مەملەكەتتىك قىزمەت جانە مەملەكەتتىك ءتىل

«قازاقستان حالقىن توپتاس­تى­رۋدىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورى بو­لىپ تابىلاتىن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ – قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ پارىزى». بۇل – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءتىل تۋرالى»­ زاڭىنىڭ 4-بابىنان ءۇزىندى. سون­داي-اق, اتالعان باپتا «ۇكىمەت, وزگە دە مەملەكەتتىك, جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى بارىنشا دامى­تۋعا, ونىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتۋعا مىندەتتى», دەپ جازىلعان. ياعني, بۇل تايعا تاڭبا باسقانداي تاپسىرمانىڭ ارعى جاعىندا وسى مىندەتتەردى ورىنداماس بۇرىن, ۇكىمەت, مەملەكەتتىك, جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار مەملەكەتتىك ءتىلدى وزدەرىندە تۇ­راقتى ءارى جەتىك قولدانۋ قاجەت دەگەن ءسوز جاتىر. وسى جەردە ەلباسىنىڭ قازاق­ستان حالقىنا جولداۋىندا ايتقان ۇتىمدى ويى ەسكە تۇسەدى. وندا مەم­لەكەت باسشىسى: «قازاق ءتىلى تۋرالى ايتقاندا, ءىستى الدىمەن ءوزى­مىزدەن باستاۋىمىز كەرەكتىگى ۇمىت قالادى. ۇلتتىق مۇددەگە قىزمەت ەتۋ ءۇشىن اركىم وزگەنى ەمەس, الدىمەن ءوزىن قامشىلاۋى ءتيىس», دەگەن بولاتىن. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ابىرويىن ارتتىرۋدا, قوعامدىق سانانى قالىپتاستىرۋدا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ويتكەنى, بۇكىل بۇقارانىڭ ءومىرى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن تىعىز بايلانىستى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس. تىرشىلىككە قا­جەتتى قۇجاتتاردى راسىمدەۋ ءۇشىن ازاماتتار مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن ورگاندارعا جۇگىنەتىنى بەل­گىلى. سوندىقتان, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىلۋ اياسىن ارتتىرۋعا بارلىعىمىز بىرگە كۇش سالۋىمىز قاجەت. كەڭەس ءداۋىرى ۇستەمدىك قۇرىپ تۇرعان كەزدە, «ءتىل – قاتىناس قۇرالى» دەپ ۇراندادىق. ەگە­مەن­­دىك العان سوڭ, وسى ۇران­نىڭ جالعاندىعىنا كوز جەتكىزگەن­دەيمىز. «ءتىل – قاتىناس قۇرالى» ەمەس, «ءتىل – بەلگىلى ءبىر ەلدىڭ جانى» ەكەنى ايقىن ءبىلىندى. مى­سالى, قازاقتىڭ جانى – قازاق ءتىلى. دەنەدەن جان شىعىپ كەتسە, ادام­نىڭ باقيلىق بولعانى. سول سياقتى تىلىمىزدەن ايىرىلساق, ەل بولۋدان قالعانىمىز دەپ تۇسىنگەن ءجون. مەملەكەتتىك ءتىل توڭىرەگىندەگى داۋ, تالاس-تارتىس تاۋەلسىزدىك العا­نىمىزعا جيىرما جىلدان اسسا دا, ءالى جالعاسىپ كەلەدى. مەملەكەت وسى سالاعا اقشا اياپ وتىرعان جوق, بۇكىل جاعدايدى جاساپ وتىر. قىزمەتكەرلەرگە مەملەكەتتىك ءتىل­دى ۇيرەنۋگە جىل سايىن قىرۋار قاراجات بولەدى. وكىنىشكە قاراي, كوزگە ۇرارلىق ناتيجە بەرمەي كەلەدى. نەگە؟ بۇل سۇراقتىڭ تۋى زاڭ­دىلىق. ويتكەنى, مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قوعامنىڭ كوزقاراسىن, سايىپ كەلگەندە پىكىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتپەيىنشە, قازاق ءتىلىنىڭ وركەندەپ كەتۋى ەكىتالاي. قوعامدىق سانانى كىم قالىپتاستىرادى دەگەن سۇراققا كەلەتىن بولساق, ول ارينە ەڭ الدىمەن بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارى بولسا, ەكىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن مەملەكەتتىك ورگاندار. ياعني, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر. ول مەيلى, ساياسي مەملەكەتتىك قىز­مەتكەر بولسىن, مەيلى, اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتكەر بولسىن, ماسەلە وندا ەمەس. ماسەلە, قاي مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ بولماسىن مەملەكەت الدىنداعى پارىزىن تۇيسىنۋىندە بولىپ تۇر. سوندىقتان, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ءوز مىندەتتەرىن تىڭعىلىقتى ورىنداۋى ءۇشىن ءبىرىنشى باسشى تالابى كۇشتى بولۋى ءتيىس. ءار مەكەمەدەگى تىلگە قاتىستى جۇمىستىڭ جاقسى نە جامان بولۋى تىكەلەي ءبىرىنشى باسشىعا بايلانىستى. ەگەر, ءبىرىنشى باسشى نەعۇرلىم ءبىلىمدى, بىلىكتى, ناتيجەنى تالاپ ەتە الاتىن بولسا, ول جەردە اتقارىلاتىن جۇمىس تا سولعۇرلىم ءونىمدى بولماق. سول سياقتى ۇكىمەت مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك, جەرگى­لىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگان­داردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنا قا­تاڭ تالاپ قويعان كەزدە عانا بۇل سالادا العا جىلجۋ بولادى دەپ پايىمدايمىز. «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە», «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن» دەپ, ءوز جولداۋلارىندا ەلباسىمىز ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت: «قازاق ءتىلى 2025 جىلعا قاراي ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا ۇستەمدىك ەتىپ, كەز كەلگەن ورتادا كۇندەلىكتى قاتىناس تىلىنە اينالادى», – دەپ بولاشاققا ۇلكەن ءۇمىت ارتادى. كوڭىلگە قۋانىش, ساناعا جۇبانىش بەرەتىن سوزدەر. دەگەنمەن, وسى اتا-بابامىز اڭ­ساعان, ەلباسى ارمانداعان كۇنگە جەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق سانانى ءدۇر سىلكىندىرۋ قاجەت بولىپ تۇر. قازاقتى «كيرگيزى» دەپ جۇرگەن زاماندا, قازاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن كۇرەسكەن الاش ارىستارىنىڭ ءبىرى ساكەن سەيفۋللين «قازاقتى قازاق دەيىك, قاتەنى تۇزەيىك» دەدى ەمەس پە؟! بىزگە دە قاتەنى تۇزەيتىن كەز جەتكەن سىندى. ويتكەنى, قاسيەتتى قازاق ءتىلى – اتادان قالعان امانات. كەنجەگۇل تەرگەمباەۆا, استانا قالاسى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى مەملەكەتتىك ءتىل جانە اقپارات توبىنىڭ باس مامانى.