اقىل, قايرات ءبارىن جەڭبەك

دەپۋتات داۋىسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ بىلتىرعى سەزىندە ابايدىڭ “اقىل, قايرات ءبارىن جەڭبەك” دەگەن سوزدەرىن كەلتىرگەن بولاتىن. ءيا, ۇتقىر سوزدەر ۋاقىت اعىمى وتسە دە ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن جوعالتپاق ەمەس. البەتتە, قازاقستان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ كەزەڭىنە ءوتۋ ءۇشىن كەلەسى جىلدان باستاپ مەملەكەتتەگى بارلىق قوردى مەيلىنشە ءبىر جۇدىرىق استىنا بىرىكتىرىپ, جاسامپازدىققا ۇمتىلۋ نيەتىندە. ويتكەنى, ءبىز تەك وسى ارقىلى يننوۆاتسيالىق دامۋ, ەلدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن تۇزەۋ جانە قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا باعىتتالعان نەگىزگى ءۇش مىندەتتى ورىنداي الامىز.

نەنىڭ قىزىعىن كوپ ىزدەسەڭ, سونىڭ كۇيىگىن ءبىر تارتاسىڭ

(اباي)

بازبىرەۋلەر بۇل ساياسي فورۋمداعى ۇمى­تىلا باستاعان “سەزد”, “بەسجىلدىق”, “ين­دۋستريالاندىرۋ” دەگەن سوزدەردى ەستىگەندە ابدىراپ, مۇنى وتكەنگە ورالۋ ما, الدە ەكو­نوميكالىق باعىتتى وزگەرتۋ مە دەگەن ساۋال قويۋى زاڭدى. قانداي سىرتقى جاعدايلار بولسا دا ەلىمىزدە سوڭعى 12-13 جىل ىشىندە جۇرگىزىلگەن بارلىق ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالار “قازاقستان-2030” دامۋ ستراتەگيا­سى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىپ كەلەدى. سەزدە ايتىلعان جوسپارلاردىڭ بارلىعى دا وسى ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياعا نەگىزدەلگەن. ءبىز ءارالۋان تاكتيكالارعا بارعانىمىزبەن, ستراتەگيالىق ماقساتتى وزگەرتكەنىمىز جوق. ستراتەگيانىڭ نەگىزگى باسىمدىعىنا – تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ ارقىلى تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن ودان ءارى قاراي جاقسارتۋعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن نارىقتىق ەكونوميكاعا تاڭداۋ جاسالدى. الايدا, “كىمنىڭ ارباسىنا مىنسەڭ, سونىڭ ولەڭىن ايتاسىڭ” دەمەكشى, نارىقتىق ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرگەننەن سوڭ, داعدارىستىڭ سونشالىقتى جاعىمدى بولماعانىمەن, ونىڭ قازىرگى ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردىڭ زاڭدى ءبىر قۇبىلىسى ەكەندىگىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. نارىقتىق ەكونوميكانىڭ زاڭدىلىعى بويىنشا ءبارىمىز كۋا بولعان سەرپىندى دامۋ كەزەڭىنەن كەيىن (سوڭعى جىلدارى جىل سايىن ىشكى جالپى ءونىم 9-10%-عا تۇراقتى ءوسىپ كەلدى) مىندەتتى تۇردە قۇلدىراۋ بولاتىنىن ۇعىناتىن ۋاقىت جەتتى. ەڭ باستىسى, تۇبەگەيلى ءارى دەر كەزىندە جۇرگىزىلگەن رەفورمالار ارقاسىندا ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ كوپشىلىگى داعدارىستى ونشا قاتتى سەزىنە قويعان جوق. قازىر قازاقستان جاڭا ينۆەستيتسيالىق تسيكل قارساڭىندا. ەرتەڭگى بولاشاق بۇگىننەن قالماي شيكىزات رەسۋرستارىنا تاۋەلدى ەمەس باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋمەن بايلانىستى. بۇل ءۇشىن ەلدە بارلىق باعىتتار بويىنشا – ەكونو­ميكادا دا, الەۋمەتتىك سالادا دا ناعىز سەرپىلىس­تەر قاجەت. دەمەك, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق جەدەل دامۋ باستالعان رەفورمالاردىڭ زاڭدى جالعاسى بولىپ تابىلادى.

پايدا, زالالدى ايىراتۇعىن قۋاتتىڭ اتى اقىل ەدى عوي

(اباي)

الەمدەگى داعدارىس بىزگە جاھاندىق ەكو­نو­مي­كانىڭ ء“السىز تۇستارىن” كورسەتتى. سەبەبى, قا­زىرگى تورىمىزگە شىعارعان كلاسسيكالىق دەپ اتا­لىپ جۇرگەن ەكونوميكالىق تەوريا قانشالىقتى مىقتى بولعانىمەن, دالەلدەنبەگەن عىلىمي جورامالدار نەگىزىندە قۇرىلعان. سويتە تۇرا, ول تەز ارادا بۇكىل الەمدە شىق جۋىتپايتىن “اقي­قاتقا” اينالدى. مىسالى, “نارىق ءبارىن ءوزى شە­شىپ, ءوز ورنىنا  قويادى” نەمەسە “جىلجى­ماي­تىن م ۇلىك ەشقاشان قۇنىن جوعالتپايدى” دەگەن كۇمان تۋعىزبايتىن ۇستانىم بولىپ قا­لىپ­تاستى. ال, بانكتەر “بارلىق وركەنيەتتى ادام­دار نەسيەگە ءومىر سۇرەدى” دەگەندى ۇراندا­تىپ, ءبىر­تالايىمىزدى تىعىرىققا تىرەدى. ءسوي­تىپ, “قارىز ك ۇلىپ كىرىپ, كۇڭىرەنىپ شىعادى” دەگەن حا­لىق دانالىعىن ۇمىتىپ كەتكەن سىڭاي تانىتتىق. دەگەنمەن, قازىرگى كەزدە وسىنداي “اقىلگوي” عىلىمي تەوريالار مەن ولارعا نەگىزدەلگەن كەيبىر ويعا سىيماس “اقىرزامانعى” بولجاۋلار ورىندالا قويماعانىمەن, داعدارىس ءوزىنىڭ تەرىس اسەرىن بايقاتىپ ۇلگەردى. وسى تەوريالاردىڭ قاتەلىكتەرىن دامىعان ەلدەردىڭ ءوزى باستاپ سە­زىندى. ايتالىق, كەيبىر مەملەكەتتەر تۇتاسىمەن وزدەرىن بانكروت ەتىپ جاريالادى (مىسالى يس­لانديا), امەريكالىقتار اۋىسپاس “قارجى ال­پاۋىتتارى” اتانعانىمەن, بايىرعى ۇلىلىعىن ۇمىتىپ, وزدەرىنىڭ “جىلتىر اياقتارىمەن” ءابى­گەرلەنىپ, ءسۇرىنىپ-قابىنىپ الەك, ال مىڭ­جىل­دىقتار بويى جەكە مەنشىكتىڭ مىزعىماس نى­شا­نىنا اينالعان ءىرى شۆەيتساريا بانكتەرى قاي­مىق­پاستان مەملەكەت مەنشىگىنە ءوتۋ مۇمكىن­دىكتەرىن قاراستىرىپ ءجۇر. سونىمەن قاتار, بىزدەگى “نارىقتى مەم­لەكەتتىك رەتتەۋدى” سىناپ-مىنەپ كەلگەن كەيبىر ەۋروپالىق ەكونوميكالىق ليبە­راليزمنىڭ “كوسەمدەرى” كارل ماركستىڭ ەڭبەكتەرىن زەرتتەپ, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاعا بەل­سەندى ارالاسۋ تەوريالىق ىرگە­تاسىن ىسكە اسى­رۋ جولدارىن قاراستىرۋدا. مۇنى ءساۋىر ايىندا الەمنىڭ 20 دامىعان مەملەكەتتەرى (G-20) باس­شىلارىنىڭ باسقوسۋىندا داعدارىستىڭ اسەرىن ازايتۋ ءۇشىن مەملەكەت ارقىلى باقىلاۋدى ور­ناتۋدى ءوز قۇلاعىمىزبەن ەستىدىك. وسىلاي نا­رىق­تىق ەكونوميكانىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرىن بەرگەن ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى ءوزىنىڭ “مەن كاپيتاليزمدى ءجۇ­گەندەيمىن” اتتى ماقالاسىندا نارىقتىق جۇيەگە كۇمان كەلتى­رىپ, مەملەكەت كومەگى­مەن ەكونوميكانى قولداۋدى ۇسىندى.

تەگىندە, ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل,

عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزباق

(اباي)

جاھاندىق ەكونوميكانىڭ ىقپالى سون­شا­لىق, قانداي دەربەسپىن دەسە دە الەمدەگى بىردە-ءبىر مەملەكەت داعدارىستى جالعىز ءجۇرىپ جەڭە المايدى. قايتا-قايتا مەملەكەت باسشىلارى باس قوسسا دا ورتاق شەشىم تابا العان جوق. ءار مەملەكەت ءوز قوتىرىن ءوزى قاسىپ جۇرگەندە  جا­ھان­دانۋ ۇدەرىسى ايىلىن جيار دەگەن سوزدەر دە ايتىلىپ قالۋدا. دەسە دە, ورتاق نارىقتىڭ كەڭەيۋى, مەم­لەكەت­ارا­لىق الەۋمەتتىك ەڭبەك ءبولىنىسىنىڭ تەرەڭدەۋى, ترانسۇلتتىق كورپورا­تسيا­لاردىڭ ءوسۋى بۇل ءومىردىڭ بۇلجىماس بول­مىسى. دەمەك, جاھان­دا­نۋ قايتىمسىز ۇدەرىسكە اينالسا, ودان ءبىز قا­لىسپاۋىمىز كەرەك. سول سەبەپتەن, ەكو­نو­ميكالىق جاھاندانۋ­دىڭ الداعى ۋاقىتتا دا اسەرىن ەسكەرىپ, مەم­لە­كەت­تەر اراسىنداعى ءبا­سەكەلەستىك ءۇشىن ادىلەتتى ورتاق ۇستانىم ورنا­تۋى­مىزدىڭ قاجەتتىگى تۋىندايدى. بىرىنشىدەن, جاھاندانۋ ارقاسىندا كورەتىن پايدا مەملە­كەت­تەر اراسىندا نە­عۇر­لىم بىركەلكى ۇلەستىرىلۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, “اۋزى قيسىق بولسا دا بايدىڭ ۇلى سويلەسىن” دەمەي, ەكونوميكالىق جاھان­دا­نۋ مەيلىنشە تەڭ دەڭ­گەيدە قۇرىلىپ, دامۋ­شى ەلدەر دامىعان ەلدەردىڭ تىقپالاعان ءتار­تىپ­تەرى مەن كەز كەلگەن شارتتارىنا ارەكەتسىز كە­لىسپەۋى كەرەك. ۇشىنشىدەن, ەكونوميكالىق جا­ھاندانۋ ۇدەرىسىندە ء“بارىن ەركىن نارىق شەشەدى, مەم­لەكەتتىڭ ارالاسۋى قاجەت ەمەس” دەگەن تۇ­جى­رىم­­دامانى تۇزەتكەن ابزال. سەبەبى, ەكونومي­كا­لىق جاھاندانۋ ءتيىمدى جالپى باقىلاۋدى قاجەت ەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ “داعدارىستان شىعۋ كىلتى” ماقالاسىندا الەمدە العاشقى بولىپ, وسى ماسەلەلەردى كوتەردى.

ءبىز جانىمىزدان عىلىم شىعارا المايمىز, جارالىپ, جاسالىپ

قويعان نارسەلەردى سەزبەكپىز, كوزبەن كورىپ, اقىلمەن ءبىلىپ

(اباي)

ارينە, قازىر دامىعان مەملەكەتتەر پوستين­دۋسترياليزم كەزىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندا, ءبىز ءۇشىن قازىر يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋعا كوشەمىز دەۋ توسىن كورىنۋى دە مۇمكىن. بالكىم كەيبىرەۋلەر كۇمان دە كەلتىرەر. الدىمەن, داعدارىستى جەڭىپ, ەڭسەمىزدى تىكتەگەن سوڭ جاڭا جوبالار باستاعاندى ءجون كورەر. البەتتە, ول دا نەگىزسىز ەمەس. ماسەلەن, كسرو كەزىندە قازاق­ستاندا ءىرى ءوندىرىس ورىندارى سالىنبادى. ەلىمىز تەك شيكىزات كوزى بولىپ كەلدى. دۇنيە جۇزىندە دامىعان ەلدەر يندۋستريالاندىرۋدان ءوتىپ, پوستيندۋسترياليزم كەزەڭىنە كوشىپ, بىزگە دە يندۋستريالاندىرۋعا سوقپاي, شيكىزاتپەن, قار­جىلىق وپەراتسيالارمەن (الىپساتارلىعىمەن) اينالىسۋ ۇسىنىلدى. ءبىز “ۇلگى” الىپ جۇرگەن دۇنيە جۇزىندەگى امەريكا, ۇلىبريتانيا سياقتى الپاۋىت ەلدەر يندۋستريالاندىرۋدان قاشىپ, ءوز وندىرىستەرىن ارزان جۇمىس كۇشى بار ءۇندىستان, قىتاي مەملەكەتتەرىنە سىرتقا شىعارا باستادى. ناتيجەسىندە بۇرىن ۇلىبريتانيادا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 40%-ى وندىرىستەن تۇسەتىن بولسا, ول قازىر 10%-عا دەيىن ءتۇسىپ كەتتى. سول سەبەپتەن, قازىرگى داعدارىستى ءبىرىنشى بولىپ قاتتى سە­زىنگەندەر وسى قولعا ىلىنبەيتىن “ۆيرتۋالدى ەكو­نوميكاعا” كوشكەن الپاۋىتتار. ال, ناقتى ەكونو­ميكالىق سەكتوردى دامىتىپ, يندۋستريا­لاندىرۋعا كىرىسكەن قىتاي, ءۇندىستان كۇشەيىپ كەلەدى. الەمدىك تاجىريبە دالەلدەپ وتىرعانداي, اۋقىمدى ءوندىرىستى دامىتىپ, ءوز ورنىڭدى ناق­تى­لاپ الماي, بىردەن پوستيندۋستريالاندىرۋعا وتەمىن دەۋ ۇلكەن قاتەلىك. سوندىقتان يندۋس­تريا­لاندىرۋعا بەت العان بۇگىندە تەك قازاقستان عانا ەمەس. ال يندۋستريالاندىرۋدىڭ جەدەل دامۋ مەرزىمىن بەس جىلدىققا جوسپارلاپ وتىر­عا­نىمىز دا ەكونوميكالىق زاڭدىلىق. قايسى­بىر وندىرىسكە بولماسا دا ينۆەستيتسيا سالعاننان كەيىن ونىڭ اياعىنان نىق تۇرىپ كەتۋى ءۇشىن كەمىندە بەس جىل ۋاقىت كەرەك. ودان كەيىنگى بەس جىلدا سالعان قارجى قايتارىلادى, ال ودان كەيىنگى مەرزىمدە ءوندىرىس پايداعا شىعادى. ءبىر­اق, ون بەس جىلدان كەيىن ءوندىرىستى جاڭارتپاسا, وعان قايتادان ينۆەستيتسيا سالىنباسا, وندا تەحنولوگيا دا ەسكىرەدى, رىنوكتا سۇرانىس تا وزگەرەدى. سول سەبەپتى ءوندىرىستىڭ دامۋ كەزەڭى بەس جىلدىقتارعا جوسپارلانادى. دەگەنمەن دە, ەكونوميكالىق داعدارىس ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار قارقىنىن ءتو­مەن­دەتۋگە جەلەۋ بولماي ما دەگەن سۇراق تۋىن­دايدى. الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, كەرىسىنشە, داعدارىس كەزىندە رەفورمالاردىڭ  ناتيجەلىلىگى ارتادى. بۇعان قانداي دالەل­دەمەلەر بار. بىرىنشىدەن, كۇردەلى ەكونوميكالىق جاعداي بۇعان دەيىنگى جاقسى كەزدەردە كوزگە كورىنبەگەن قاتە شەشىمدەردى اشىپ كورسەتەدى, ءارى بۇگىنگى كۇنگە شەشىمى تابىلماي جۇرگەن وتكىر ماسە­لەلەردى ايقىنداي تۇسەدى. ەكىنشىدەن, بۇرىنعىعا قاراعاندا رەسۋرس­تار­دىڭ شەكتەۋلىلىگى دە شەشىمدەر قابىلداۋدا اسا ىجداعاتتىلىق تانىتۋعا, مىڭ ويلاپ, ءبىر شە­شۋگە ماجبۇرلەيدى. بۇعان قوسىمشا, بيلىكتىڭ ءاربىر ءىس-ارەكەتىنە قوعامنىڭ سىني كوزقاراسى, قاتاڭ قاداعالاۋى دا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ساپالىلىعىنا اسەر ەتەدى. ونىڭ ۇستىنە, بارلىق دەڭگەيدەگى باسشىلاردىڭ ءبارى دە قىزمەت تيىمدىلىگى مەن ناقتى ناتيجەلىلىگى ارقىلى عانا ءوز قابىلەتتىلىگىن دالەلدەي الادى. ۇشىنشىدەن, بۇل كەزەڭدە وزگەرىستەرگە ساياسي قارسىلىق جاساۋ دا وڭاي ەمەس. سەبەبى, مۇنداي جاعدايدا باستالعان رەفورمالاردى جالعاس­تىرۋدان باسقا بالاما جوق.

ءبىر اقىل قۋاتى ءبىرلان مۇنى توقتاتىپ بولمايدى.

ءھام اقىل, ءھام قايرات – ەكى مىقتى قۋات قوسىلىپ توقتاتادى

(اباي)

ال, ەندى مۇنداي وزگەرىستەرگە ءبىز قان­شا­لىق­تى دايىنبىز, قايراتىمىز جەتە مە؟ بۇل كەزەڭنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى – قازاقستاندا داع­دارىسقا قاراماستان, وسىنداي ۇلكەن اۋقىمدى جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى جاعداي, ورتا قالىپتاسىپ ۇلگەردى. بىرىنشىدەن, قاراجاتىمىز جەتكىلىكتى مە؟ ەڭ باستىسى, مەملەكەتىمىزدىڭ مايدا-شۇيدە ءمىن­دەتتەمەلەرىنەن باسقا سىرتقا قارىزدارى جوق. ءبىزدىڭ ارقايسىمىز باسقاعا قارىز بولماۋ – بۇل ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن نىق سەنىمنىڭ, تۇراق­تى­لىقتىڭ كەپىلى ەكەنىن جاقسى ءتۇسىنىپ قالدىق. مىنا قاراڭىز, ءبىر قاراعاندا نارىقتىق دامىعان ەلدەر بانكروت بولىپ جاتىر. نەمەسە, كەشە عانا مىقتى بولىپ جۇرگەن مەملەكەتتەر زەينەتاقى مەن جالاقى بويىنشا مىندەتتەمە­لە­رىن قارجىلاندىرۋعا حالىقارالىق ۇيىمدار­دان قارىز سۇراپ ءجۇر. بەتىن اۋلاق قىلسىن, بىزدە جاعداي جاقسى. ءبىز قيىن كۇندەرگە قور جاساپ, قاراجات جينادىق, ناتيجەسىندە بۇگىن جىل ساي­ىن كوبەيىپ وتىرعان الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى قارجىلاندىرىپ قانا قويماي, يندۋستريالىق باعدارلامالاردى جەدەل دامىتۋدى جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىرمىز. ارينە, بارلىعىنا بىردەي ءوز قاراجاتىمىز جەتە بەرمەس. شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ قاجەت. بۇل تۇرعىدا جۋىردا يسلام بانكينگى ماسەلەلەرى بويىنشا قابىلدانعان زاڭ ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەردىڭ كوڭىلىنەن شىعادى دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى كۇنى يسلام ەلدەرىندە $2 ترلن. كولەمىندە قارجى قورى بار ەكەنى بەلگىلى. سونىمەن قاتار, تەز ارادا ىشكى ينۆەستي­تسيالاردى تارتۋ, زەينەتاقى قورلارىندا جاتقان $11 ملرد.-تى ونەركاسىپتى دامىتۋعا ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسىن شەشۋىمىز قاجەت. ەكىنشىدەن, يندۋستريالاندىرۋ ءۇشىن شيكىزات پەن ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستار جەتكىلىكتى مە؟ ارينە, جەتكىلىكتى. تەك قولدا باردى ۇقساتا ءبىلۋ شارت. ۇشىنشىدەن, ءوندىرىستى باستاماس بۇرىن ونىمگە سۇرانىس بولۋى كەرەك. ول بار ما؟ قازاقستان يمپورتىنىڭ جىل سايىن 38 ملرد. دوللار قۇ­راي­تىنىن ەسكەرسەك, ىشكى رىنوكتىڭ ءوسۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن جانە سىرتقى ساۋداعا اسا تاۋەلدى ەكەنىمىزدى بايقايمىز. تەك وتكەن جىلى ماشينە مەن قۇرال-جابدىقتار الۋعا $17,1 ملرد., مينەرالدى تاعام­دارعا – $5,4 ملرد., حي­ميا­لىق تاۋارلارعا – $4,1 ملرد., ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارىنا $2,6 ملرد. جۇم­سالدى. ­وزىمىز كە­مىندە وسىلاردىڭ ءبىراز كولەمىن شىعارا الامىز. تورتىنشىدەن, مامانداندىرىلعان كادرلار­دىڭ قالىپتاسۋى. مۇندا دا سايكەسىنشە جۇمىس­تار جۇرگىزىلدى. ءبىراز جىلدار بويى نىسانالى گرانتتار جۇيەسى قاجەتتى كادر الەۋەتىن قالىپ­تاس­تىرۋعا كومەكتەستى. بۇعان “بولاشاق” باع­دارلاماسى بويىنشا بىتىرگەن 15 مىڭنان استام تۇلەكتەرگە بيىلعى جىلى وتانىنا ورالاتىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مىڭنان استام ما­مان­دى قوسىڭىز. ولاردىڭ باسىم بولىگى تەحنيكالىق ءبىلىم العان ماماندار. سونداي-اق, ناقتى جو­بالار بولسا, عىلىمدى دا تارتۋعا بولادى.

جەر بىلمەگەن كوپ ادام اداسىپ جۇرسە,

ءبىر جەر بىلەتۇعىن كىسى كەرەك

(اباي)

دەسە دە, جاھاندىق ەڭبەك بولىنىسىندە ورنى بار قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وزىمەن ءوزى بولۋى مۇمكىن ەمەس, ول الەمدىك قارجى جۇيەسىنىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان الەم­دىك قارجى داعدارىسىمەن بايلانىستى بارلىق ماسەلەلەر تىكە­لەي نە جاناما تۇردە بىزگە ىق­پال ەتەدى. باستى ساۋال, ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ ۇتىمدى سالالارى قانداي جانە ءبىز سىرتقى ەكونوميكالىق ىقپالعا نەنى قا­راما-قارسى قويا الامىز؟ ءبىر نارسە انىق, ءبىزدىڭ ەڭ باستى ار­تىق­شىلىعىمىز – مەملە­كەتىمىزدىڭ مىقتى ليدەرى بار, ول – ەل پرەزيدەنتى, “نۇر وتان” حدپ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. تاريحقا كوز جۇگىرتەيىك. نەبىر قيىن-قىستاۋ داعدارىستاردى جەڭگەن نەمەسە كۇردەلى رەفورمالاردى ءتيىمدى ءجۇر­گىزگەن كوپتەگەن مەملەكەت­تەر­دىڭ باسشىلى­عىندا كوزدەگەن ماق­ساتقا جەتۋدە ەلدى بىرىكتىرە الاتىن ليدەرلەر تۇرعان. ال قازاقستاندىقتار ءۇشىن بارلىق جەتىستىكتەرىمىزدىڭ باستاۋىندا ەلباسىنىڭ تۇرعانى جاسىرىن ەمەس. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سترا­تەگيالىق كوز­قاراسى حالىقارالىق تاجىريبەنى تياناقتى زەرت­تەۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سۇيەنۋ ءبىزدىڭ مەم­لە­كەت دامۋىنىڭ بىرەگەي مودەلىن قالىپتاستىردى. بۇل جاعدايدا مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ “قازاقستاندىق جول” اتتى تانىمال كىتا­بىندا “ال­دىمەن – ەكونوميكا, سودان كەيىن – سايا­سات” دەگەن سوزدەرىنىڭ ساياسي ۇران ەمەس, الەۋ­مەتتىك ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ قاجەتتى شارتى ورنىقتى دامۋشى ەكونوميكاعا نەگىزدەلگەن مەملەكەت قۇرىلىمىنىڭ جۇيەلى قاعيداتى ەكەندىگىنە تاعى دا ءبىر مارتە كوز جەتكىزە الدىق. مۇرات ابەنوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك  دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى.