىبىنە قويىلىپ كەلەدى... سولتۇستىك ارال­دىڭ سۋ ەسەبىندە تاعى ءبىر-جار جايت­تى ەسكەرۋ كەرەك: بۇل ايدىندا, ءوڭتۇس­تىككە قاراعاندا, بۋلانۋ از, جاۋىن-شاشىن باسىمداۋ. باتىس شىڭداردىڭ شولاق ساي, وزەنشە, بۇلاقتارى, ىرعىز-تورعايدىڭ جەر استى اعىندارى – ەسەپكە الىنباعان تاعى ءبىر “كىرىس كوزدەرى” بولماق. “كوكارالدى” كوتەرۋ, ارينە, قوماقتى قارجى تالاپ ەتەدى. قارجى نەگىزىن ساراتس-2 كەزەگىندە “سا­رىشىعاناققا” ەندى “شاشىلماي­تىن” اقشا قۇراۋعا ءتيىس. جانە بۇل يگى باستاماعا ۇكىمەتىمىزدىڭ ەلەۋلى قولداۋى بولاتىنىنا سەنىم مول. مىسالى, “كوكساراي” بوگەتىنىڭ (45 كم.) ۇشتەن بىرىنەن ءسال عانا اساتىن “كوكارال” توسپاسىنىڭ (17 كم.) كەلەشەك ماڭىزى مەن قايتارىمى سۋ رەتتەگىشتەن كەم بولماسا كەرەك. بۇل ورايدا جوعارىدا كەلتىرىلگەن يگى ۋاجدەرگە نە قوسۋعا بولادى؟ “كىشى ارال” سۋىنىڭ جيەگى بالتىق جۇيە­سىندەگى 50-53 مەتر دەڭگەيگە كوتە­رىلسە, جەرىمىزدە سارىشىعاناقتان 5 ەسە ۇلكەن تەڭىز پايدا بولادى. با­لىق اۋلاۋ كولەمى 3-4 ەسە كوبەيەدى. ولكەنىڭ ەكولوگياسى كوپ جاقسارىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك, ەكونومي­كا­لىق ءال-اۋقاتى ارتادى. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ باتىس ايماعىن ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ساربۇلاق سۋ كوزى قۋات الادى. اقتوبە وبلىسىنىڭ شىعىسى مەن وڭتۇستىگى, قوستاناي وبلىسىنىڭ وڭتۇستىگى, قاراعاندى وبلىسىنىڭ باتىس ايماقتارى, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكولوگيالىق ءزىل استىنداعى ۇلكەن وڭىرىنە سولتۇستىك ارالدىڭ تىكەلەي اسەرى سەزىلەدى. ارقانىڭ ەگىستى القاپ­تارى, ءۇستىرت-بەتپاقدالا, تاۋلى ولكەلەر كليماتىندا وڭ وزگەرىس كۇتى­لەدى. كىشى تەڭىزدىڭ كۇتۋلى دەڭگەيىن­دە, شالعايداعى قۇلاندى اۋىلى ىرگەسىندەگى تۇششىباس شىعا­ناعىنا “كوكارالدان” سۋ جەتىپ, ۇلكەن ارالدىڭ دا ءبىر ايدىنى قايتا تولا باستاۋى مۇمكىن. ارالدىڭ وننان ءبىر ايدىنى, 6000 شارشى شاقىرىمدىق “كىشى ارال” – ورتالىق بالقاش, ىستىق­كول سەكىلدى ۇلكەن سۋ بولادى. جۇرت­شىلىق قايتا قاۋىشقان تەڭىزىمەن ەندى زاماناۋي الەۋمەتتىك-ەكولوگيا­لىق ءفالسافا ۇستانار بولار. قا­تىباس تۇتىنۋشىلىق نيەتتەردەن مادەنيەتتى تۇردە ارىلۋ شارت. (تەڭىز ۇستىندە سونداي تۇتىنۋشىلىق ارە­كەت ءالى ورىن الىپ وتىر.) اسپانى شاعىرماق ءشولدى ولكەنىڭ تەڭىزى بىرەگەي كۋرورتتى-تۋريستىك كەشەن بولا الادى. ەرەك تابيعات, ىڭعايلى جاعرافيالىق ورنالاسۋ, بالىق, ەت, شۇبات, قىمىز سياقتى جەڭسىك اس وسىعان وزىندىك رەڭك بەرەدى... بۇر­ماسىز ارال ەجەلگى سۇردەكتەردىڭ, سان تاراۋ جولداردىڭ, بولاشاقتى “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” كۇرە جولىنىڭ ناق بويىندا ج­ا­تىر... بالكىم, سونداي كەلەشەك ءۇشىن, قاجەت بولسا, ساراتس جوباسىنىڭ 3-ءشى كەزەگىن دە ويلاستىرۋ ارتىق بولماس؟.. جاڭا بەتبۇرىس العاشقى رەتتە رەسپۋبليكا پارلامەنتىندە, ەل ۇكى­­مە­تى دەڭگەيىندە تۇسىنىستىك تاپتى. ەن­دى مەملەكەت دەڭگەيىندەگى قولداۋ, ەل­باسىنىڭ قامقور ءسوزى كۇتىلىپ وتىر. الىپ تەڭىزدىڭ اۋقىمدى ايدى­نىن ادام قولىمەن كوتەرۋ – ادام­زات تاريحىندا مىسالى از, بالكىم, بولماعان وقيعا. بۇل جاعداي قۋاتى مەن يماندىلىعى ءبىر ءورىم بوپ ورىلگەن ەلىمىزدىڭ نۇسقالى ونەگەسى. ارال پروبلەماسىنا قاتىسى بار, ىرگەلەس ەلدەردىڭ بىردە-ءبىرى مۇنداي باتىل قادامعا ءالى بارا العان ەمەس. سولتۇستىك ارالدىڭ اۋقىمدى اي­دىنىن كوتەرۋ يدەياسى ەلباسىمىز­دىڭ قاجىرلى باستاماسىمەن ومىرگە كەلدى. وسى يگى باستامانىڭ كەلەشەگى دە ەلباسىمىزدىڭ ءجىتى, ىنتالى نازارىندا. ءۇمىتى ويانعان تەڭىزىن كۇتۋ حا­لىققا كەرەمەت سەنىم مەن وپتيميزم بەردى. جۇرتشىلىق ىزگى ماقسات توڭىرەگىنە ۇيىستى. جارتى عاسىرداي ەكولوگيا سىنىنا شىداعان اعايىن ءۇمىت جەلكەنىن كوتەرگەن كوك تەڭىزىن, جاقسى تىلەكتە, ەندى قانشا ۋاقىت بولسا دا كۇتۋگە پەيىلدى. سايلاۋباي جۇباتىر ۇلى, جازۋشى. قىزىلوردا.