تۇرعىن ءۇي كەزەگىندەگى تۇيتكىل رەتتەلىپ كەلەدى

وسى ساۋالعا جاۋاپ بەرمەس بۇرىن 2025 جىلعى 24 مامىردان باستاپ «وتباسى بانك» ۇلتتىق دامۋ ينستيتۋتى مارتە­بەسىنە يە بولعاندىقتان, تۇرعىن ءۇي كەزەگىن ورتالىقتاندىرىلعان جۇيەگە كوشىرە باستاعانىن ەسكە سالا كەتكەن ءجون. بۇعان دەيىن كەزەكتە تۇرعان ازاماتتاردىڭ ەسە­بىن اكىمدىكتەر جۇرگىزىپ كەلگەن. ونىڭ ۇستىنە جەتىم بالالاردان باستاپ اسكەري قىزمەت­شىلەرگە دەيىن, ءارتۇرلى سانات بويىنشا بىرنەشە, شاشىراڭقى تىزىمدەر بولعان ەدى.

قالاي دەسەك تە, وتكەن جىلدان باستاپ حالىقتىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ مۇمكىندىگى ارتا ءتۇستى. بۇل اسىرەسە, جاستار مەن بۇرىن جەڭىلدەتىلگەن ساناتتار­عا كىر­مەگەن ازاماتتارعا اسا وزەكتى دە تاعدىرشەشتى سيپاتقا يە شەشىمدەردىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ جاتىر. مەملەكەت ەشقانداي ساناتقا كىرمەي قالعان وتانداستارىمىزدىڭ سۇرانىسىن ەسكەرە وتىرىپ, «تۇرعىن ءۇي قاتى­ناستارى تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزدى. ەندى كەيىنگى 5 جىل ىشىندە مەنشىگىندە جىلجىمايتىن مۇل­كى بولماعان بارلىق كامەلەتكە تولعان تۇرعىندار, سونداي-اق جال­­عىز باسپاناسى اپاتتى دەپ تا­نىل­عان ازاماتتار تۇرعىن ءۇي كە­زە­گىنە تۇرا الادى.

ەندىگى جەردە حالىقتى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋگە ءبىرىن­شى كەزەكتە جاۋاپتى وپەراتور وسى رەتسىز تىزىمدەردىڭ بارلى­عىن «تۇر­عىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ورتالىعى» اتتى بىرىڭعاي اق­پاراتتىق جۇيەگە بىرىكتىرىپ جاتىر. مۇنىڭ ارتىقشىلىعى نەدە دەسەك, ول دەرەكتەردىڭ قاي­تا­لانىلۋىنا جول بەرمەيدى. قا­تە­لىكتەردى جويىپ, تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇرۋعا ءۇمىتتى ادامنىڭ ءۇيى بار-جوعىن جەدەل تەكسەرۋگە, ادامدى ارالاستىرماي, كەزەكتى قولمەن باسقارۋدى بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

تۇگەندەۋ ناتيجەسىنەن كەيىن كىمدەر كەزەكتەن شىعارىلدى؟ سونىمەن بۇعان دەيىن كەزەكتە تۇر­عانداردىڭ ءتىزىمى «وتباسى بانك» قاراماعىنا وتكەننەن كەيىن, كەزەكتى تۇگەندەۋ باستالدى. بۇل – كەزەكتە تۇرعان ازاماتتار تۋ­رالى مالىمەتتەردى تەكسەرۋ مەن ناق­تىلاۋ ءراسىمى. ياعني كەزەككە تۇر­عان ادامنىڭ قازىرگى مار­تە­بەسى, وتباسى قۇرامى, ساناتى, تۇر­­عىن ءۇيىنىڭ بار-جوعى تۇگەل انىق­­تالادى. قازىرگە دەيىن 408 565 ازا­مات ينۆەنتاريزاتسيادان وتسە, تاعى 49 011 ادامنىڭ دەرەگى تەكسەرۋ كەزەڭىندە تۇر.

ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»

مۇنان دا بولەك, 74 005 ازا­ماتتىڭ كەزەگى بارلىق ءمان-جاي انىقتالعانعا دەيىن ۋاقىتشا توقتاتىلىپ, 16 537 ازامات تۇرعىن ءۇي كەزەگىنەن شىعارىلدى. وعان قوسا «وتباسى بانك» 75 456 ادامدى كەزەككە قويۋدان باس تارتىپ وتىر.

مۇنىڭ ەڭ نەگىزگى سەبەپتەرى­نە توقتالاتىن بولساق, كەزەكتە تۇرعان ادامنىڭ نەمەسە ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ اتىندا ءۇيىنىڭ بولۋى, ياكي وتباسى مۇشەلەرى­نىڭ ءبىرىنىڭ تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تىركەلۋى.

وسى ورايدا وقىرماندا­رى­مىزعا تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە «وتباسى بانكتىڭ» پورتالى – orken.otbasybank.kz ارقىلى تىركەلۋگە بولاتىنىن ايتا كەتەيىك. ويتكەنى وسىنداي مۇمكىندىك ىسكە قوسىلعان العاشقى ايدا سۇرانىستىڭ كۇرت ءوسۋى بايقالدى. مىسالى, 2025 جىلعى مامىردىڭ بىرنەشە كۇنىندە عانا 176 664 ادام كەزەككە تۇرعان. كەلەسى ايدا بۇل كورسەتكىش ەكى ەسە ازايىپ, 81 317 ادام بولدى. كەيىنگى كەزەڭدە وتىنىشتەر سانى تۇراقتانا باستادى. 2025 جىلعى جەلتوقساندا جاڭا كەزەككە تۇرعاندار سانى 11 502 ادام بولدى.

جالپى, جاڭا جۇيە ىسكە قو­سىلعالى بەرى 407 479 ازامات تۇر­عىن ءۇي كەزەگىنە تۇردى. باستاپ­قى جوعارى سۇرانىس بۇرىن ەسەپكە الىنباعان قاجەتتىلىكپەن بايلانىستى بولدى. قازىر كەزەك باسقارىلاتىن ءارى بولجامدى جۇيەگە كوشتى. وسىلايشا, بانك ءبىر جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە تۇرعىن ۇيگە دەگەن ناق­تى ءارى تولىق سۇرانىس كولەمىن قالىپتاستىردى.

قازىر تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە 968 640 ادام تۇر. ونىڭ شامامەن 30%-ى نەمەسە 306 632 ادام تۇرعىن ءۇي الۋعا ءبىرىنشى كەزەكتەگى قۇقىققا يە. بۇل – تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن ءوز بەتىنشە شەشۋى قيىن ازاماتتار ساناتى, سوندىقتان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ءدال وسى توپقا باعىتتالعان.

2025 جىلعى قازاننان باستاپ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر «وتباسى بانك» بالانسىنا 21 255 پاتەر تاپسىردى. ونىڭ ىشىندە 6 670 پاتەر كەزەكتە تۇرعان ازاماتتارعا جالعا بەرىلدى. 2 343 پاتەر 2% جانە 5% مولشەرلەمەمەن جەڭىل­دەتىلگەن نەسيە ارقىلى ساتىپ الۋ ماقساتىندا راسىمدەلىپ جاتىر. ەگەر پاتەر ءبولۋ ەكى نەگىزگى قاعيدا بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولسا, كەزەككە تۇرعان كۇنى مەن ازاماتتاردىڭ ساناتىنىڭ باسىمدىعى ەسكەرىلەدى.

بۇل ءتاسىل ءوز تيىمدىلىگىن كور­سەتىپ وتىر. ايتالىق, بانكتىڭ قولداۋىمەن 1996 جىلدان بەرى «جەتىم بالالار» ساناتىمەن كە­زەكتە تۇرعان ازامات باسپانالى بولدى. سونداي-اق 2005 جىلدان بەرى (ياعني 20 جىلدان استام ۋاقىت) كۇتكەن ازاماتتار دا پاتەر كىلتىن الدى. ولاردىڭ قاتا­رىندا مۇگەدەكتىگى بار ادامدار, كوپبالالى, تولىق ەمەس وتباسىلار, سونداي-اق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار بار.

العاش رەت «جەسىرلەر» ساناتىمەن كەزەكتە تۇرعان 370 ادام  باسپانالى بولدى. بۇل سانات وتكەن جىلى عانا ەنگىزىلدى. بۇعان دەيىن جەسىرلەر «تولىق ەمەس وتباسىلار» ساناتىندا بول­عاندىقتان, كەزەك ۇزاققا سوزى­­لاتىن. ەندى وزگەرىستەردىڭ ارقا­سىندا قولداۋ ناقتى ءارى ۋاقتىلى كورسەتىلەدى.

«جەتىم بالالار» ساناتىندا­عىلار دا بۇرىنعىعا قاراعاندا قازىر بارىنشا باسپانالى بولىپ جاتىر, مۇنى 986 ادامنىڭ قونىس تويىمەن ايعاقتاۋعا بولادى. بۇل سانات ءۇشىن زاڭ جۇزىندە ارنايى كۆوتا قاراستىرىلعان, ياعني بولىنەتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ كەمىندە 20%-ى جەتىم بالالاردىڭ ەنشىسىندە. بۇل كەزەكتىڭ جىلجۋىن جەدەلدەتىپ, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان ازامات­تارعا قولداۋ كورسەتۋگە سەپتەسىپ وتىر.

سونىمەن كەيىنگى جارتى جىلدا 1 077 مۇگەدەكتىگى بار ادام, 1 242 كوپبالالى وتباسى, 1 580 تولىق ەمەس وتباسى, 1 056 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسى باسپانالى بولدى.

الماتى