كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ءباسپاسوز جيىنىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى دينارا ششەگلوۆا AI-Sana باعدارلاماسىن AI-ەكونوميكانىڭ جاھاندىق سىن-قاتەرلەرىنە نەگىزگى جاۋاپتاردىڭ ءبىرى بولعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعدارلاما جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن پايدالانىپ قانا قويماي, ەل ەكونوميكاسىنا ارنالعان قولدانبالى شەشىمدەرىن جاساي الاتىن جاڭا بۋىن ماماندارىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى.
«AI-Sana باعدارلاماسى AI-كادرلارىن دايارلاۋدىڭ, ستۋدەنتتىك تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ تولىققاندى ەكوجۇيەسى رەتىندە قۇرىلعان. ءبىرىنشى كەزەڭدە بازالىق AI-قۇزىرەتتەر بويىنشا جاپپاي وقىتۋ, جەتەكشى حالىقارالىق ءبىلىم پلاتفورمالارىنا قولجەتىمدىلىك اياسىندا ستۋدەنتتەر 673 مىڭنان كوپ سەرتيفيكات الدى. 2026 جىلعى 15 ساۋىردەن باستاپ «قازاقستان حالقىنا» قورى قولداۋىمەن AI-Sana باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالدى. جي دامىتۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەسى پول كيم ازىرلەگەن باعدارلاما شەڭبەرىندە 100 مىڭ ستۋدەنت AI-كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن مەڭگەرىپ, ءوز شەشىمدەرىن جاساپ جاتىر. ەكىنشى كەزەڭ شەڭبەرىندە 209 مىڭ ءوتىنىم ءتۇستى. وقۋعا ىرىكتەۋ 100 مىڭ ستۋدەنتتى قاراستىرادى, تاۋلىگىنە ورتا ەسەپپەن 1 500 جاڭا قاتىسۋشى قوسىلىپ وتىر. بۇدان ءارى باعدارلاما جوبا كوماندالارىن قالىپتاستىرۋعا, AI-جوبالاردى قۇرىلىمداۋدى جانە شەشىمدەردى ونىمدىك فورماتقا جەتكىزۋگە باعىتتالماق. قورىتىندى كەزەڭدە جوبالاردى «Astana Hub», «QazInnovations» ۇيىمدارىمەن بىرلەسىپ ينكۋباتسيالاۋ, اكسەلەراتسيالاۋ, سونداي-اق شەشىمدەردى ودان ءارى اۋقىمداۋ مىندەتتەرى كۇتىپ تۇر», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
سپيكەردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, باعدارلامانىڭ 2-كەزەڭى جاساندى ينتەللەكتىنى بازالىق دەڭگەيدە مەڭگەرۋدەن تەحنولوگيالاردى تاجىريبەدە قولدانۋعا, جەكە جوبالاردى ازىرلەۋگە وتۋدەگى نەگىزگى كەزەڭ سانالادى. ىسكە اسىرۋعا ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتى مەن ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ, كرەمني القابىنىڭ ۆەنچۋرلىق قورلارى مەن حالىقارالىق بيزنەس-مەكتەپتەردىڭ وكىلدەرىن قوسا العاندا جەتەكشى حالىقارالىق ساراپشىلار تارتىلعان. 2-كەزەڭ ماتەريالدارىن دايىنداۋعا پول كيم باسشىلىعىمەن «Zemex Inc.» (اقش) كومپانياسى قاتىسادى. بۇعان قوسا باعدارلاماعا «Stanford University», «Carnegie Mellon University», «UC Berkeley», «Johns Hopkins SAIS», «Georgetown University», «Boston University», باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى اتسالىسادى. باعدارلاما شەڭبەرىندە 116 ساعاتتان اسا ءبىلىم بەينەكونتەنتى ازىرلەندى, حالىقارالىق مامانداردى, «Stanford» پەن «CMU» پروفەسسورلارىن قوسا العاندا 63 ساراپشى, سونداي-اق 29 ينۆەستور مەن ۆەنچۋرلىق قور تارتىلدى. بۇدان باسقا وقىتۋ قولدانبالى سالالىق كەيستەرگە نەگىزدەلگەن – بۇگىندە باعدارلاماعا ەكونوميكانىڭ 8 نەگىزگى باعىتى بويىنشا 46 كەيس ينتەگراتسيالانعان.
«باعدارلاما قورىتىندىسىندا قاتىسۋشىلار ماشينالىق وقىتۋ مودەلدەرىن ازىرلەپ وقىتا الۋمەن قاتار, «Python» تىلىندە جۇمىس ىستەۋدى, «Google Colab» جانە «Jupyter» پلاتفورمالارىن پايدالانۋدى, ۇلكەن تىلدىك مودەلدەر مەن API-لاردى قولدانۋدى مەڭگەرەدى. سونداي-اق ولار MVP-پروتوتيپتەر جاساپ, ستارتاپ-يدەيالاردى ۆاليداتسيالاۋدى, ينۆەستيتسيالىق جانە سالالىق ترەندتەردى تالداۋدى, تەحنولوگيالىق ستارتاپ تۇجىرىمداماسىن قالىپتاستىرۋدى ۇيرەنەدى. باعدارلاما ستۋدەنتتەردىڭ جۇمىسىن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى سالالارعا باعىتتايتىنداي قۇرىلعان: بۇل جوبالاردىڭ 75%-ى اۋىل شارۋاشىلىعى (27%), ءبىلىم (26%), تاۋ-كەن ونەركاسىبى مەن اقىلدى سۋدى پايدالانۋ تەحنولوگيالارى (12%), سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ (10%) سالالارىندا شوعىرلاندى. AI-Sana باعدارلاماسىنىڭ العاشقى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى ستۋدەنتتەردىڭ ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورى ءۇشىن 300-دەن استام جي-اگەنت جانە تسيفرلىق شەشىم جاساۋى بولدى. ەڭ كوپ جوبا – 188 شەشىم ءبىلىم سالاسىندا ىسكە اسىرىلدى. بۇدان باسقا AI-ازىرلەمەلەر دەنساۋلىق ساقتاۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەر, اۋىل شارۋاشىلىعى, قارجى, لوگيستيكا, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك, ەنەرگەتيكا جانە باسقا دا باعىتتاردا جاسالدى», دەدى د.ششەگلوۆا.
بۇدان ءارى ۆيتسە-مينيستر جوعارى وقۋ ورىندارىندا AI-شەشىمدەردى قولدانۋدىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقان كەيستەرىنە جەكە-جەكە توقتالدى. ول كەلتىرگەن مىسالداردىڭ ءبىرى – ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ «AI-Talapker» چات-بوتى. بۇل ۇبت مەن وقۋعا ءتۇسۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس بەرەدى. بۇگىندە جۇيە 69 مىڭنان اساتىن سۇرانىستى وڭدەدى. تاعى ءبىر مىسال – ونلاين-تەستىلەۋدىڭ اشىقتىعى مەن اكادەميالىق ادالدىعىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن «Satbayev University»-ءدىڭ AI-پروكتورينگ جۇيەسى. مۇنداي شەشىم شەتەلگە ەكسپورتتالىپ جاتىر جانە 180 مىڭنان استام پايدالانۋشىنى قامتيدى. سونداي-اق «AlmaU»-دا تاپسىرمالاردى تەكسەرۋگە, ستۋدەنتتەر جۇمىسىن باقىلاۋعا ارنالعان «OquLabs» پلاتفورماسى ىسكە اسىرىلۋدا, ول بىرقاتار مەكتەپتە ەنگىزىلگەن. مۇنداي جوبالار ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ AI-قۇزىرەتتەردى مەڭگەرتۋدەن قولدانبالى تسيفرلىق شەشىمدەرىن جاساۋعا وتە باستاعانىن كورسەتەدى.
«بۇگىندە بىرقاتار ۋنيۆەرسيتەت جاڭا دەڭگەيگە – ءارتۇرلى AI-اگەنتتەر ءوزارا ارەكەتتەسىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جەكەلەگەن ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىراتىن مۋلتياگەنتتى AI-پلاتفورمالاردى قالىپتاستىرۋ كەزەڭىنە ءوتىپ جاتىر. مىسالى, قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنتتەردى, تالاپكەرلەردى, اكادەميالىق جانە اكىمشىلىك ۇدەرىستەردى سۇيەمەلدەۋگە ارنالعان AI-اگەنتتەردى قامتيتىن «Smart Bots» پلاتفورماسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. قوستاناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىندە AI-اناليتيكا, كونتەنت گەنەراتسياسى جانە جەكەلەندىرىلگەن وقىتۋ قۇرالدارى بار AI-Mektep پلاتفورماسىن دامىتتى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى AI-بوتتاردى, قۇجاتتاردى تسيفرلاندىرۋدى جانە ستۋدەنتتەردى تانۋ سەرۆيستەرىن بىرىكتىرەتىن «Auezov AI First» پلاتفورماسىن ەنگىزىپ جاتىر», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, ۋنيۆەرسيتەتتەر جاسايتىن AI-شەشىمدەر ونەركاسىپكە جانە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا ەنگىزىلە باستاعانىن اتاپ وتكەن ءجون. مىسالى, «Astana IT University» دروندار كومەگىمەن كۇن پانەلدەرىندەگى اقاۋلاردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتايتىن «EnergyDronesAI» جۇيەسىن جاسادى. جوبا «Shell» حالىقارالىق گرانتىن جەڭىپ الدى ءارى قىتايدا ماراپاتقا يە بولدى. قازاقستان – بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى «قازمۇنايگازبەن» بىرلەسىپ, مۇناي-گاز سالاسىندا دەرەكتەردى تالدايتىن AI-اسسيستەنت – «KMG.AIAN» جوباسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. ال د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى شاحتالارداعى قوزعالىستى باسقارۋ مەن ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن «Smart Safety Monitor» جۇيەسىن جاسادى. جوبا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ گرانت قولداۋىنا قول جەتكىزدى.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ينكليۋزيا سالاسىندا دا AI-شەشىمدەردى ەنگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, »Astana Medical University« تەلەمەديتسيناعا ارنالعان «ZhanCare.AI» پلاتفورماسىن جۇزەگە اسىردى. قازىر بۇل بىرقاتار مەديتسينالىق كلينيكامەن بىرلەسىپ قولدانىلىپ كەلەدى. «Astana IT University» ترانسپلانتولوگيا سالاسىندا كلينيكالىق شەشىمدەردى قولداۋعا ارنالعان «CortexAI» جۇيەسىن جاساپ جاتىر. جوبا ساۋد ارابياسىنىڭ حالىقارالىق گرانتىن الدى. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاق تىلىندەگى مەديا كونتەنتتى اۆتوماتتى سۋردواۋدارۋعا ارنالعان AI-شەشىم – «SignBridge» جۇيەسىن ەنگىزدى, جوبا «Jibek Joly» تەلەارناسىندا وندىرىسكە ەنگىزىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ AI-شەشىمدەرى تۋريزم, قارجى جانە تسيفرلىق قاۋىپسىزدىك سالالارىنا دا بەلسەندى ەنگىزىلە باستايدى. اتاپ ايتقاندا, حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتى تۋريستىك قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋعا ارنالعان «TrustTravel» پلاتفورماسىن ىسكە اسىردى. بۇگىندە جوباعا 8 كومپانيا قوسىلعان», دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
د.ششەگلوۆانىڭ ايتۋىنشا, قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتى «SeoulTech» فيليالىمەن بىرلەسىپ پايدالانۋشىلار مەن قارجىلىق جۇيەلەردى فيشينگ پەن تسيفرلىق قاۋىپتەردەن قورعاۋعا ارنالعان «PhishGuard AI» پلاتفورماسىن دامىتتى. قازىر پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇدان باسقا «Narxoz University Queen’s University»-مەن بىرلەسىپ شەكاراارالىق ەركىن ەسەپ ايىرىسۋلارعا ارنالعان «ITEQ» پلاتفورماسىن ىسكە اسىرىپ كەلەدى. جوبا بويىنشا بتسك-مەن سىناقتان وتكىزۋگە كەلىسىم جاسالدى. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەتتىك AI-ازىرلەمەلەر بيزنەس-پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ مەن تسيفرلىق سەرۆيستەر سالاسىنا بەلسەندى ەنگىزىلىپ كەلەدى. مىسالى, قازاقستان – بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى CRM, ERP, ماركەتينگ جانە BI-جۇيەلەرگە جي ينتەگراتسياسىمەن كومپانيالاردى كەشەندى اۆتوماتتاندىرۋعا ارنالعان «KOZ AI» پلاتفورماسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. جوبانىڭ 30-دان استام كليەنتى بار, ەكسپورتتىق الەۋەتىن كورسەتىپ وتىر.
ء«ال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ «Astana Hub»-پەن بىرلەسىپ ستارتاپتاردى ونلاين ينكۋباتسيالاۋعا ارنالعان «AI Startify Incubator» پلاتفورماسىن دامىتۋدا. بۇدان باسقا, عۇماربەك داۋكەەۆ اتىنداعى الماتى ەنەرگەتيكا جانە بايلانىس ۋنيۆەرسيتەتى وتىنىمدەردى وڭدەۋ مەن ءبولۋدى اۆتوماتتاندىراتىن بىرىڭعاي وتىنىشتەر ورتالىعىنىڭ AI-پلاتفورماسى – «Ushqyn AI» جۇيەسىن ەنگىزدى. جوبا بويىنشا قازاقتەلەكوم جانە تەلەكوم-وپەراتورلارمەن ىنتىماقتاستىق جۇرگىزدى. سوندىقتان بۇگىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بارلىق باستاما – ءبىلىم باعدارلامالارىن جاڭعىرتۋ مەن AI-ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدان باستاپ, كادر دايارلاۋ مەن AI-Sana باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋعا دەيىن – بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ۇزاقمەرزىمدى ۇلتتىق ستراتەگيانىڭ ءبىر بولىگى», دەپ تۇيىندەدى ول.
