سۋرەت: arainfo.kz
ءحىح عاسىردىڭ باسىندا انگلياداعى توقىما فابريكاسىندا ءتۇن ىشىندە اشۋلى جۇمىسشىلار زاۋىتقا باسىپ كىرىپ, جاڭا ورناتىلعان ماشينالاردى تالقانداي باستاعان. ولارعا بۇل تەمىر قۇرىلعىلار جاي عانا تەحنيكا ەمەس, كۇنكورىستىڭ جاۋى ەدى. بۇل تاريحتا «لۋدديتتەر قوزعالىسى» دەگەن اتپەن, ادامزات العاش رەت تەحنولوگيادان شىن مانىندە قورىققان ءسات رەتىندە قالدى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە ماشينالار ادامدى تولىق الماستىرعان جوق. كەرىسىنشە, ءوندىرىس كوبەيىپ, بۇرىنعى ماماندىقتار جاي عانا كەلەسى سيپاتقا ءوتتى.
بىرنەشە ونجىلدىقتان كەيىن ۇلكەن وزگەرىس رەتىندە قالالارعا تەلەفون كەلدى. سول كەزدە تەلەگرافشىلار مەن حات تاسۋشىلار اراسىندا ۇلكەن الاڭداۋشىلىق پايدا بولعان بولاتىن. «ەندى حات جازاتىن ادام قالمايدى» دەگەن پىكىرلەر سول ءداۋىردىڭ باسپاسوزىندە ءجيى جارىق كوردى. الايدا تاريح تاعى دا باسقا باعىتتا ءوربىدى. تەلەفون بايلانىس قۇرالىن عانا وزگەرتپەدى, ول جاڭا كاسىپتەرگە جول اشتى. بايلانىس وپەراتورلارى, تەحنيكالىق ماماندار, ديسپەتچەرلەر مۇنىڭ ءبارى جاڭا ءداۋىردىڭ ماماندىقتارى ەدى. اقپارات جىلدامداعان سايىن ەكونوميكا دا جانداندى. دەمەك, تەحنولوگيا جۇمىس ورنىن جويعان جوق ونى قايتا جانداندىردى.
XX عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي تاعى ءبىر ۇرەي پايدا بولدى. بۇل جولى «جاۋ» – كومپيۋتەر ەدى. كوپشىلىك ونى ادام ەڭبەگىنىڭ ورنىن باساتىن كۇش دەپ قابىلدادى. بولاشاق «جۇمىسسىز قوعام» بولادى دەگەن بولجامدار دا ايتىلدى. بىراق بۇل قورقىنىش تا ۋاقىت وتە سەيىلدى. كومپيۋتەر ادامدى الماستىرعان جوق, كەرىسىنشە ونىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتتى. جاڭا سالالار, جاڭا كاسىپتەر, جاڭا داعدىلار پايدا بولدى. ادام ەڭبەگى جويىلمادى, جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى.
ساراپشىلار دا بۇل ءۇردىستىڭ زاڭدىلىق ەكەنىن اتاپ وتەدى. ماسەلەن, دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ (World Economic Forum) زەرتتەۋلەرىنە سايكەس تەحنولوگيا كەيبىر جۇمىس ورىندارىن قىسقارتقانىمەن, سونىمەن قاتار جاڭا ماماندىقتاردىڭ پايدا بولۋىنا جول اشادى. ۇيىمنىڭ بولجامىنشا, الداعى جىلدارى اۆتوماتتاندىرۋ ناتيجەسىندە ميلليونداعان جۇمىس ورنى جويىلعانىمەن, ودان دا كوپ جاڭا قىزمەت تۇرلەرى قالىپتاسادى.
ال ەكونوميستەردىڭ پىكىرىنشە, ماسەلە جۇمىس ورىندارىنىڭ جويىلۋىندا ەمەس, ولاردىڭ قۇرىلىمدىق وزگەرۋىندە. زەرتتەۋشىلەر قازىرگى كەزەڭدى «داعدىلار ترانسفورماتسياسى ءداۋىرى» دەپ سيپاتتايدى. ياعني سۇرانىسقا يە ماماندىقتار وزگەرگەنىمەن, ەڭبەككە دەگەن قاجەتتىلىك ساقتالادى.
بۇگىنگى قوعام ءدال سونداي تاريحي كەزەڭنىڭ تاعى ءبىر بەلەسىندە تۇر. بۇل جولى وزگەرىستىڭ قوزعاۋشى كۇشى – جاساندى ينتەللەكت. كەيبىر ساراپشىلار ونىڭ كەلۋىمەن بىرقاتار ءداستۇرلى ماماندىقتىڭ ماڭىزى تومەندەۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. الايدا كوپشىلىك زەرتتەۋلەر تەحنولوگيانىڭ ادامدى تولىق الماستىرمايتىنىن كورسەتەدى.
مىسالى, جۋرناليستيكا سالاسى بۇرىن ءماتىن جازۋمەن شەكتەلسە, بۇگىنگى جۋرناليست دەرەك تالدايدى, مۋلتيمەديالىق كونتەنت جاسايدى, اۋديتوريامەن تسيفرلىق پلاتفورمالار ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. سول سياقتى ەسەپشى ماماندىعى دا وزگەرىپ كەلەدى: ەسەپ جۇرگىزۋ اۆتوماتتانعان سايىن ولاردىڭ ءرولى قارجىلىق تالداۋ مەن ستراتەگيالىق شەشىمدەر قابىلداۋعا ويىسا باستادى.
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ (ILO) مالىمەتتەرى دە وسى پىكىردى قۋاتتايدى. ۇيىم ساراپشىلارى تەحنولوگيا دامىعان سايىن جاڭا داعدىلارعا سۇرانىس ارتاتىنىن, ال بەيىمدەلە العان ماماندار ەڭبەك نارىعىندا ۇتاتىنىن العا تارتادى.
بۇگىنگى جاساندى ينتەللەكت – تە سول ۇزاق تاريحي تىزبەكتىڭ جالعاسى. سوندىقتان ماسەلە تەحنولوگيانىڭ كەلۋىندە ەمەس. ماسەلە, ادامنىڭ وزگەرىسكە قالاي جاۋاپ بەرەتىنىندە. ويتكەنى ۋاقىت دالەلدەگەن ءبىر اقيقات تەحنيكا دامىعان سايىن ادام ەڭبەگى جويىلمايدى, جاڭا مازمۇنعا يە بولادى.
رامازان ورىنباسار,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى
