وسىلاي تەبىرەنە جىرلاپ, انا ءتىلىن التىن كۇنگە, جارىق جۇلدىزعا تەڭەگەن ماعجاننىڭ تۋىپ-وسكەن وڭىرىندە باستى قۇندىلىعىمىزعا قاتىستى اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار از ەمەس
ەلدىڭ مۇرات جولدارىن بەلگىلەپ بەرگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ءتىل ساياساتىن ساۋاتتى, دايەكتى جۇرگىزۋ كەرەكتىگى, 2025 جىلعا تامان ەل تۇرعىندارىنىڭ 95 پايىزىنا قازاق ءتىلىن ءبىلۋ تالابى قويىلعانى ءمالىم. قىزىلجار وڭىرىندە دە جاپپاي قازاقشا بىلەتىن جاڭا ۇرپاق لەگىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا ءبىرتالاي جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. ول تۋرالى وڭىردەگى «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ توراعاسى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى كارىباي مۇسىرمان بىلاي دەيدى:
– قازىر وتانىمىزدا تىلگە, ەلگە دەگەن ازاماتتىق جاناشىرلىق, قايراتكەرلىك كوزقاراس ايقىن اڭعارىلادى. «نە نارسەنىڭ دە باعاسى سالىستىرۋ ارقىلى انىقتالادى» دەپ گرەك ويشىلى ايتقانداي, وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىنعى ۋاقىت پەن قازىرگى كەزەڭ جاعدايىن الىپ قارايتىن بولساق, ايىرماسى جەر مەن كوكتەي. وعان مىنا دەرەكتەر ايعاق. 1990-1991 وقۋ جىلىندا وبلىستاعى قازاق بالالارىنىڭ 25 پايىزى عانا انا تىلىندە ءبىلىم السا, قازىر بۇل كورسەتكىش 67 پايىزعا جۋىق. قازاقتار سانى بارلىق تۇرعىنداردىڭ 34 پايىزىن قۇراپ وتىرعان ولكە ءۇشىن قۋانتارلىق ناتيجە. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا 100-گە جۋىق قازاق ەلدى مەكەندەرىندە جابىلىپ, ورىسشاعا كوشىرىلگەن ءبىلىم وشاقتارى قايتادان قالپىنا كەلتىرىلدى. پەتروپاۆل قالاسىندا ءبىر عانا ۇلتتىق مەكتەپ بولسا, بۇگىندە ولاردىڭ سانى التاۋعا جەتتى. 2012-2014 جىلدار بەدەرىندە 49 قازاق سىنىپتارى اشىلىپ, ارالاس مەكتەپتەر سانى ۇلعايدى. ولاردىڭ تۇبىندە ۇلتتىق ءبىلىم ۇيالارىنا اينالارى انىق. ولاي دەيتىنىم, 320 ورىندى قالالىق قازاق گيمنازياسىنداعى وقۋشىلار 1100-گە جەتىپ, №7 ورىس مەكتەبىنە ورنالاستىرۋعا تۋرا كەلدى. قازىر مۇندا 400 ءبۇلدىرشىن انا تىلىندە ءبىلىم الادى. بۇگىنگىدەي قارجىلىق داعدارىس كەزىندە جاڭا نىساندار سالۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان وقۋشىلار سانى ازايعان ورىس مەكتەپتەرىندە قازاق سىنىپتارىن كوبەيتۋ بىردەن-ءبىر وڭتايلى جول بولماق.
وسىندايدا 1990 جىلى پەتروپاۆل قالاسىندا تۇڭعىش قازاق سىنىبىنىڭ قانداي قيىندىقپەن اشىلعانى ەسكە تۇسەدى. باستاپقىدا 80 اتا-انا بالالارىن بەرۋگە كەلىسىم بەرگەنىمەن, جەمە-جەمگە كەلگەندە كوبى ۋادەلەرىنەن تايىپ, 15 بالاعا ازەر تولتىرىلعان ەدى. ءتىپتى, كەيبىرەۋلەرى «سەنىڭ قازاق ءتىلىڭ كىمگە كەرەك؟ ورىسشا وقىتامىز. شارۋالارىڭ بولماسىن», – دەپ نامىسقا تيەتىن سوزدەرمەن دۇرسە قويا بەرگەن. مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ, مارتەبەسىن كوتەرۋدە تالماي جۇرگىزىلگەن ىلكىمدى ساياساتتىڭ جەمىسىن كورىپ وتىرمىز.
تاياۋدا وتكەن «ءتىل – تاتۋلىق تىرەگى» اتتى القالى باسقوسۋعا قاتىسا وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن, بوساعادان تورگە وزعان انا ءتىلىمىزدىڭ تۇعىرىن شىنداپ ۇققانداي بولاسىڭ. بۇل جيىننىڭ بولەكشەلىگى سوندا, وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن وزگە ۇلت جاستارىمەن كەزدەستى.
قازاقتىڭ ۇلى اقىنى م.جۇماباەۆ «ۇلت ءۇشىن تىلىنەن قىمبات ەش نارسە جوق» دەگەن بولاتىن. مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋ, ونىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ ءبارىمىز ءۇشىن كوكەيكەستى ماسەلە بولىپ قالا بەرەدى,– دەي كەلىپ, ەرىك حامزا ۇلى قازاق ءتىلى ءۇش ءتىلدىڭ ءبىرى بولىپ قالمايتىنىن, ءۇش ءتىلدىڭ ءبىرىنشىسى, نەگىزگىسى, باستىسى, ماڭىزدىسى بولاتىنىن, ەسكە سالدى.
دوڭگەلەك ۇستەل تۇرىندە ۇيىمداستىرىلعان القالى جيىندا ءتىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارمانىڭ باسشىسى كەمەل وسپانوۆ بىلتىر مەملەكەتتىك تىلدەگى شىعىس قۇجاتتار ۇلەسى – 97, كىرىس قۇجاتتار 83 پايىزدى قۇراعانىن جەتكىزدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتالىعى ارقىلى 124 توپتا 2624 مەملەكەتتىك قىزمەتشى قازاق ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنگەن. سوڭعى ەكى جىلدا توپ سانى 55-كە كوبەيىپ, قوسىمشا 1559 تىڭداۋشى تارتىلعان. مەكەمە-كاسىپورىندارداعى 1 مىڭعا جۋىق ۇيىرمەلەردە 12 مىڭنان استام ادام ءدارىس الادى. 6,5 مىڭ ادام تەستىلەۋدەن وتكەن. مەملەكەتتىك تىلدە ءىس جۇرگىزۋشى مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, قايتا دايارلاۋدان وتكىزۋ كۋرستارى جۇرگىزىلەدى. 547 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 136-سى قازاق ءتىلدى, 130-ى
ارالاس سانالادى. ايرىقشا اتاپ وتەرلىگى, وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ 300-دەي بالاسى قازاق مەكتەپتەرىندە وقيدى. قازاق جانە باسقا تىلدەردى ينتەراكتيۆتى وقىتۋ ماقساتىمەن 270 لينگوفوندى كابينەت جابدىقتالعان. ءۇش ءتىلدى مەڭگەرگەن جاستارعا جۇيەلى قولداۋ كورسەتىلەدى. «تىل–تۇنىق ويدىڭ كاۋسارى», «ءتىل شەبەرى», «ءتىل–پاراسات» سەكىلدى وليمپيادالار مەن بايقاۋلار ۇيىمداستىرۋ ءداستۇرگە ەنگەن.
«مەملەكەتتىك ءتىل – مەنىڭ ءتىلىم» تاقىرىبى اياسىندا پىكىر الماسىپ, وي بولىسكەن بەلوە ورتا مەكتەبى قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى سۆەتلانا ماگۋيانوۆا وڭىردە مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋشىلەر مەن ءبىلىم الۋشىلار قاتارىنىڭ قالىڭداپ كەلە جاتقانىن, ويتكەنى قازاق ءتىلى ماڭگىلىك ەلىمىزبەن بىرگە ءماڭگىلىك ءتىل بولاتىنىنا ەشكىم ءشۇبا كەلتىرمەيتىنىن العا تارتتى. شال اقىن اۋدانىنداعى ەڭبەك نەگىزگى مەكتەبى «ەركەتاي» شاعىن ورتالىعىنىڭ تاربيەشىسى مارينا ۆەنينگ ۇلتى نەمىس بولعانمەن, ءتىلى قازاق ەكەنىن مالىمدەدى. ول 2013 جىلى حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى قارساڭىندا وزگە قىز-كەلىنشەكتەرمەن بىرگە ەلباسىنىڭ قابىلداۋىندا بولعان ۇمىتىلماس اسەرلەرىمەن ءبولىسىپ, قازاقشا تازا سويلەيتىنىن ماقتان تۇتتى. ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ كومەكشىسى گاريف حامزاەۆ مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن ءبىلۋدىڭ ارقاسىندا وقۋدا دا, قىزمەتتە دە ءوزىن ەركىن سەزىنەتىنىن ايتتى. «دارحان دالاداي مىنەزى جايساڭ قازاق باۋىرلارىمنىڭ اراسىندا وسكەنىمدى باقىت سانايمىن», دەدى ول اعىنان جارىلىپ. تايىنشا اۋدانى ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ادىسكەرى پاليمات چۋپالاەۆا ادەبي ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەنى سونشالىق, ماقالداپ-ماتەلدەپ سويلەپ, ءتىلدىڭ مايىن تامىزدى.
دەسەك تە, بۇل ايتىلعانداردان كولەڭكەلى تۇستار جوق ەكەن دەگەن وي تۋماسا كەرەك. بارشىلىق. سولاردىڭ ىشىندە ەڭ سوقتالىسى, قازاق مەكتەپتەرىندەگى ورىننىڭ تارلىعى. پەتروپاۆلدىق اتا-انالار بۇل ماسەلەنى ءجيى كوتەرىپ ءجۇر. ع. مۇسىرەپوۆ پەن تايىنشا اۋداندارىندا اۋپارتكومنىڭ ەسكى عيماراتتارى نەگىزىندە اشىلعان ءبىلىم وشاقتارى ءۇش اۋىسىمدا وقۋعا ءماجبۇر. «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە پايدا بولعان بايتەرەك اۋىلىنان 300-دەن استام وقۋشى اۋدان ورتالىعىنا اۆتوبۋسپەن قاتىناپ وقيدى. شال اقىن اۋدانىنداعى قاراتال, ايىرتاۋ اۋدانىنداعى بىرلەستىك اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى جاڭا مەكتەپكە ءزارۋ.
ەندىگى ءبىر ماسەلە, ونوماستيكا سالاسىنداعى تۇيتكىلدى جايتتارعا كەلىپ تىرەلەدى. قولداعى مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 23 جىل ىشىندە 11 اۋداننىڭ, پەتروپاۆل قالاسىندا 57 كوشەنىڭ اتى وزگەرگەنىمەن, وتارشىلدىق سيپاتتاعى, كەشەگى كەڭەس-
تىك كەزەڭدى ەسكە سالاتىن كوشەلەر مەن ەلدى مەكەندەردىڭ ءالى از ەمەستىگى بايقالادى. وبلىس اۋماعىندا 600-گە تارتا اۋىل بولسا, 237-ءى عانا قازاقشا اتاۋعا يە. سوندىقتان مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىندا ونوماستيكاداعى ورالىمسىزدىقتاردى شەشەتىن مەزگىل تۋعانى انىق.
ەلباسىنىڭ وسىدان 7 جىل بۇرىن ءبىر توپ قازاق ءتىلدى باق باسشىلارىنا بەرگەن سۇحباتىنداعى «قازاقتىڭ قازاقتىعىنىڭ باستى بەلگىسى–قازاقشا سويلەۋى. ءۇيدە دە, تۇزدە دە. بالاسىمەن دە, نەمەرەسىمەن دە. دوسىمەن دە, تۋىسىمەن دە. باجاسىمەن دە, قۇداسىمەن دە. تەك وسىنى جاساعان ادامنىڭ ءوزى انا ءتىلىن وركەندەتۋگە ءوزىنىڭ تيتتەي دە بولسا ۇلەسىن قوسا الادى. ءوز بالاسىن قازاقشا ءسويلەتپەگەن قازاقتىڭ «قازاق ءتىلى» دەپ سارناۋىنىڭ ەش رەتى جوق» دەگەن پايىمداۋلارى ومىرشەڭدىگىن جويعان جوق. وكىنىشتىسى سول, ءبازبىرەۋلەر «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن», «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە» دەگەن قاناتتى سوزدەردى ەسكەرە بەرمەيدى.
«تىلدەن بيىك اسقار جوق, تىلدەن اسقان بايلىق جوق, تىلدەن اسقان تەڭىز جوق» /ع. مۇسىرەپوۆ/ ەكەنىن ۇلكەندەر جاعى ەستە مىقتاپ ۇستاپ, جاستارعا ەسكەرتىپ وتىرسا, ءتىلدىڭ نەگىزگى يەسىن دە, كيەسىن دە انىق باعامدار ەدى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
ەلدىڭ مۇرات جولدارىن بەلگىلەپ بەرگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ءتىل ساياساتىن ساۋاتتى, دايەكتى جۇرگىزۋ كەرەكتىگى, 2025 جىلعا تامان ەل تۇرعىندارىنىڭ 95 پايىزىنا قازاق ءتىلىن ءبىلۋ تالابى قويىلعانى ءمالىم. قىزىلجار وڭىرىندە دە جاپپاي قازاقشا بىلەتىن جاڭا ۇرپاق لەگىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا ءبىرتالاي جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. ول تۋرالى وڭىردەگى «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ توراعاسى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى كارىباي مۇسىرمان بىلاي دەيدى:
– قازىر وتانىمىزدا تىلگە, ەلگە دەگەن ازاماتتىق جاناشىرلىق, قايراتكەرلىك كوزقاراس ايقىن اڭعارىلادى. «نە نارسەنىڭ دە باعاسى سالىستىرۋ ارقىلى انىقتالادى» دەپ گرەك ويشىلى ايتقانداي, وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىنعى ۋاقىت پەن قازىرگى كەزەڭ جاعدايىن الىپ قارايتىن بولساق, ايىرماسى جەر مەن كوكتەي. وعان مىنا دەرەكتەر ايعاق. 1990-1991 وقۋ جىلىندا وبلىستاعى قازاق بالالارىنىڭ 25 پايىزى عانا انا تىلىندە ءبىلىم السا, قازىر بۇل كورسەتكىش 67 پايىزعا جۋىق. قازاقتار سانى بارلىق تۇرعىنداردىڭ 34 پايىزىن قۇراپ وتىرعان ولكە ءۇشىن قۋانتارلىق ناتيجە. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا 100-گە جۋىق قازاق ەلدى مەكەندەرىندە جابىلىپ, ورىسشاعا كوشىرىلگەن ءبىلىم وشاقتارى قايتادان قالپىنا كەلتىرىلدى. پەتروپاۆل قالاسىندا ءبىر عانا ۇلتتىق مەكتەپ بولسا, بۇگىندە ولاردىڭ سانى التاۋعا جەتتى. 2012-2014 جىلدار بەدەرىندە 49 قازاق سىنىپتارى اشىلىپ, ارالاس مەكتەپتەر سانى ۇلعايدى. ولاردىڭ تۇبىندە ۇلتتىق ءبىلىم ۇيالارىنا اينالارى انىق. ولاي دەيتىنىم, 320 ورىندى قالالىق قازاق گيمنازياسىنداعى وقۋشىلار 1100-گە جەتىپ, №7 ورىس مەكتەبىنە ورنالاستىرۋعا تۋرا كەلدى. قازىر مۇندا 400 ءبۇلدىرشىن انا تىلىندە ءبىلىم الادى. بۇگىنگىدەي قارجىلىق داعدارىس كەزىندە جاڭا نىساندار سالۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان وقۋشىلار سانى ازايعان ورىس مەكتەپتەرىندە قازاق سىنىپتارىن كوبەيتۋ بىردەن-ءبىر وڭتايلى جول بولماق.
وسىندايدا 1990 جىلى پەتروپاۆل قالاسىندا تۇڭعىش قازاق سىنىبىنىڭ قانداي قيىندىقپەن اشىلعانى ەسكە تۇسەدى. باستاپقىدا 80 اتا-انا بالالارىن بەرۋگە كەلىسىم بەرگەنىمەن, جەمە-جەمگە كەلگەندە كوبى ۋادەلەرىنەن تايىپ, 15 بالاعا ازەر تولتىرىلعان ەدى. ءتىپتى, كەيبىرەۋلەرى «سەنىڭ قازاق ءتىلىڭ كىمگە كەرەك؟ ورىسشا وقىتامىز. شارۋالارىڭ بولماسىن», – دەپ نامىسقا تيەتىن سوزدەرمەن دۇرسە قويا بەرگەن. مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ, مارتەبەسىن كوتەرۋدە تالماي جۇرگىزىلگەن ىلكىمدى ساياساتتىڭ جەمىسىن كورىپ وتىرمىز.
تاياۋدا وتكەن «ءتىل – تاتۋلىق تىرەگى» اتتى القالى باسقوسۋعا قاتىسا وتىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن, بوساعادان تورگە وزعان انا ءتىلىمىزدىڭ تۇعىرىن شىنداپ ۇققانداي بولاسىڭ. بۇل جيىننىڭ بولەكشەلىگى سوندا, وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن وزگە ۇلت جاستارىمەن كەزدەستى.
قازاقتىڭ ۇلى اقىنى م.جۇماباەۆ «ۇلت ءۇشىن تىلىنەن قىمبات ەش نارسە جوق» دەگەن بولاتىن. مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋ, ونىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ ءبارىمىز ءۇشىن كوكەيكەستى ماسەلە بولىپ قالا بەرەدى,– دەي كەلىپ, ەرىك حامزا ۇلى قازاق ءتىلى ءۇش ءتىلدىڭ ءبىرى بولىپ قالمايتىنىن, ءۇش ءتىلدىڭ ءبىرىنشىسى, نەگىزگىسى, باستىسى, ماڭىزدىسى بولاتىنىن, ەسكە سالدى.
دوڭگەلەك ۇستەل تۇرىندە ۇيىمداستىرىلعان القالى جيىندا ءتىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارمانىڭ باسشىسى كەمەل وسپانوۆ بىلتىر مەملەكەتتىك تىلدەگى شىعىس قۇجاتتار ۇلەسى – 97, كىرىس قۇجاتتار 83 پايىزدى قۇراعانىن جەتكىزدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتالىعى ارقىلى 124 توپتا 2624 مەملەكەتتىك قىزمەتشى قازاق ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنگەن. سوڭعى ەكى جىلدا توپ سانى 55-كە كوبەيىپ, قوسىمشا 1559 تىڭداۋشى تارتىلعان. مەكەمە-كاسىپورىندارداعى 1 مىڭعا جۋىق ۇيىرمەلەردە 12 مىڭنان استام ادام ءدارىس الادى. 6,5 مىڭ ادام تەستىلەۋدەن وتكەن. مەملەكەتتىك تىلدە ءىس جۇرگىزۋشى مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, قايتا دايارلاۋدان وتكىزۋ كۋرستارى جۇرگىزىلەدى. 547 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 136-سى قازاق ءتىلدى, 130-ى
ارالاس سانالادى. ايرىقشا اتاپ وتەرلىگى, وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ 300-دەي بالاسى قازاق مەكتەپتەرىندە وقيدى. قازاق جانە باسقا تىلدەردى ينتەراكتيۆتى وقىتۋ ماقساتىمەن 270 لينگوفوندى كابينەت جابدىقتالعان. ءۇش ءتىلدى مەڭگەرگەن جاستارعا جۇيەلى قولداۋ كورسەتىلەدى. «تىل–تۇنىق ويدىڭ كاۋسارى», «ءتىل شەبەرى», «ءتىل–پاراسات» سەكىلدى وليمپيادالار مەن بايقاۋلار ۇيىمداستىرۋ ءداستۇرگە ەنگەن.
«مەملەكەتتىك ءتىل – مەنىڭ ءتىلىم» تاقىرىبى اياسىندا پىكىر الماسىپ, وي بولىسكەن بەلوە ورتا مەكتەبى قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى سۆەتلانا ماگۋيانوۆا وڭىردە مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋشىلەر مەن ءبىلىم الۋشىلار قاتارىنىڭ قالىڭداپ كەلە جاتقانىن, ويتكەنى قازاق ءتىلى ماڭگىلىك ەلىمىزبەن بىرگە ءماڭگىلىك ءتىل بولاتىنىنا ەشكىم ءشۇبا كەلتىرمەيتىنىن العا تارتتى. شال اقىن اۋدانىنداعى ەڭبەك نەگىزگى مەكتەبى «ەركەتاي» شاعىن ورتالىعىنىڭ تاربيەشىسى مارينا ۆەنينگ ۇلتى نەمىس بولعانمەن, ءتىلى قازاق ەكەنىن مالىمدەدى. ول 2013 جىلى حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى قارساڭىندا وزگە قىز-كەلىنشەكتەرمەن بىرگە ەلباسىنىڭ قابىلداۋىندا بولعان ۇمىتىلماس اسەرلەرىمەن ءبولىسىپ, قازاقشا تازا سويلەيتىنىن ماقتان تۇتتى. ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ كومەكشىسى گاريف حامزاەۆ مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن ءبىلۋدىڭ ارقاسىندا وقۋدا دا, قىزمەتتە دە ءوزىن ەركىن سەزىنەتىنىن ايتتى. «دارحان دالاداي مىنەزى جايساڭ قازاق باۋىرلارىمنىڭ اراسىندا وسكەنىمدى باقىت سانايمىن», دەدى ول اعىنان جارىلىپ. تايىنشا اۋدانى ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ادىسكەرى پاليمات چۋپالاەۆا ادەبي ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەنى سونشالىق, ماقالداپ-ماتەلدەپ سويلەپ, ءتىلدىڭ مايىن تامىزدى.
دەسەك تە, بۇل ايتىلعانداردان كولەڭكەلى تۇستار جوق ەكەن دەگەن وي تۋماسا كەرەك. بارشىلىق. سولاردىڭ ىشىندە ەڭ سوقتالىسى, قازاق مەكتەپتەرىندەگى ورىننىڭ تارلىعى. پەتروپاۆلدىق اتا-انالار بۇل ماسەلەنى ءجيى كوتەرىپ ءجۇر. ع. مۇسىرەپوۆ پەن تايىنشا اۋداندارىندا اۋپارتكومنىڭ ەسكى عيماراتتارى نەگىزىندە اشىلعان ءبىلىم وشاقتارى ءۇش اۋىسىمدا وقۋعا ءماجبۇر. «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە پايدا بولعان بايتەرەك اۋىلىنان 300-دەن استام وقۋشى اۋدان ورتالىعىنا اۆتوبۋسپەن قاتىناپ وقيدى. شال اقىن اۋدانىنداعى قاراتال, ايىرتاۋ اۋدانىنداعى بىرلەستىك اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى جاڭا مەكتەپكە ءزارۋ.
ەندىگى ءبىر ماسەلە, ونوماستيكا سالاسىنداعى تۇيتكىلدى جايتتارعا كەلىپ تىرەلەدى. قولداعى مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 23 جىل ىشىندە 11 اۋداننىڭ, پەتروپاۆل قالاسىندا 57 كوشەنىڭ اتى وزگەرگەنىمەن, وتارشىلدىق سيپاتتاعى, كەشەگى كەڭەس-
تىك كەزەڭدى ەسكە سالاتىن كوشەلەر مەن ەلدى مەكەندەردىڭ ءالى از ەمەستىگى بايقالادى. وبلىس اۋماعىندا 600-گە تارتا اۋىل بولسا, 237-ءى عانا قازاقشا اتاۋعا يە. سوندىقتان مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىندا ونوماستيكاداعى ورالىمسىزدىقتاردى شەشەتىن مەزگىل تۋعانى انىق.
ەلباسىنىڭ وسىدان 7 جىل بۇرىن ءبىر توپ قازاق ءتىلدى باق باسشىلارىنا بەرگەن سۇحباتىنداعى «قازاقتىڭ قازاقتىعىنىڭ باستى بەلگىسى–قازاقشا سويلەۋى. ءۇيدە دە, تۇزدە دە. بالاسىمەن دە, نەمەرەسىمەن دە. دوسىمەن دە, تۋىسىمەن دە. باجاسىمەن دە, قۇداسىمەن دە. تەك وسىنى جاساعان ادامنىڭ ءوزى انا ءتىلىن وركەندەتۋگە ءوزىنىڭ تيتتەي دە بولسا ۇلەسىن قوسا الادى. ءوز بالاسىن قازاقشا ءسويلەتپەگەن قازاقتىڭ «قازاق ءتىلى» دەپ سارناۋىنىڭ ەش رەتى جوق» دەگەن پايىمداۋلارى ومىرشەڭدىگىن جويعان جوق. وكىنىشتىسى سول, ءبازبىرەۋلەر «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن», «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە» دەگەن قاناتتى سوزدەردى ەسكەرە بەرمەيدى.
«تىلدەن بيىك اسقار جوق, تىلدەن اسقان بايلىق جوق, تىلدەن اسقان تەڭىز جوق» /ع. مۇسىرەپوۆ/ ەكەنىن ۇلكەندەر جاعى ەستە مىقتاپ ۇستاپ, جاستارعا ەسكەرتىپ وتىرسا, ءتىلدىڭ نەگىزگى يەسىن دە, كيەسىن دە انىق باعامدار ەدى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
