اقش ديپلوماتىنىڭ قولداۋى

وتكەن جۇمادا باتىس ەلدەرىنىڭ ساياسي ەليتاسى مەن تانىمال ساراپ­شىلارىنىڭ نازارىن اقش مەم­لەكەت­تىك حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى روبەرت بلەيكتىڭ كارنەگي قورىندا ەۋرازيالىق تاقىرىپتا سويلەگەن ءسوزى الەم نازارىن اۋداردى. الەمگە ايگىلى بۇل زەرتتەۋ ورتالىعى قازىرگى تاڭدا ءتۇبى تەرەڭدە جاتقان ساياسي يدەيالاردى بەيرەسمي جاعدايدا مالىمدەۋگە قولايلى بىرەگەي الاڭعا اينالىپ ۇلگەرگەن. جوعارى لاۋازىمدى ديپلومات ءوز سوزىندە اقش سىرتقى سايا­سا­تىندا ورتاازيالىق ايماقتىڭ ما­ڭىزدىلىعىن جانە قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعالىعى اياسىندا قىر­عىزستانداعى جانجالدى رەتتەۋگە قوسىپ جۇرگەن ۇلەسىن ايتا كەلىپ, اقش-تىڭ استانادا وتەتىن ەقىۇ سامميتىنە قولداۋ ءبىلدى­رە­تىنىن جەتكىزدى. ر.بلەيك ءوز ەلىنىڭ سىرتقى ساياسي مۇددەلەرى ءۇشىن ور­تالىق ازيادا تۇراقتىلىق ساق­تالۋىنىڭ ماڭىزىن اقش-تىڭ ديپلوماتيالىق ۆەدومستۆوسى جەتە تۇسىنەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. ور­تالىق ازياداعى بەس مەملەكەتتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن, ولاردىڭ تولىق تاۋەلسىزدىگى مەن دەربەس دامىپ كە­لە جاتقاندىعىن مويىنداي وتى­رىپ, “اقش وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋدا ءبىز­بەن جانە ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىزبەن ىنتىماقتاستىق ورناتقان جانە الەمدىك ەكونوميكاعا ءسىڭىسىپ كەت­كەن تاۋەلسىز دەموكراتيالىق ەلدەر رەتىندەگى دامۋىن قولدايدى”, دەدى ول. روبەرت بلەيكتىڭ اتاپ وتۋىنشە, باراك وبامانىڭ پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋى ونىڭ ساياسي كومانداسىنا ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جانە وڭىردەگى مەملەكەتتەرمەن بەلسەندى ۇنقاتىسۋدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرەدى. “كوزدەيتىنىمىز, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ارقايسىسىمەن, ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىمىز بەن ولاردىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن دامۋىنىڭ نەگىزىندە كەمەلدەنگەن ەكىجاقتى قاتىناستار ورناتۋ”, دەدى ديپلومات وسى جايىندا. ر.بلەيك سونداي-اق وسى جىلدىڭ 16-17 شىلدەسىندە الماتىدا وتكەن ەقىۇ سىرتقى ىستەر مينيستر­لە­رى­نىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىنە اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتىنىڭ بەرگەن باعاسى جونىندە وي ءبولىستى. ايتا كەتەيىك, الماتى كەزدەسۋىندە ر.بلەيك اقش مەملەكەتتىك حاتشى­سى­نىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى دجەيمس ستاينبەرگ باستاعان امە­ريكالىق دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا لاۋازىمى جاعىنان ەكىنشى ادام رەتىندە قاتىسقان بولاتىن. كارنەگي قورى­نىڭ پايىمداۋىنشا, ەقىۇ-نىڭ استانا ءسامميتى تاريحي ما­ڭىزعا يە بولادى. “بۇل ەقىۇ-نىڭ سوڭعى 11 جىلدا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداس­تىرىلىپ وتىرعان ءبىرىنشى كەزدەسۋى بولماق. سونىمەن قاتار تاريحتا ءبى­رىنشى رەت مۇنداي باسقوسۋ ورتاازيا­لىق ەلدە وتكىزىلەدى. اتالعان كەزدەسۋ بۇل ايماقتاعى جاعدايلارعا سەرپىن بەرىپ, ۇيىمنىڭ قاعيداتتارىن ەقىۇ كەڭىستىگىنە تاراتۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن”, – دەدى ول. ر.بلەيكتىڭ ايتۋىنشا, قازاق­ستاننىڭ ەقىۇ توراعاسى قىز­مە­تىندەگى جۇمىسىن جوعارى باعالاپ وتىر. اسىرەسە, قىرعىزستانداعى جاعدايعا قاتىستى. سەبەبى, ۇيىم بەيبىتشىلىك پەن دەموكراتيانى ور­ناتۋعا جانە تاراپتاردى تاتۋلاس­تى­رۋعا تىكەلەي اتسالىسىپ, سول ءما­سەلەلەردى شەشۋدىڭ ورتاسىندا بولدى. ء“بىز قازاقستاننىڭ قىر­عىز­ستان­داعى جاعدايدى رەتتەۋدە, ەقىۇ-نىڭ ارەكەتتەرىن ۇيلەستى­رۋ­دەگى كۇش-جىگەرىن جوعارى باعالاي­مىز”, – دەدى ر.بلەيك. اتاپ ايت­قاندا, ەقىۇ-نىڭ قىرعىزستانعا پوليتسەي كەڭەسشىلەرىن جىبەرۋ جونىندەگى شەشىمنىڭ قابىلدانۋىنا, بىشكەكتەگى ەقىۇ ورتالىعىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن قارجىلاي نىعاي­تۋ­عا جانە كۇزگە جوسپارلانعان پار­لا­مەنتتىك سايلاۋدى باقىلاۋدا دەمو­كراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋرونىڭ (دياقب) ميسسياسىن قولداۋعا قازاق ديپلوماتتارىنىڭ قوسقان ۇلەسى ايتارلىقتاي. ەكونوميكالىق جاعىنان قۋاتتى كورشى بولا تۇرا قازاقستان قىر­عىز­ستاندا ەكونوميكالىق جانە الەۋ­مەتتىك تۇراقتىلىققا قول جەت­كىزۋدە شەشۋشى رولگە يە”, – دەدى ر.بلەيك مىرزا. “ەگەمەن-اقپارات”.