– داۋرەن سەرىكبەك ۇلى, ءسىزدى كورەرمەنىڭىز وسىدان 15 جىل بۇرىن-اق «الدار كوسە» تەلەحيكاياسىنداعى سومداعان ءساتتى بەينەڭىز ارقىلى مويىنداپ قويدى ەمەس پە؟ اراعا ۋاقىت سالىپ الدارعا قايتا ورالۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟
– ءيا, الدار كوسە – سانامىزدا بالا كەزدەن بار كەيىپكەر. بىراق ۋاقىت وتە كەلە ونى تەك جەڭىل ءازىلدىڭ, قۋلىقتىڭ نىشانى رەتىندە عانا قابىلداي باستادىق. ال شىن مانىندە, ونىڭ استارىندا ۇلكەن فيلوسوفيا جاتىر. وسىنى قايتا اشقىمىز كەلدى. ەكى جىل بۇرىن سول وي ءپىسىپ-جەتىلىپ, «نەگە ءبىز ءوز كەيىپكەرىمىزدى جاڭا دەڭگەيدە كورسەتپەيمىز؟» دەگەن سۇراق تۋدى. ويىما بىردەن 2011 جىلى تۇسىرىلگەن «الدار كوسە» تەلەحيكاياسىندا بىرگە جۇمىس ىستەگەن رەسەيلىك رەجيسسەر دين ماحاماتدينوۆ ءتۇستى. دين مىرزاعا حابارلاسىپ, تولىقمەترلى تاريحي فيلم ءتۇسىرۋ مۇمكىندىگىن تالقىلادىق. ول كىسى يدەيانى قولداپ, قارجىلاندىرۋ تابىلعان جاعدايدا ستسەناري جازۋعا بولاتىنىن ايتتى. وسىلايشا, ستسەناري بويىنشا بىرلەسكەن تالقىلاۋلار جۇرگىزىلىپ, كەيىپكەرلەر مەن وقيعا اۋقىمى ناقتىلاندى. كەيىن «NAURYZ production» شىعارماشىلىق بىرلەستىگى قولداۋ ءبىلدىرىپ, رەجيسسەرگە رەسمي تۇردە تاپسىرىس بەرىلدى. ستسەناري شامامەن ەكى اي جازىلىپ, وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ جوباعا دايىندىق باستالدى. ءۇش-ءتورت اي ىشىندە كوماندا جاساقتالىپ, ءتۇسىرىلىم جۇمىسى ءبىر ايدا اياقتالدى. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن پوستپروداكشن كەزەڭى جۇرگىزىلدى. ال ەندى «باسقا كەيىپكەر ەمەس, نەگە الدار؟» دەسەڭىز, سەبەبى الداردىڭ اۋقىمى كەڭ. بۇل وبرازدى كەزىندە شاكەن ايمانوۆ ۇلكەن ەكرانعا شىعارعان. ءبىز وسى ءداستۇردى جالعاستىرا وتىرىپ, كەيىپكەردىڭ مازمۇنىن جاڭاشا تۇسىندىرۋگە تىرىستىق. بۇرىنعىداي تەك باي مەن كەدەي اراسىنداعى تارتىس ەمەس, بۇل جولى الدار كوسە – ادىلەت جولىندا كۇرەسەتىن, مۇقتاج جاندارعا رياسىز كومەكتەسەتىن تۇلعا رەتىندە كورسەتىلدى. الدار ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق كەيىپكەرلەرگە, فولكلورلىق قاھارماندارعا, اڭىزدارعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ويانىپ, سۇيىسپەنشىلىگى ارتسا دەگەن نيەتتى نەگىز ەتتىك. فيلمدە قازاقتىڭ بولمىسىنا ءتان ەركىندىك, شەشەندىك, تاپقىرلىق, كەڭپەيىلدىلىك سەكىلدى قاسيەتتەر دارىپتەلدى. الدار كوسە – ەركىن رۋحتىڭ, تاۋەلسىز ويدىڭ ءرامىزى رەتىندە ۇسىنىلدى. ونىڭ ارەكەتى جەكە ادامدار شەڭبەرىنەن شىعىپ, ەلدىك دەڭگەيدەگى ماسەلەلەرمەن بايلانىستىرىلدى. حان, سۇلتاندارمەن كەڭەسەتىن, ۇلكەن شەشىمدەرگە قاتىساتىن تۇلعا رەتىندە بەينەلەندى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل الدار – ۋاقىتپەن بىرگە جاڭعىرعان كەيىپكەر. سەبەبى قازىرگى قوعامدا جاستاردىڭ نازارىن شەتەلدىك سۋپەرقاھارماندار جاۋلاپ العانى بەلگىلى. Marvel الەمىنىڭ كەيىپكەرلەرى قىزىقتى بولعانىمەن, ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق بولمىسىمىزدان الىستاپ بارا جاتقاندايمىز. وسى فيلم ارقىلى كورەرمەنگە: ء«وز كەيىپكەرىڭدى تانى, ءوز تامىرىڭدى ۇمىتپا» دەگەن ۇندەۋ تاستاعىمىز كەلدى.
– الدار بەينەسى اكتەرلىك ىزدەنىسىڭىزدەگى العاشقى تاجىريبە بولماعانىمەن, بۇل جوبا – پروديۋسەرلىكتەگى دەبيۋتىڭىز عوي. قانداي قيىندىقپەن بەتپە-بەت كەلدىڭىز؟
– ونىڭىز راس. ءفيلمنىڭ تولىقتاي ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىن ارقالاۋ وڭاي ەمەس. ەڭ قيىنى – جاۋاپكەرشىلىكتى موينىما الۋ بولدى. ويتكەنى بۇل جاي عانا شاعىن جوبا ەمەس, ۇلكەن قارجى, ۇلكەن كوماندا, ۇلكەن تاۋەكەل. رەجيسسەر ەمەسپىن, بىراق جوبانىڭ اۆتورى ءارى ۇيىمداستىرۋشىسى رەتىندە بارلىق ءۇردىستىڭ ىشىندە بولۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىم. مونتاج, مۋزىكا, ستسەناري وزگەرىستەرىنىڭ ءبارىن باقىلاۋىمدا ۇستادىم. بۇل – شىعارماشىلىقپەن قاتار, باسقارۋشىلىق قابىلەتتى دە تالاپ ەتەدى. ەندى ءرولىڭ عانا ەمەس, قولعا العان جوباڭنىڭ تابىسى, الداعى تاعدىرىڭا الاڭدايسىڭ. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىڭ ەشقانداي قولداۋىنسىز, جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ ۇلتتىق دۇنيەگە دەگەن ماحابباتى مەن جاناشىرلىعىنىڭ ارقاسىندا عانا تاريحي جانردا فيلم تۇسىرۋگە بەل بۋ – ۇلكەن تاۋەكەل. جوبا اۋقىمدى بولعاندىقتان, بىرنەشە پروديۋسەر بىلەك سىبانا كىرىستىك. ولاردىڭ قاتارىندا «NAURYZ production» شىعارماشىلىق بىرلەستىگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, باس پروديۋسەرىمىز ناۋرىز-بەك تاستانبەك, ءادىل احمەتوۆ, نۇربولسىن قۇلباتىر جانە مەن, تورتەۋمىز بىرلەسە جۇمىس ىستەدىك. ءاۋ باستا ۇلتتىق جوبالاردى قولداۋ ماقساتىندا قۇرىلعان پروداكشننىڭ العاشقى اۋقىمدى جوباسى رەتىندە فيلمگە كوپ كۇش جۇمسالدى. ءتۇسىرىلىم ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى تابيعي ايماقتارىندا ءوتتى. ءشول, تاۋ, جايلاۋ, وزەن – ءبارىن قامتۋعا تىرىستىق. الداعى ۋاقىتتا حالىقارالىق فەستيۆالدارعا قاتىسىپ جاتساق تا, قازاق جەرىنىڭ سۇلۋلىعى بار قىرىنان كورىنگەنىن قالادىق. سوندىقتان ءار كورىنىس ەرەكشە ماعىنا بەرۋى كەرەك بولدى. بۇعان دەيىنگى تاريحي فيلمدەردە كورسەتىلمەگەن لوكاتسيالارعا باسىمدىق بەردىك. اسىرەسە الماتىدان 300 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى مىڭجىلقى جايلاۋىندا جۇمىس ىستەۋ ۇلكەن قيىندىق تۋدىردى. جۇزگە جۋىق ادامنان تۇراتىن توپتى جەتكىزۋ وڭاي بولمادى. بىراق سوعان قاراماستان, قارقارا تابيعاتى كادرعا ەرەكشە اتموسفەرا سىيلادى.
– «الدار. ماحاببات تۋرالى اڭىز». فيلم اتاۋىنىڭ ءوزى ەلەڭ ەتكىزەتىندەي...
– ءفيلمنىڭ جانرى – اڭىز, ياعني ناقتى تاريحي دەرەكتەرگە ەمەس, قيال مەن فولكلورلىق سيۋجەتتەرگە نەگىزدەلگەن. قيال بار جەردە رومانتيكانىڭ دا قاتار ءجۇرۋى زاڭدى. سوندىقتان ماحاببات جەلىسىن قوستىق. بۇل شىعارماشىلىق توپقا كوستيۋم, گريم, كەيىپكەر بەينەسىن جاساۋدا ەركىندىك بەردى. ويتكەنى بىزدە ناقتى كەزەڭ, ءداۋىر جوق. ال اڭىزعا كوپ دۇنيە سىيدىرۋعا بولادى. كوستيۋمدەردىڭ بارلىعى ارنايى تىگىلدى, ءتىپتى كەي ماتەريالداردى تابۋعا قىرعىزستان مەن قىتايعا بارۋعا تۋرا كەلدى.
– قۇپيا بولماسا, ءفيلمنىڭ بيۋدجەتى قانشا؟
– تۇسىرىلىمگە 500 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى كەتتى. بۇل باستاپقى جوسپارىمىزدان ەكى ەسە كوپ. جالپى, مۇنداي دەڭگەيدەگى فيلم ءبىر ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجاتتى قاجەت ەتەدى. بىراق ونەرگە جاناشىر جانداردىڭ ارقاسىندا, قولداۋىنىڭ كۇشىمەن كوپ قيىندىقتى جەڭىل ەڭسەردىك. كينوعا دەگەن ماحاببات, ۇلتتىق يدەياعا دەگەن سەنىم – باستى قوزعاۋشى كۇش بولدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جوبا دوستاردىڭ, جاناشىر جانداردىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى. سەنەسىز بە, ءتىپتى اكتەرلەردىڭ كوپشىلىگى شىن كوڭىلدەن جاي عانا ونەر دەپ جۇمىس ىستەدى. ەشقانداي قالاماقىسىز, ءوزىنىڭ ءتول جوباسى دەپ جاناشىرلىقپەن اتسالىستى. وسى ءۇشىن دە بارلىق ءتۇسىرىلىم توبىنا العىسىمدى بىلدىرەمىن.
– «قالاماقىسىز جۇمىس ىستەدى» دەپ قىزىقتىرىپ قويدىڭىز عوي. فيلمنەن كىمدەردىڭ ىزدەنىسىن كورە الامىز؟ جالپى, اكتەرلىك قۇرام قالاي ىرىكتەلدى؟
– كاسىبي اكتەرلەرمەن قاتار جاڭا ەسىمدەرگە مۇمكىندىك بەرىلدى. جاڭا تۋىندىدا ۇستازىمىز, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرقانات جاقىپباي, اسان ءماجيت, ءادىل احمەتوۆ, جانداۋلەت باتاي, ءاشىم احمەت, مۇحتار تۇرسىنباي, اريان حۋداشتيان, مۇحامەدسايد باعاشاروۆ, اقكەنجە ءالىمجان, ەرنار جۇماتاەۆ, ءمادينا ماي, نازەركە سەرىكبولقىزى, دانيار ورازاەۆ, بەكجان كەرىمباەۆ, اسلانبەك جانۇزاقوۆ, اسىلبەك ءايتىش باستاعان كىل كاسىبي اكتەرلەر ونەر كورسەتەدى. ءار رولگە ۇلكەن كاستينگ ۇيىمداستىرىلىپ, ءار كەيىپكەردىڭ تابيعاتى مۇقيات اشىلدى. سونىمەن قاتار جوباعا قىرعىزستاننان اتاي ومۋربەكوۆتى ارنايى شاقىردىق. بۇل تۋىندىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە ۇمتىلىسىن كورسەتتى. ىلگەرىدە اتاپ وتكەنىمدەي, ءفيلمنىڭ ستسەناري اۆتورى ءارى قويۋشى رەجيسسەرى دە شەتەلدىك مىقتى مامان – دين ماحاماتدينوۆ. كينوسۇيەر قاۋىم جاقسى بىلەدى, ول بۇعان دەيىن «الدار كوسە» تەلەحيكاياسى ارقىلى تانىلعان. ايتۋلى جوبا سول جۇمىستىڭ جالعاسى ىسپەتتى, بىراق مازمۇنى مەن اۋقىمى جاعىنان الدەقايدا كەڭ.
– ال ءوزىڭىز شە؟ الداردى ساعىندىڭىز با؟
– ءيا, ءرولدى شىنىمەن ساعىنىپ قالىپپىن. ءتۇسىرىلىم باستالار الدىندا ازداپ قورقىنىش بولدى — «بۇرىنعى الداردى قايتا ەلەستەتە الامىن با, تاپتاۋرىندىلىققا ءتۇسىپ كەتپەيمىن بە؟» دەپ قوبالجىدىم. بىراق كامەرا الدىندا بۇرىنعى سەزىم قايتا ورالىپ, ءارى قاراي ءبارى جەڭىل ءجۇردى. ارينە, 15 جىل بۇرىن تۇسىرىلگەن الداردان بۇل الداردىڭ وزگەشەلىگى كوپ. بۇگىنگى الدار – ەسەيگەن, ءومىر كورگەن, تاجىريبەسى ارتقان كەيىپكەر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بارلىق جاعىنان تەرەڭدەگەن الدار.
– قالاي ويلايسىز, الدار كوسەنىڭ بۇگىنگى قوعامداعى قۇندىلىعى قانداي؟
– الدار – كوزقاراس, تۇتاس ءبىر دۇنيەتانىم. ادىلەتكە سەنۋ, ەركىن بولۋ, ادام بولىپ قالۋ – وسىنىڭ ءبارى بۇگىن دە ماڭىزدى. ەگەر تەرەڭىرەك قاراساق, ول قازاقتىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسىن, فيلوسوفياسىن بويىنا جيناعان وبراز. ونىڭ قۋلىعى جاي قۋلىق ەمەس, ادىلەتكە جەتۋدىڭ امالى, ەركىندىگى – ىشكى تاۋەلسىزدىك. ال ەركىندىك – قازاق بولمىسىنىڭ نەگىزى. كەزىندە اتا-بابامىز كەڭ دالادا ءومىر سۇرگەن, ويى دا, رۋحى دا ەركىن بولعان. قازىر سول ەركىندىك جوعالىپ بارا جاتقانداي. الدار كوسە ارقىلى سول رۋحتى قايتا سەزىندىرگىمىز كەلدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
