دەنى ساۋ, ويى سەرگەك ادام – قوعام بايلىعى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ: بۇگىنگى تاڭداعى ­ەڭ ءبىر وزەكتى ماسەلە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسى دەر ەدىك. اتا-بابالارىمىز ايتقان: ء“بىرىنشى بايلىق ­­– دەنساۋلىق” دەگەن ءسوز ماڭىزىن ەشۋاقىتتا جويماق ەمەس. ءبىر كەزدە كوشپەلى ءومىر سالتىن ۇستانىپ, ۇنەمى سەرگەك جۇرگەن حالىقتىڭ قازىر باسىم كوپشىلىگى قالادا تۇرادى. بۇرىن ق ۇلىن-تاي ءمىنىپ, اسىق وينايتىن قازاق بالاسى قازىر كومپيۋتەرگە جاقىن, دوپقا, تەننيسكە اۋەس. قالانىڭ اتى – قالا, عىلىم مەن تەحنيكا دامىعان جەردە جاستاردىڭ بەلسەندى ءىس-قيمىلى دالاداعىداي بولمايدى. قالالىق ءومىر سالتىنا قاتىستى ءبىر عانا مىسال: حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قالادا تۇراتىن اقش-تا 54 ميلليون ادام سەمىزدىك دەرتىنە شالدىعىپتى. ياعني, بۇل مەملەكەتتەگى ءاربىر التىنشى ادامنىڭ دەنساۋلىعىندا كىلتيپان بار دەگەن ءسوز. بۇل ماسەلەگە نەمقۇرايدى قاراۋعا بولمايدى. مەملەكەتتىڭ الەۋەتى, بولاشاعى سول ەلدەگى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا تىكەلەي بايلانىستى. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى حالىققا جولداۋىندا ۇلت دەنساۋلىعىنا جەتە ءمان بەرىپ, كوپشىلىكتى دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتقا شاقىرۋى ەلدىڭ بولاشاعىن, باياندى تىرلىگىن ويلاعان تەرەڭ ويدان تۋىپ وتىر. ءسوزىمىز جالاڭ بولماۋى ءۇشىن 2008 جىلعى جولداۋداعى مىنا جولدارعا نازار سالايىق: “دەنى ساۋ ۇلت” ءۇشىن ينفراقۇرىلىمىن دا­مىتۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. بالالىق شاق­تان باستاپ دەنەشىنىقتىرۋ مەن سپورتتىق دا­يار­لىققا جانە وعان ەڭ قولايلى ءمۇم­كىندىكتەر تۋعىزۋعا ەرەكشە دەن قويىلۋى كەرەك”. پرەزيدەنتتىڭ تالابى, تاپسىرماسى قالاي ورىندالىپ جاتىر؟ ەلدەگى بالالار سپورتىنىڭ احۋالى قالاي؟ ەندى وسى باعىتتا وي ءوربىتىپ كورەيىك. 2008 جىلى رەسپۋبليكاداعى ورتا مەكتەپتەردىڭ 88,4 پايىزىندا اپتاسىنا ءۇش رەت دەنەشىنىقتىرۋ ساباقتارى وتسە, 2009 جىلى بۇل كورسەتكىش 89 پايىزعا جەتتى. 2008 جىلى ءبىلىم سالاسىنداعى 23 مىڭ سپورت ۇيىرمەسىندە 450 مىڭ بالا سپورتپەن شۇعىلدانسا, 2009 جىلى 23 مىڭنان استام ۇيىرمەدەگى سپورتقا دەن قويعان جاسوسپىرىمدەر سانى 509 مىڭعا جەتتى. ياعني, قازاقستاندا 2 ميلليون 486 مىڭ وقۋشى بولسا, سولاردىڭ 20 پايىزى سپورت ۇيىرمەلەرىنە تارتىلدى. ەلىمىزدە ءالى دە بولسا سپورت ۇيىرمەلەرى جوق, قاراپايىم سپورت الاڭدارى مەن سپورت قۇرال-جابدىقتارى جەتىسپەيتىن مەكتەپتەر از ەمەس. كەيىنگى جىلدارى سالىنعان ورتا مەك­تەپ­تەردىڭ سپورت زالدارى زامان تالابىنا ساي. ايتسە دە, ەسكى ۇلگىدەگى سپورت زالى بار مەك­تەپتەردىڭ ۇلەسى باسىم ەكەنىن ايتۋعا ءتيىسپىز. سپورت زالدارى جوق ەسكى ورتا مەك­تەپ­تەر ءالى دە بار. ورتا مەكتەپتەردىڭ 60 پا­يىزى عانا سپورت قۇرال-جابدىقتارىمەن قام­تاماسىز ەتىلگەن. بۇل باعىتتا ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيس­ترلىگىمەن بىرلەسىپ, اتقاراتىن شارۋا از ەمەس. 2008 جىلى ەلىمىزدەگى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەپتەرىنىڭ سانى 415-كە جەتىپ, ونداعى بالالار سانى 225 مىڭ ادامدى قۇراسا, 2009 جىلى 425 مەكتەپتە 234 مىڭ بالا سپورتقا دەن قويدى. وقۋ-جاتتىعۋ ۇدەرىسىن اتقاراتىن 8800 جاتتىقتىرۋشى بار. بۇعان قوسا ەلىمىزدە دارىندى بالالارعا ارنالعان 15 سپورت ينتەرناتى, وليمپيادالىق ءىزباسارلار دايارلايتىن 17 ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. الداعى ۋاقىتتا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەپتەرىنىڭ جۇيەسىن ودان ءارى كەڭەيتىپ, سپورت كلۋبتارىنىڭ قاتارىن كوبەيتىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى اۋلا كلۋبتارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرا تۇسسەك دەيمىز. سونىمەن بىرگە ورتا مەكتەپتەردە سپورتتىڭ بەلگىلى تۇرلەرى بويىنشا مامانداندىرىلعان سىنىپتار اشۋ – بۇگىنگى تاڭداعى ماڭىزدى شارۋالاردىڭ ءبىرى. بۇقارالىق سپورت تۋرالى ايتقاندا, ستۋدەنت جاستاردى اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 630 مىڭنان استام ستۋدەنت وقىسا, ارناۋلى ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنداعى جاستاردىڭ سانى 600 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى وسى جاستاردىڭ قولىندا ەكەنىن ويلاساق, ءاربىر جاستىڭ باس اماندىعى, ولاردىڭ دەنساۋلىعى ءبىز ءۇشىن قىمبات. جاستارىمىز ءبىلىمدى ءارى سەرگەك, شىمىر بولسا, بولاشاعىمىز دا جارقىن بولادى. دامىعان ەلدەردە ستۋدەنت سپورتىنا قاتتى ءمان بەرەدى. سەبەبى, ستۋدەنت دەگەنىمىز – ەرتەڭگى مامان. ەرتەڭگى ماماننىڭ دەنى ساۋ, ويى سەرگەك بولعانى قوعامعا پايدالى. وسى جاعىن تەرەڭ ويلاعان ەلدەر ستۋدەنت سپورتىنان قارجى ايامايدى. اقش-تىڭ باسكەتبولى ستۋدەنت كلۋبتارىنىڭ جۇيەلى دامۋى ناتيجەسىندە بۇكىل الەمدى مو­يىنداتىپ وتىر. بىزدە كەزىندە “بۋرە­ۆەستنيك” سپورت قوعامى بولدى. قازىر ستۋدەنت سپورتى ءوز دەڭگەيىندە دامىپ وتىرعان جوق. نەگىزگى پروبلەمالاردى ايتساق, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كوپشىلىگىندە قاراپايىم سپورت الاڭدارى جەتىسپەيدى; بار سپورت الاڭدارىنىڭ كوبىنىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى; تەحنيكالىق جابدىقتالۋى ناشار; جەرگىلىكتى سپورت باسقارمالارىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, سپورت الاڭدارى مەن زالدارىنىڭ 40 پايىزى كۇردەلى نەمەسە جەڭىل جوندەۋدى قاجەت ەتەدى ەكەن; جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كوپشىلىگىندە سپورت قۇرال-جابدىقتارى جەتىسپەيدى. سپورت كافەدرالارى مەن كلۋبتاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ جۇمىسىندا ىزدەنىس از, ىلگەرىلەۋ بايقال­ماي­دى. ستۋدەنت سپورتىنىڭ بويىنا قان جۇگىرتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تۇعىرى بەرىك, ماقساتى ايقىن سپورت قوعامىن قۇرۋ كەرەك. سوندا عانا ءىس العا باسۋى مۇمكىن. مۇنداي قوعام بولسا, جەر-جەردەگى سپورت كلۋب­تا­رىنىڭ باسىن قوسىپ, ستۋدەنت سپورتىنىڭ وڭى مەن سولىن تارازىلاپ, جاستاردى سالاماتتى ومىرگە بەيىمدەۋدە, ستۋدەنتتەردىڭ ىشىنەن جوعارى دارەجەلى سپورتشىلار دايارلاۋدا قىرۋار شارۋا اتقارىلار ەدى. ەڭ باستىسى, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى سپورت كافەدرالارىنىڭ جۇمىسى ءوز ارناسىن تاۋىپ, تيىمدىلىگى ارتا تۇسەر ەدى. ستۋدەنت سپورتىن كوتەرمەيىنشە, ەل سپورتىنداعى كوپ ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋ قيىن. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا: 2020 جىلعا دەيىن “وتىز پايىزعا دەيىن قازاقستاندىقتار بۇقارالىق سپورتقا تار­تىلۋى كەرەك” دەپ, الدى­مىزعا ناقتى مىندەت قويدى. بۇل مىندەتتىڭ ۇدە­سىنەن شى­عۋ ءۇشىن بۇكىل ەل بو­لىپ, جا­بىلا قي­مىل­داۋىمىز كە­رەك. ءايت­پەسە, ءبىر عانا تۋ­ريزم جانە سپورت مينيسترلىگى ەل بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزى زور بۇل شارۋانى ءبىر ءوزى اتقارىپ شىعا المايدى. قازىر 16 ميلليوننان اساتىن رەسپۋبليكا حالقىنىڭ 16 پايىزى دەنە شىنىقتىرۋمەن شۇعىلدانادى. ەكونو-ميكاسى مەن عىلىمى وركەندەگەن مەم-لەكەتتەردە حالىقتىڭ 30-50 پايىزى سەرگەك ومىرگە دەن قويادى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىز بويىنشا قاراعاندى, پاۆلودار, الماتى وبلىستارى مەن الماتى قالاسىندا بۇقارانى دەنە شىنىقتىرۋعا تارتۋ ءىسى باسقا وڭىرلەرگە قاراعاندا ەداۋىر جاقسى. كەرىسىنشە, قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان, قوستاناي وبلىستارىندا كوپشىلىكتىڭ سپورتقا دەن قويۋى كوڭىل كونشىتپەيدى. ەلىمىز بويىنشا دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورتپەن جۇيەلى تۇردە شۇعىلداناتىن ادامداردىڭ سانى (2009 جىلعى مالىمەت) دەنە شىنىقتىرۋ جانە   وبلىستار مەن قالالارداعى سپورتپەن جۇيەلى تۇردە     حالىقتىڭ جالپى سانىنا شۇعىلداناتىن                  شاققانداعى پايىزدىق ۇلەس ادامداردىڭ سانى 1 استانا قالاسى 74217      10,8 2 الماتى قالاسى               268087    19,4 3 اقتوبە وبلىسى               108602    15,2 4 الماتى وبلىسى             297678    17,7 5 اقمولا وبلىسى              101436    13,7 6 اتىراۋ وبلىسى              69350      13,5 7 شىعىس قازاقستان وبلىسى              140450    9,9 8 جامبىل وبلىسى            123368    11,9 9 باتىس قازاقستان وبلىسى 85209      13,7 10 قاراعاندى وبلىسى      484796    36 11 قىزىلوردا وبلىسى     93779     14,4 12 قوستاناي وبلىسى         210840   23,7 13 ماڭعىستاۋ وبلىسى     56680     13 14 پاۆلودار وبلىسى         139239   18,6 15 سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى            108356   16,7 16 وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى 189367   7,7 بارلىعى:             2 545 116              16,3 تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە, حالقىمىزدىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ سەرگەك ومىرگە ۇمتىلىسى تۋرالى تەلەراديو ارنالارى مەن گازەت بەتتەرىندە ناسيحاتتى كۇشەيتۋ كەرەك. بۋىنى ەندى بەكىپ كەلە جاتقان كوكورىم جاستار اتاقتى انشىلەر مەن كۇيشىلەردىڭ, داڭقتى كينو جۇلدىزدارىنىڭ, بەلگىلى اقىن-جازۋشىلاردىڭ, مينيسترلەر مەن وبلىس, قالا اكىمدەرىنىڭ كۇندەلىكتى جۇگىرىپ, دوپ, تەننيس وينايتىنىنان, اتقا مىنەتىنىنەن, تاۋعا شىعاتىنىنان حاباردار بولسا, ولارعا ءسوزسىز ەلىكتەيدى. توپتان وزعان, كوشتىڭ الدىنداعى ادامداردىڭ ونەگەسى جاستارعا قاتتى اسەر ەتەدى. سوندىقتان بۇقارالىق سپورتتى ناسيحاتتاۋ ىسىنە بارىنشا ءمان بەرۋىمىز كەرەك. اتالارىمىز: “ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ”, دەگەن. بالالارىمىزعا “جۇگىرگەن پايدالى, اتقا مىنگەن جاقسى, ءجۇزۋ كەرەك” دەپ ون رەت ايتقانشا, اپتاسىنا ءۇش-ءتورت مارتە سپورتپەن شۇعىلدانىپ, ۇلگى كورسەتسەك, اسەرى كۇشتى بولادى. ال ءوزىمىز جالقاۋلىققا بوي الدىرساق, بالالارىمىز قامشىلاساق تا سپورت زالىنا بارماۋى مۇمكىن. جاسىراتىنى جوق, ۇرپاقتارىنىڭ دەنساۋلىعىن ويلاماق تۇگىلى, تەمەكى مەن اراقتان اۋىزدارى بوسامايتىن اتا-انالار بارشىلىق. ولار ءوز دەنساۋلىقتارىن قۇرتىپ قانا قويماي, تەرىس ءىس-ارەكەتتەرىمەن بالالارىنىڭ بولاشاعىنا بالتا شابادى. كوكتەمگى, كۇزگى اسكەرگە شاقىرۋ كەزىندە كوپ جىگىتتەردىڭ دەنساۋلىعى, سالماعى, كۇش-قۋاتى تالاپقا ساي بولماي جاتادى. 18-19-داعى ورىمدەي جاستار ءالجۋاز, ءالسىز بولسا, ولاردىڭ ۇرپاعى قانداي بولادى؟ بۇل ماسەلەگە ءاتۇستى قاراۋعا بولمايدى. بۇل­­ –­ ­مەملەكەتتىك ماڭىزى زور, ەل بولىپ ويلاناتىن كۇردەلى ماسەلە. ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ءبىزدىڭ ەلدە 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 390,4 ادام ناشاقورلىققا ۇرىنىپتى. ءبىر ميلليون ادامنىڭ ءتورت مىڭعا جۋىعى ناشاقور بولسا, ەلدەگى 16 ميلليون حالىقتىڭ قانشاسى قاۋىپتى دەرتتىڭ قۇرىعىنا ىلىككەنىن ەسەپتەپ شىعۋ قيىن ەمەس. زامان قاسىرەتىنە اينالعان ناشاقورلىق اسىرەسە الماتىدا قابىنداپ تۇر. توعىز جولدىڭ تورابىنداعى اسەم قالاداعى ءار 100 مىڭ ادامنىڭ 1282-ءسى ناشاقور ەكەن. الماتىدان كەيىنگى ورىنداردا پاۆلودار (100 مىڭ ادامعا – 608,8) مەن شىعىس قازاقستان (100 مىڭ ادامعا – 553,4) وبلىستارى. جەرىمىز بايتاق, دەموگرافيالىق جاعدايىمىز بەلگىلى. ءبىز ناشاقورلىق پەن ىشكىلىككە, تەمەكى تارتۋشىلارعا قارسى تاباندى تۇردە كۇرەسۋىمىز كەرەك. ايتپەسە, ءوزى از حالىقتىڭ بەلگىلى بولىگى دەنساۋلىقتان ايىرىلىپ, ءبىرازى ازعىندىق جولعا تۇسسە, بولاشاقتا قيىندىققا تاپ بولۋىمىز مۇمكىن. بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ەلىمىزدەگى قايتىس بولعان ادامداردىڭ 10,9 پايىزىنىڭ اجالى اراقتىڭ كەسىرىنەن ەكەن. ەلىمىزدە تەمەكى تارتاتىن ادامدار قاتارى ازايماي وتىر. اسىرەسە, 30-39 جاس ارالىعىنداعى ادامدار اراسىندا تەمەكى تارتۋشىلار كوپ. جانىمىزعا قاتتى باتاتىن ءبىر جاعداي, مەكتەپ جاسىنداعى ءبۇلدىرشىن قىزدار مەن جاس كەلىنشەكتەردىڭ تەمەكىگە قۇمارتۋى ازايماي وتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازاقستاندا جىلىنا مىڭداعان ادام تەمەكىنىڭ سالدارىنان تۋىندايتىن اۋرۋلاردان قايتىس بولادى ەكەن. تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىن ەندى بەكىتىپ جاتقان جاس قازاق مەملەكەتى ءۇشىن ءاربىر ادام قىمبات. سوندىقتان وسكەلەڭ ۇرپاقتى, وي توقتاتقان ادامداردى اراق پەن تەمەكىدەن تىيۋ ءۇشىن دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتىڭ ماڭىزى زور. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ۇكىمەتتىڭ قامقورلىعى ارقاسىندا سپورت مەكتەپتەرى مەن سپورت ۇيىرمەلەرىنىڭ, ولاردا شۇعىلداناتىن بالالاردىڭ قاتارى جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلە جاتقانىن جوعارىدا تىلگە تيەك ەتتىك. سونىمەن قاتار, ەلدەگى سپورت عيماراتتارى دا جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلەدى. ءبىر عانا 7-قىسقى ازيا ويىندارىنا ارنالىپ جاڭعىرىپ, جوندەلىپ جاتقان عيماراتتاردى ايتپاعاندا, استانادا بوي كوتەرگەن تاماشا ستاديون, قىسقا دەيىن قۇرىلىسى اياقتالاتىن ۆەلوترەك پەن كونكي ستاديونى, الماتى وبلىسىنداعى شاڭعى-بياتلون ستاديونى, الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى “شىمبۇلاق” تاۋ شاڭعىسى بازاسى مەن شاڭعى ترامپليندەرى كەشەنى قازاق سپورتىنىڭ ماتەريالدىق بازاسىن ەداۋىر نىعايتادى. ايگىلى مەدەۋ مۇز ايدىنى تۇرلەنىپ, جاسارىپ, بارشا قازاقتىڭ ماقتانىشىنا اينالاتىن كۇن الىس ەمەس. بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايى دا اتىنا زاتى ساي تاماشا عيماراتقا اينالدى. الماتى وبلىسىندا نەبىر مىقتى مەملەكەتتەردىڭ قولى جەتپەي جۇرگەن رەسپۋبليكالىق وليمپيادالىق بازا, ال اقمولا وبلىسىندا رەسپۋبليكالىق شاڭعى بازاسى سالىنىپ جاتىر. اللا جازسا, ازيا ويىندارىنان كەيىن قازاقستان سپورتتىق ماتەريالدىق بازاسى جاعىنان كەشەگى كەڭەس وداعىنا قاراعان مەملەكەتتەردىڭ ىشىندەگى ەڭ وزىق ەلدىڭ بىرىنە اينالادى. 2008-2009              جىلدارى ەلىمىزدە 14 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى سالىندى. وسى 14 كەشەننىڭ 8-ءى پاۆلودار وبلىسىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى. سولتۇستىك قازاقستان, ماڭعىستاۋ, شىعىس قازاقستان وبلىستارى ەكى كەشەننەن تۇرعىزسا, قوستاناي وبلى­سىندا ءبىر كەشەن سالىندى. وسى جەردە ايتا كەتەتىن نارسە, پاۆلودار وبلىسىنىڭ دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىن تۇرعىزۋ تاجىريبەسىن باسقا وبلىستار ۇيرەنسە دەيمىز. 2010-2011 جىلدارى 10 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالۋ كوزدەلىپ وتىر. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز, ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا وسىنداي كەشەندەر سالىپ, قالىڭ بۇقارانىڭ سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا بارىنشا مۇمكىندىك جاساۋ. ءىشى-سىرتى ءساندى, ماڭايى دۋعا تولى سپورت كەشەنى كىمدى بولسا دا وزىنە تارتىپ تۇرادى. اللا تاعالا قازاققا وڭ كوزىمەن قاراپ تۇر. زامانىمىز تىنىش, ەلىمىز امان. پرەزيدەنتىمىزدىڭ دە ساياساتى مەملەكەتىمىزدىڭ تىنىشتىعىن, حالىقتىڭ باقۋاتتى, ءبىلىمدى, سەرگەك بولۋىن كوزدەيدى. وسىنداي مامى­را­جاي تىرلىكتىڭ ارقاسىندا ەلدەگى سپورت عي­ماراتتارىنىڭ سانى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. ناقتى دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 2007 جىلى قازاقستاندا 29307 سپورت عيماراتى تىركەلسە, 2009 جىلى ولاردىڭ سانى 30330-عا جەتتى. كوكشەتاۋ مەن اتىراۋدا زامان تالابىنا ساي سپورت سارايلارى سالىنسا, اقتوبەدەگى ءزاۋلىم تەننيس كورتى انادايدان كوز تارتادى. بىلتىر جاڭادان 15 سپورت كەشەنى, 77 سپورت زالى, 10 تەننيس كورتى بوي كوتەردى. 2009 جىلى “جول كارتاسى” اياسىندا رەسپۋبليكا بويىنشا 1,5 ميلليارد تەڭگەگە 56 سپورت عيماراتى جوندەلدى. قيىرداعى تالاي اۋداننىڭ 30-40 جىل جوندەۋ كورمەگەن سپورت مەكتەپتەرى, سپورت زالدارى, ستاديوندارى جاڭعىرىپ, جاقسارىپ, ەل يگىلىگىنە بەرىلدى. ءبىر عانا اقتوبە وبلىسىندا كەيىنگى ءۇش جىلدا جاڭادان سالىنعان, جوندەلگەن سپورت مەكەمەلەرىنىڭ سانى 20-عا جەتىپتى. قازىر اقتوبەدە وليمپيادالىق دايارلىق ورتالىعىنا ارنالىپ ەكى سپورت زالى, اكىمشىلىك عيماراتى, ستاديونى بار تاماشا كەشەن سالىنىپ جاتىر. كەلەسى جىلى بۇل كەشەننىڭ جانىنان سپورتشىلار مەن ماماندار ءۇشىن اسحاناسى بار قوناق ءۇي تۇرعىزىلادى. قاراعاندىداعى جاڭا بوكس زالى بىزدە بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس. بيىل “جول كارتاسى” بويىنشا 58 سپورت عيماراتىن جوندەۋ كوزدەلىپ وتىر. سوندا ەكى جىلدىڭ ىشىندە تەك “جول كارتاسى” اياسىندا 114 سپورت عيماراتى جوندەلەدى ەكەن. بۇل از تىرلىك ەمەس. جاقىندا ورال قالاسىندا حالىق سپورتى ويىندارىنىڭ ءىV رەسپۋبليكالىق فينالى اياقتالدى. سپورتتىڭ 14 تۇرىنەن بولعان جارىستا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇراماسى باس بايگەنى جەڭىپ الدى. جايىق سپورتشىلارىنىڭ بۇل تابىسى كەزدەيسوق ەمەس. بۇل وڭىردە سپورتتىڭ بۇقارالىق سيپات الۋى ءۇشىن كوپ شارۋا جاسالىپ جاتىر. ورالدا “نامىس” اتتى بۇقارالىق سپورت كلۋبى قۇرىلىپ, قالاداعى بارلىق اۋلا كلۋبتارىنىڭ جۇمىسىن ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ ءۇشىن ارەكەت ەتۋدە. قىزىلوردا وبلىسىندا اۋىلداعى سپورت نۇسقاۋشىلارى وبلىستىق بيۋدجەتتەن جالاقى الادى. جالپى ەل كولەمىندە مۇنداي جارقىن مىسالدار از ەمەس. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2020 جىلعا دەيىن ەل تۇرعىندارىنىڭ وتىز پايىزى بۇقارالىق سپورتقا تارتىلۋى كەرەك دەپ, الدىمىزعا ماڭىزدى مىندەت قويدى. تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى وسى مىندەت ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن جۇيەلى جوسپار قۇرىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىر. كوللاجدى سالعان ورىنباي بالمۇرات.