سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسىندا ءۇشىنشى ەلدەرگە قاتىستى ارنايى قورعاۋ شارالارىن قاراستىراتىن زاڭ جوباسى قارالدى. سونداي-اق, دەپۋتاتتار سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى كرەديتتەۋ مەن سۋبسيديالاۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى وزگەرىستەردى كوزدەيتىن زاڭ جوبالارىن دا تالقىعا سالدى.
الدىمەن دەپۋتاتتار «ءۇشىنشى ەلدەرگە قاتىستى ارنايى قورعاۋ, دەمپينگكە قارسى جانە وتەماقى شارالارى تۋرالى» زاڭ جوباسىن قىزۋ تالقىلادى. زاڭدىق قۇجات ارنايى قورعاۋ, دەمپينگكە قارسى جانە وتەماقى شارالارىن قولدانۋ سالاسىنداعى بىرىڭعاي ساۋدا ساياساتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا سايكەس ۇلتتىق زاڭناما نورمالارىن بىرىزدەندىرۋدى كوزدەيدى. جانە وتاندىق زاڭناما نورمالارىن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلتىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر. بۇل ەلىمىزدىڭ دسۇ-عا قوسىلۋى پروتسەسىنە ىقپال ەتۋى ءتيىس.
جالپى, زاڭدىق قۇجاتتا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ قۇرىلىمىندا تەرگەپ-تەكسەرۋ ءجۇرگىزەتىن ورگاننىڭ تەرگەپ-تەكسەرۋ ءجۇرگىزۋ ءتارتىبى; دسۇ كەلىسىمدەرىنە ءسايكەس تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ءراسىمىن رەگلامەنتتەۋ; ەەك-ءتىڭ ارنايى قورعاۋ, دەمپينگكە قارسى جانە وتەماقى شارالارىن ەنگىزۋ تۋرالى شەشىمدەر قابىلداۋى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارى مەن ەەك-ءتىڭ تەرگەپ-تەكسەرۋ ءجۇرگىزەتىن ورگانى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى دە كورىنىس تاپقان.
سەناتور يكرام ادىربەكوۆتىڭ قازىرگى سانكتسيالار ەنگىزۋ جاعدايىندا اتالعان زاڭدىق نورمالار قانشالىقتى جۇزەگە اسىرىلادى دەگەن ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ نەگىزىنەن بۇل نورمالاردىڭ ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعىن, ماسەلە سولاردى دسۇ تالاپتارىمەن ۇيلەسىمدىلىككە قاتىستى ەكەندىگىن العا تارتتى. ءمينيستردىڭ سوزىنەن بەلگىلى بولعانداي, جەڭىل اۆتوكولىك شىعارۋ ءوندىرىسىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ەنگىزىلگەن اۆتو نەسيەلەۋ جوباسى وزگە دە سالالارعا قولدانىلۋى مۇمكىن. تالقىلاي كەلە, دەپۋتاتتار ىشكى نارىققا زالال كەلتىرەتىن تاۋارلار يمپورتىنان قورعاۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭدى قابىلدادى. سونىمەن قاتار, پالاتا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ءۇشىنشى ەلدەرگە قاتىستى ارنايى قورعاۋ, دەمپينگكە قارسى وتەماقى شارالارىن قولدانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. زاڭدىق قۇجات قۇقىقتىق ولقىلىقتاردى جويۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. بۇل رەتتە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيامەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردان الىنعان ۇلتتىق ورگانداردان جوعارى تۇراتىن ورگاندارمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن قۇپيا اقپاراتپەن الماسۋ, ونى بەرۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ ۇسىنىلادى. بۇدان باسقا, سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى كرەديتتەۋ مەن سۋبسيديالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قاراپ, ماقۇلدادى. زاڭ جوباسى سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ, جىلۋمەن جابدىقتاۋ سالالارىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى قارجىلىق قولداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ سۋ كودەكسىنە ەلدى مەكەندەردى سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ جۇيەلەرىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى رەگلامەنتتەرىن, سونداي-اق, ەلدى مەكەندەردى جانە ولاردى قۇرايتىن ەلەمەنتتەردى اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جۇيەلەرىن يەسىز جۇيەلەرگە جاتقىزۋ ءتارتىبى مەن ولاردى تىركەۋ ايقىندالارىن دا ورتاعا سالدى. سونداي-اق, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ سالاسىنداعى سۋدى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى ناقتىلانعان. زاڭ جوباسىندا اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ كوزدەرىن تاڭداۋدان باستاپ, ونى تۇتىنۋشىلارعا جەتكىزۋ, اۋىز سۋ ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتار مەن سۋدى ەسەپكە الۋدىڭ جالپى ەرەجەلەرىنە دەيىن جازىلعان. زاڭ جوباسىندا جەر كودەكسىنە وبەكتىلەر سالۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىن تاڭداۋ اكتىسىن رەسىمدەۋ كەزىندە بۇرىننان بار ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالاردى بەرىلەتىن جەر ۋچاسكەسىنىڭ شەكاراسىنان تىس جەرگە اۋىستىرۋ جونىندەگى نورمالار دا قاراستىرىلعان. جانە دە ەكولوگيالىق كودەكسكە ەلدى مەكەندەردى سۋمەن جابدىقتاۋدى جانە سۋ بۇرۋدى جۇزەگە اسىرعان كەزدە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى قاتىناستاردى رەتتەۋ بولىگىندە وزگەرىستەر كوزدەلىپ وتىر. ال بيۋدجەت كودەكسىنە ۇزاق مەرزىمدى جانە جەڭىلدىكتى بيۋدجەتتىك كرەديتتەۋ, سونداي-اق, سۋمەن جابدىقتاۋ مەن سۋ بۇرۋدىڭ جانە جىلۋمەن جابدىقتاۋدىڭ دامۋىن ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋ رەتىندە سۋبسيديالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ تۇرىندەگى مەملەكەتتىك قولداۋ نىساندارىن كوزدەيتىن نورمالار ەنگىزىلەدى. سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جۇيەلەرى قوسىلعان جەرلەردە حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ كەپىلدىگى بار ەكەنىن العا تارتقان سەناتور ءالي بەكتاەۆ اۋىلدىق جەرلەردەگى پروبلەمالارعا كەڭىنەن توقتالدى. دەپۋتاتتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, قازىرگى كەزدە قالالارداعى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەلەرىنە قوسىلۋ 86 پايىز بولسا, اۋىلدىق جەرلەردە ونىڭ كولەمى 50 پايىزعا دا جەتپەيدى ەكەن. بۇل ورايدا, دەپۋتات كەيبىر ەلدى مەكەندەردە سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنىڭ كورسەتكىشى 11 پايىز عانا ەكەندىگىنە دە نازار اۋدارتتى. مينيستر «اق بۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا 2020 جىلعا قاراي سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ تولىق شەشىمىن تابارىنا, ال ەنگىزىلىپ وتىرعان نورمالار تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە نەگىز قالايتىندىعىنا سەندىردى. سونىمەن قاتار, ەربولات دوساەۆ سەناتور نۇرلان ءورازاليننىڭ سۇراعىنا بەرگەن جاۋابىندا استانا قالاسىن تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جوباسى قالا اكىمدىگىمەن بىرلەسە جاسالىپ جاتقاندىعىن العا تارتتى. بۇرىن بۇل ماسەلە تاريف ارقىلى شەشىمىن تاۋىپ كەلسە, ەندى سۋمەن جابدىقتاۋدى شەشۋ 2016-2018 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ارقىلى قاراستىرىلىپ وتىرعانى بەلگىلى بولدى. جالپى ەلىمىزدەگى ەلدى مەكەندەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە 1,5 تريلليون تەڭگە قارجى قاجەت ەكەندىگىن العا تارتقان مينيستر بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بيۋدجەت قارجىسىمەن قوسا, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ قارجىلارىن دا تارتۋ قاراستىرىلعاندىعىن جەتكىزدى. وتىرىس سوڭىندا سەنات ءتوراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا – 20 جىل» مەرەيتويلىق مەدالىن اسقار بەيسەنباەۆ پەن تالعات ابايدىلدينگە تابىس ەتتى. بۇدان بولەك, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ «سودرۋجەستۆو» وردەنىمەن سەناتورلار تالعات ءابايدىلدين جانە مۇحتار التىنباەۆ ماراپاتتالدى. «پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتقانى ءۇشىن» مەدالى ۆلاديمير رەدكوكاشين مەن ءلاززات تۇرلاشوۆقا تاپسىرىلسا, ليۋدميلا پولتوراباتكو تمد پاا كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىن الدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».
