باسشىعا باعىنباعان جەردە بەرەكە جوق
قىرعىز اعايىنداردا جاعدايدىڭ وڭالاتىن ءتۇرى جوق. ەس جياتىنداي ۋاقىت بولدى. ب ۇلىنگەن نارسە كوپ. جىرتىقتى جاماماسا, قازىر جاز بولعانمەن, ەرتەڭ قىس كەلەدى, توڭاتىندارى انىق. تاماق تا كەرەك. ازىن-اۋلاق ەگىلگەن نارسەنى جيناپ الۋدىڭ ورنىنا حالىقتىڭ كوپشىلىگى داۋرىعىپ كوشەدە ءجۇر.
قازىرگى ۋاقىتتا بۇكىل قىرعىز قاۋىمىنداعى ۇلكەن اڭگىمە – ەلگە ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق ۇيىمىنىڭ (ەقىۇ) كەڭەسشى پوليتسيالىق توبىن كىرگىزبەۋ جونىندە رەسپۋبليكانىڭ ءار جەرىندە وعان قارسى اكتسيالار وتكىزىلىپ جاتىر. وش قالاسىنىڭ كەڭەسىندە دەپۋتاتتار بۇل توپتى قالاعا كىرگىزبەۋ جونىندە شەشىم قابىلداپتى. “قىرعىزستان حالقى سىرتقى كۇشتەرگە قارسى” دەگەن حالىقتىق قوزعالىس قۇرىلعان. اسىرەسە, وعان مۇشە بولعان جاستار ۇيىمدارى ايرىقشا بەلسەندىلىك كورسەتىپ وتىر.
بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ۋاقىتشا پرەزيدەنت روزا وتۋنباەۆانىڭ ءوزى وشقا كەلىپ, جاستارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, ەلدىڭ وڭتۇستىگىنە ەقىۇ پوليتسيا توبىن ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتقانمەن, وعان قۇلاق اسقان جۇرت بولمادى. جاستار ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى قوڭىربەك جۇنىسبەكوۆ پرەزيدەنتكە شەتەل پوليتسياسىنان باس تارتۋدى تالاپ رەتىندە مالىمدەگەن. بۇل تالاپ ورىندالماعان كۇندە قارسىلىق اكتسياسى جالعاستىرىلماق.
“قىرعىز حالقى سىرتقى كۇشتەرگە قارسى” قوزعالىسىنىڭ ءبىر كوسەمى ماۋلەن اسقاربەكوۆتىڭ پىكىرىنشە, وشقا ەقىۇ پوليتسيا توبىن كىرگىزۋ جاعدايدى ۋشىقتىرا تۇسەدى, ەلدى ەكىگە ءبولۋى مۇمكىن. قوزعالىس كوسەمى وزدەرىن حالىق قولدايتىنىن ايتادى. ال “ەل پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا حالىقتىڭ سوزىنە قۇلاق اسپاسا, ءبىز توتەنشە ارەكەتتەرگە بارامىز”, دەپ قورقىتادى ول. بۇل ارەكەتتىڭ ءبىرى – ستراتەگيالىق جولدارعا توسقاۋىل قويۋ ەكەن. الدىمەن ونى بىشكەكتە وتكىزىپ, ونان سوڭ وبلىس ورتالىقتارى – وش, نارىن, قاراقول جانە تالاستا وتكىزبەك.
ەندى سول “ەلدى ەكى ءبولۋى مۇمكىن” ەقىۇ-نىڭ پوليتسيالىق توبىنا كەلەيىكشى. بۇل ءوزى جاعدايدى جاقسارتار دەگەن نيەتتەن تۋعان ۇسىنىس. جالپى حالىقارالىق ۇردىستە كەڭ قولدانىلاتىن قادام. ەلدى بولەدى دەگەن كۇدىكتىڭ ءبىر ءتۇيىر دە نەگىزى جوق. بۇل جەردە ەقىۇ باس حاتشىسى مارك پەررەن دە بريشامبونىڭ ءسوزىنە جۇگىنگەن ءجون بولار. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل توپقا “جاعدايعا ارالاسۋ مانداتى بەرىلمەگەن”. “ونىڭ مۇشەلەرى ەشكىمدى دە ۇستاپ, تۇتقىنداي المايدى, قىلمىستى اشۋمەن دە اينالىسپايدى”. بۇل توپتان زيان بولماسى انىق.
ال قازىر كۇيزەلگەن ەلدەگى ساياسي ويىنعا بەلسەندى قاتىسىپ جۇرگەندەردىڭ كوزدەگەنى – لاي سۋدان بالىق اۋلاۋ. ولارعا استە دە ەل تىنىشتىعى, حالىق ءومىرىنىڭ قالىپقا ءتۇسۋى كەرەك ەمەس. ءتىپتى, ولار كۇنى كەشە حالىق بولىپ سايلاعان پرەزيدەنت روزا وتۋنباەۆانىڭ ءوتىنىش-ۇسىنىستارىن دا تىڭداعىسى كەلمەيدى, وزدەرىنىڭ تار مۇددەلەرىنەن تۋىنداعان ۇشقارى ويلارىن جۇزەگە اسىرۋدى بارىنەن جوعارى قويادى.
ەڭ قيىنى – ەلدەگى قازىرگى كۇندە قالىپتاسقان بيلىكتىڭ السىزدىگى, ونداعى اۋىزبىرلىكتىڭ جوقتىعى. قابىلداعان شەشىم ورىندالماي جاتاتىن بولسا, بيلىكتىڭ ءبىر تارماعى ەكىنشىسىن مويىنداماسا, مۇنداي جەردە بەرەكە بولمايتىنى بەلگىلى. وسى رەتتە جاقىندا جۇرتقا جاريا ەتىلگەن وش قالاسىنىڭ اكىمى مەليس مىرزاحماتوۆتىڭ ەل پرەزيدەنتى ر.وتۋنباەۆاعا شارت قويۋى ەلدەگى جاعدايدىڭ سيپاتىن اڭعارتادى. ول ءوزىن ەشكىم ورنىنان الا المايتىنىن, ونداي ارەكەت بولسا, حالىقتى قۇرىلتايعا شاقىراتىنىن ايتادى.
بۇل جەردە سول ساياز شەنەۋنىككە پرەزيدەنتتى بۇكىل ەل حالقى سايلاعانىن, ەل كونستيتۋتسياسى وعان ۇلكەن وكىلەتتىك بەرەتىنىن ءتۇسىندىرىپ جاتۋ ارتىق. ويتكەنى, ەلدە قالىپتاسقان جاعداي وعان وسىنداي جەتەسىز مالىمدەمە جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال پرەزيدەنت ونى ورنىنا قويا الماسا, ودان دا قادىر-قاسيەتتىڭ, بەدەلدىڭ كەتكەنى. بۇل – ەل قاسىرەتى.
اعايىن ەلدەگى جاعدايعا كورشى ەلدەر عانا ەمەس, بۇكىل الەم الاڭداپ وتىر. حالىقارالىق دەمەۋشىلەر بۇل ەلگە 1,1 ميلليارد دوللار قارجى دا بولمەك. ۇلكەن قولداۋ. بيلىكتەگى بەرەكەسىزدىك, ەلدى ەلىرتكەن ارانداتۋشىلىق سونىڭ ءبارىن جەلگە ۇشىرا ما دەگەن كۇدىك كوڭىلدى كۇپتى ەتەدى.
ماماديار جاقىپ.
قازىرگى ۋاقىتتا بۇكىل قىرعىز قاۋىمىنداعى ۇلكەن اڭگىمە – ەلگە ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق ۇيىمىنىڭ (ەقىۇ) كەڭەسشى پوليتسيالىق توبىن كىرگىزبەۋ جونىندە رەسپۋبليكانىڭ ءار جەرىندە وعان قارسى اكتسيالار وتكىزىلىپ جاتىر. وش قالاسىنىڭ كەڭەسىندە دەپۋتاتتار بۇل توپتى قالاعا كىرگىزبەۋ جونىندە شەشىم قابىلداپتى. “قىرعىزستان حالقى سىرتقى كۇشتەرگە قارسى” دەگەن حالىقتىق قوزعالىس قۇرىلعان. اسىرەسە, وعان مۇشە بولعان جاستار ۇيىمدارى ايرىقشا بەلسەندىلىك كورسەتىپ وتىر.
بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ۋاقىتشا پرەزيدەنت روزا وتۋنباەۆانىڭ ءوزى وشقا كەلىپ, جاستارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, ەلدىڭ وڭتۇستىگىنە ەقىۇ پوليتسيا توبىن ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتقانمەن, وعان قۇلاق اسقان جۇرت بولمادى. جاستار ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى قوڭىربەك جۇنىسبەكوۆ پرەزيدەنتكە شەتەل پوليتسياسىنان باس تارتۋدى تالاپ رەتىندە مالىمدەگەن. بۇل تالاپ ورىندالماعان كۇندە قارسىلىق اكتسياسى جالعاستىرىلماق.
“قىرعىز حالقى سىرتقى كۇشتەرگە قارسى” قوزعالىسىنىڭ ءبىر كوسەمى ماۋلەن اسقاربەكوۆتىڭ پىكىرىنشە, وشقا ەقىۇ پوليتسيا توبىن كىرگىزۋ جاعدايدى ۋشىقتىرا تۇسەدى, ەلدى ەكىگە ءبولۋى مۇمكىن. قوزعالىس كوسەمى وزدەرىن حالىق قولدايتىنىن ايتادى. ال “ەل پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا حالىقتىڭ سوزىنە قۇلاق اسپاسا, ءبىز توتەنشە ارەكەتتەرگە بارامىز”, دەپ قورقىتادى ول. بۇل ارەكەتتىڭ ءبىرى – ستراتەگيالىق جولدارعا توسقاۋىل قويۋ ەكەن. الدىمەن ونى بىشكەكتە وتكىزىپ, ونان سوڭ وبلىس ورتالىقتارى – وش, نارىن, قاراقول جانە تالاستا وتكىزبەك.
ەندى سول “ەلدى ەكى ءبولۋى مۇمكىن” ەقىۇ-نىڭ پوليتسيالىق توبىنا كەلەيىكشى. بۇل ءوزى جاعدايدى جاقسارتار دەگەن نيەتتەن تۋعان ۇسىنىس. جالپى حالىقارالىق ۇردىستە كەڭ قولدانىلاتىن قادام. ەلدى بولەدى دەگەن كۇدىكتىڭ ءبىر ءتۇيىر دە نەگىزى جوق. بۇل جەردە ەقىۇ باس حاتشىسى مارك پەررەن دە بريشامبونىڭ ءسوزىنە جۇگىنگەن ءجون بولار. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل توپقا “جاعدايعا ارالاسۋ مانداتى بەرىلمەگەن”. “ونىڭ مۇشەلەرى ەشكىمدى دە ۇستاپ, تۇتقىنداي المايدى, قىلمىستى اشۋمەن دە اينالىسپايدى”. بۇل توپتان زيان بولماسى انىق.
ال قازىر كۇيزەلگەن ەلدەگى ساياسي ويىنعا بەلسەندى قاتىسىپ جۇرگەندەردىڭ كوزدەگەنى – لاي سۋدان بالىق اۋلاۋ. ولارعا استە دە ەل تىنىشتىعى, حالىق ءومىرىنىڭ قالىپقا ءتۇسۋى كەرەك ەمەس. ءتىپتى, ولار كۇنى كەشە حالىق بولىپ سايلاعان پرەزيدەنت روزا وتۋنباەۆانىڭ ءوتىنىش-ۇسىنىستارىن دا تىڭداعىسى كەلمەيدى, وزدەرىنىڭ تار مۇددەلەرىنەن تۋىنداعان ۇشقارى ويلارىن جۇزەگە اسىرۋدى بارىنەن جوعارى قويادى.
ەڭ قيىنى – ەلدەگى قازىرگى كۇندە قالىپتاسقان بيلىكتىڭ السىزدىگى, ونداعى اۋىزبىرلىكتىڭ جوقتىعى. قابىلداعان شەشىم ورىندالماي جاتاتىن بولسا, بيلىكتىڭ ءبىر تارماعى ەكىنشىسىن مويىنداماسا, مۇنداي جەردە بەرەكە بولمايتىنى بەلگىلى. وسى رەتتە جاقىندا جۇرتقا جاريا ەتىلگەن وش قالاسىنىڭ اكىمى مەليس مىرزاحماتوۆتىڭ ەل پرەزيدەنتى ر.وتۋنباەۆاعا شارت قويۋى ەلدەگى جاعدايدىڭ سيپاتىن اڭعارتادى. ول ءوزىن ەشكىم ورنىنان الا المايتىنىن, ونداي ارەكەت بولسا, حالىقتى قۇرىلتايعا شاقىراتىنىن ايتادى.
بۇل جەردە سول ساياز شەنەۋنىككە پرەزيدەنتتى بۇكىل ەل حالقى سايلاعانىن, ەل كونستيتۋتسياسى وعان ۇلكەن وكىلەتتىك بەرەتىنىن ءتۇسىندىرىپ جاتۋ ارتىق. ويتكەنى, ەلدە قالىپتاسقان جاعداي وعان وسىنداي جەتەسىز مالىمدەمە جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال پرەزيدەنت ونى ورنىنا قويا الماسا, ودان دا قادىر-قاسيەتتىڭ, بەدەلدىڭ كەتكەنى. بۇل – ەل قاسىرەتى.
اعايىن ەلدەگى جاعدايعا كورشى ەلدەر عانا ەمەس, بۇكىل الەم الاڭداپ وتىر. حالىقارالىق دەمەۋشىلەر بۇل ەلگە 1,1 ميلليارد دوللار قارجى دا بولمەك. ۇلكەن قولداۋ. بيلىكتەگى بەرەكەسىزدىك, ەلدى ەلىرتكەن ارانداتۋشىلىق سونىڭ ءبارىن جەلگە ۇشىرا ما دەگەن كۇدىك كوڭىلدى كۇپتى ەتەدى.
ماماديار جاقىپ.
