اتىراۋ وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان سۇيىنباەۆتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, بىلتىر كاسىپكەرلەردەن قۇقىعى مەن زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن 117 ءوتىنىش قارالىپتى. ناتيجەسىندە, 45 ءوتىنىش كاسىپكەرلەردىڭ پايداسىنا شەشىلىپ, كاسىپ يەلەرىنىڭ 3,45 ملرد تەڭگەدەن اساتىن م ۇلىكتىك قۇقىعى قالپىنا كەلتىرىلگەن.
«پالاتا ساراپشىلارى 10 سوت پروتسەسىنە قاتىستى. سەگىز سوت وتىرىسىنىڭ شەشىمى كاسىپكەرلەردىڭ پايداسىنا شەشىلدى. سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋ اياسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ 678 سۋبەكتىسىنە 693 قىزمەت كورسەتىلدى. قولداۋدىڭ نەگىزگى تۇرلەرىنە بۋحگالتەرلىك جانە سالىقتىق ەسەپ جۇرگىزۋ, ستاتيستيكالىق ەسەپتىلىك جاساۋ, بيزنەس-جوسپار ازىرلەۋ قىزمەتتەرى كىردى», دەيدى ن.سۇيىنباەۆ.
پالاتا كومەگىنە جۇگىنەتىن كاسىپكەرلەر از ەمەس. سونىڭ ءبىرى – ۆەرا ششەرباكوۆا. مۇنايلى شاھاردا 30 جىلدان بەرى كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىن ول جەر ۋچاسكەسىنە قاتىستى تۇيتكىلگە تاپ بولعان. ويتكەنى ونىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان ورنى «اق جايىق» قوناقۇيىنىڭ جانىندا ورنالاسقان.
كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا, وعان بەلگىسىز ادامدار كەلىپ, بيزنەسىن ساتۋدى ۇسىنىپتى. ول بۇل ۇسىنىستان باس تارتقان. ال بىرنەشە اپتادان كەيىن وعان اكىمدىكتەن جەر ۋچاسكەسىنىڭ مەملەكەت قاجەتتىلىگى ءۇشىن ءماجبۇرلى تۇردە الىناتىنى تۋرالى حابارلاما جىبەرىلگەن.
«بارلىعى اكىمدىككە سىلتەيدى. ال اكىمدىكتەن تەك رەسمي جاۋاپتار كەلەدى. ءماجبۇرلى الىپ قويۋ تۋرالى زاڭ بار ەكەنىن بىلەمىن. بۇل شارا قالانىڭ يگىلىگى ءۇشىن قانشالىقتى قاجەت؟ نەلىكتەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەكى عيماراتتى بۇزۋ كەرەك؟», دەيدى ۆ.ششەرباكوۆا.
بۇل ماسەلە پالاتا جانىنداعى كەڭەس وتىرىسىندا قارالدى. اتىراۋ قالالىق اكىمدىگى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, جەر ۋچاسكەسىن الىپ قويۋ قالا اكىمى قاۋلىسىنىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى.
«اباي كوشەسىندەگى كوپىر مەن جولدى جوندەۋ اياسىندا اۆتوتۇراق سالۋ باستاماسى كوتەرىلگەن ەدى. ءبىز, جۇمىس ورگانى رەتىندە جەر ۋچاسكەسىن الىپ قويۋ ءراسىمىن ورىندايمىز. اكىمنىڭ قاۋلىسى شىققاننان كەيىن ۋچاسكە يەسىنە حابارلاما جىبەرىلەدى. ودان سوڭ 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە قۇجاتتارى تاپسىرىلۋعا ءتيىس. وسى قۇجاتتار نەگىزىندە تاۋەلسىز باعالاۋ جۇرگىزىلەدى. الايدا بۇل جاعدايدا مەنشىك يەسىنەن قۇجاتتار ءالى تۇسپەگەندىكتەن پروتسەستى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بولمادى», دەيدى اتىراۋ قالالىق جەر قاتىناستارى, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى بولىمىنە قاراستى «باس جوسپار ورتالىعى» كمم ءبولىم باسشىسى ابزال نازاروۆ.
وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سارسەنباي جولدىباەۆتىڭ پىكىرىنشە, سان الۋان كەدەرگى تاپ بولعان كاسىپكەرلەر از ەمەس. سول سەبەپتەن پالاتا قىزمەتكەرلەرىنىڭ باستى مىندەتى – كاسىپكەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, زاڭ نورمالارىنىڭ ساقتالۋىنا ىقپال ەتۋ. سوندىقتان تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ تۋىنداۋ سەبەبى تەرەڭ زەردەلەنەدى.
ء«بىز اكىم قاۋلىسىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىنىڭ بار ەكەنىن جوققا شىعارمايمىز. الايدا ءبىر جىل بويى بۇل ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپپادى, ءتىپتى ىلگەرى قوزعالعان دا جوق. بۇل كاسىپكەر ءۇشىن كۇردەلى سالدارعا اكەلىپ وتىر. ونىڭ نىسانىن جالعا الۋشىلار كەتىپ جاتىر. كاسىپكەر شىعىنعا ۇشىرادى. نىساندى باعالاۋ دا, وتەماقى دا جوق. وعان بالامالى جەر ۋچاسكەسى دە ۇسىنىلماعان. ەگەر زاڭدا بارلىق ءراسىم قاراستىرىلعان بولسا, وندا نەگە پروتسەسس ىلگەرى جۇرمەي تۇر؟», دەيدى ول.
ال «العىس 2030» جشس باسشىسى نۇرلان وتارباەۆ 20 جىلدان بەرى كاسىپپەن اينالىسادى. قازىر 100-گە جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. جەرگىلىكتى اكىمدىككە جەر ۋچاسكەسىن كەڭەيتۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرگەنىمەن, ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاپپاعان.
«ماعان ءارتۇرلى سەبەپتى ايتىپ, جەرىمدى كەڭەيتۋدەن باس تارتتى. بىردە بۇل جەرگە اۆتوتۇراق سالىنادى دەدى. ەندى بىردە ستاديون سالىنادى دەيدى. ال ءىس جۇزىندە جەر تەلىمى بوس جاتىر. اكىمدىك ادەيى كەدەرگىلەر جاساپ وتىرعان سياقتى», دەپ شاعىمداندى كاسىپكەر نۇرلان وتارباەۆ.
كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ساراپشىلارى جاۋاپتى ورگاندار تاراپىنان مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ءتارتىبىنىڭ بۇزىلعانىن, كاسىپكەردىڭ قۇقىعى شەكتەلگەنىن انىقتادى. بۇل دەرەكتى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى دەپارتامەنتىنىڭ وكىلدەرى دە راستاپتى.
ء«بىر وتىنىشكە نەگە ەكى ءتۇرلى جاۋاپ بەرىلدى؟ وسى مىسال نەگىزىندە اكىمدىك پەن جاۋاپتى ورگاندار بىرلەسىپ, بۇدان بىلاي مۇنداي جاعداي قايتالانباۋى ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلداۋى كەرەك. ويتكەنى بۇل – جالعىز جايت ەمەس», دەيدى س.جولدىباەۆ.
اكىمدىك تاراپىنان كەدەرگىگە جەكە كاسىپكەر ازامات تىلەپقاليەۆ تە تاپ بولدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى
3 ساۋىردە قالالىق اكىمدىك پەن پوليتسيا وكىلدەرى وعان تيەسىلى بالالار اتتراكتسيونى – جىلجىمالى كارۋسەلدى الىپ قويعان. بىراق ەشقانداي پروتسەسسۋالدىق قۇجاتتار راسىمدەلمەگەن.
«اينالمالى اتتراكتسيوندى ءوز قاراجاتىما ساتىپ الدىم. قازىر مۇلكىمدى اكىمدىك وكىلدەرى ەشقانداي اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرماي الىپ قويدى, ەلەكتروندىق ۇكىمەتتەگى e-ءوتىنىش ارقىلى بارلىق ورگانعا جازدىم. بىراق ەش ناتيجە بولمادى. ءوتىنىشىمدى ءبىر ورگاننان ەكىنشىسىنە جىبەرە بەرەدى. ەگەر ءتارتىپ بۇزسام, ايىپپۇل سالىپ, مۇلكىمدى قايتارسىن. كارۋسەل – جىلجىمالى, ەشكىمگە كەدەرگى كەلتىرمەيدى. قانداي قۇجاتتار كەرەك ەكەنىن ايتسىن, ءبارىن تاپسىرامىن. مەنى سەندەلتىپ قويعانىنا 20 كۇننەن استى», دەدى كاسىپكەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتاما تولتىرىلماعان, اكىمشىلىك ءىس تە قوزعالماعان. ءتىپتى سوتتىڭ شەشىمى جوق.
كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سارسەنباي جولدىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, م ۇلىكتى الىپ قويۋ قۇقىقتىق نەگىزسىز, ەركىن نىساندا جاسالعان اكتىمەن راسىمدەلگەن. قۇجاتتى قالالىق كاسىپكەرلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى جاساپ, وعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قول قويعان.
«ماسەلەنى مۇمكىندىگىنشە سوتقا دەيىنگى تارتىپپەن رەتتەۋ ءۇشىن كەڭەسكە شىعاردىق. ايتپەسە سوت ورگاندارىنا جۇگىنەمىز. لاۋازىمدى تۇلعالار ارەكەتىنىڭ زاڭدىلىعىن قاداعالاۋ ورگاندارى تەكسەرۋگە ءتيىس», دەيدى س.جولدىباەۆ.
قالالىق كاسىپكەرلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ سەكتور مەڭگەرۋشىسى زامزاگۇل شالاباەۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, قالا اكىمنىڭ وكىمىمەن قۇرىلعان ارنايى جۇمىس توبى بار. بۇل توپ شاھارداعى قوعامدىق ورىنداردا بيزنەستىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرەدى.
«ساياباقتاردا, وزەن جاعالاۋى مەن الاڭداردا كاسىپكەرلىك قىزمەتتىڭ زاڭدىلىعى تەكسەرىلىپ, بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزەمىز. بۇل جاعداي جونىندە ناقتى ەشتەڭە ايتا المايمىن. ويتكەنى مەن سول جەردە بولعان جوقپىن. ەگەر ونىڭ بارلىق قۇجاتى دۇرىس بولسا, مۇلكىن ەش قيىندىقسىز قايتارىپ الۋىنا بولادى», دەيدى اكىمدىك وكىلى.
اتىراۋ قالالىق پروكۋراتۋراسىنىڭ وكىلى نۇربولات رزابەكتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, كاسىپكەر ازامات تىلەپقاليەۆتىڭ ءوتىنىشىن قاراۋعا الىنىپتى. ء«وتىنىش بار, قازىر قارالىپ جاتىر. تەكسەرۋ جۇرگىزىلەدى, جاعداي جان-جاقتى زەردەلەنىپ, بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جاۋاپ بەرىلەدى», دەدى ول.
قىزىلقوعا اۋدانىندا تۇراتىن كاسىپكەر نۇربول جارىلعاسيننىڭ قۇس شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن العان جەر تەلىمى بار. جەر تەلىمىنىڭ ماڭىنان «كەرەگەن–ساعىز–جامانسور» توپتىق سۋ قۇبىرى وتەدى. سۋ قۇبىرىنا «ساعىز سۋ ارناسى» جشس يەلىك ەتەدى. جەرگىلىكتى كاسىپكەر شارۋاشىلىق قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تەحنيكالىق شارتتار الۋ ءۇشىن اتالعان سەرىكتەستىككە جۇگىنگەن.
«وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا «ساعىز سۋ ارناسى» جشس ماعان تەحنيكالىق شارتتار بەردى. سوعان سايكەس قوسىلۋ نۇكتەسى جەر تەلىمىنەن 600 مەتر قاشىقتا تومەن ورنالاسقان اۋماقتا بەلگىلەندى. ال مەنىڭ جەر تەلىمىم بيىكتەۋ جەردە ورنالاسقان. بۇل سۋدىڭ قوزعالىس باعىتىنا قارسى قۇبىر تارتۋدى, سورعى جابدىقتارىن ورناتۋدى, قوسىمشا جەر قازۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تالاپ ەتەدى. سالدارىنان ەلەۋلى قارجى شىعىندادىم. وسىعان بايلانىستى قىزىلقوعا اۋدانىنىڭ اكىمدىگىنە شاعىمدانىپ, كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا جۇگىنىپ وتىرمىن», دەپ ءتۇسىندىردى ن.جارىلعاسين.
قىزىلقوعا اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوموبيل جولدارى جانە تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرساعىن قۇماروۆتىڭ پىكىرىنشە, كاسىپكەردىڭ وتىنىشىنە بايلانىستى «ساعىز سۋ ارناسى» جشس-نە حات جولدانىپتى. الايدا سەرىكتەستىكتىڭ جاۋابىندا قوسىمشا قوسىلۋ نۇكتەسىن ورناتۋ سۋ قىسىمىنىڭ تومەندەۋىنە سوقتىرۋ مۇمكىن ەكەنى ايتىلىپ وتىر. سول سەبەپتەن بۇرىن شىعارىلعان ديامەترى 65 مم قۇبىردان سۋ الۋ ۇسىنىلىپتى.
«كاسىپكەر بىزگە وتكەن جىلى جۇگىندى. ءبىز سۋ قۇبىرىن تەڭگەرىمىنە العان «ساعىز سۋ ارناسى» جشس-عا حات جولدادىق. سەرىكتەستىك رۇقساتىن بەردى. الايدا كاسىپكەر ۇسىنىلعان قوسىلۋ نۇكتەسىمەن كەلىسپەدى. ءبىز سەرىكتەستىككە قايتا جۇگىنىپ, ەڭ جاقىن نۇكتەدەن رۇقسات بەرۋىن سۇرادىق. سەرىكتەستىكتەن باس تارتۋ تۋرالى جاۋاپ كەلدى. ءوز تاراپىمىزدان ارنا قازۋعا تەحنيكامەن كومەكتەسۋدى ۇسىندىق. الايدا كاسىپكەر كەلىسپەدى», دەپ ءتۇسىندىردى ە.قۇماروۆ.
ال «ساعىز سۋ ارناسى» جشس ديرەكتورى سامات مۇحيتوۆ ماگيسترالدىق سۋ قۇبىرى بىلتىر تەڭگەرىمگە الىنعان. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – نىساندارعا سۋ جەتكىزۋ.
«مۇنداي قۇبىرعا تۇتىنۋشىلار ءۇشىن قوسىمشا تەسىك جاساۋعا بولمايدى. الايدا بۇل بۇرىن, ءبىز تەڭگەرىمگە الماعانعا دەيىن جاسالعان. سول سەبەپتى بار نۇكتەدەن كاسىپكەرگە رۇقسات بەرىپ, تەحنيكالىق شارتتار ۇسىندىق. بىراق كاسىپكەر ءوز جەرىنە جاقىن تۇستان قوسىلۋ نۇكتەسىن تالاپ ەتىپ وتىر. بىزدە بۇزۋعا بولمايتىن نورمالار مەن ەرەجەلەر بار. ەگەر ول بەرىلگەن قوسىلۋ نۇكتەسىمەن كەلىسسە, ءبىز كومەكتەسۋگە دايىنبىز», دەيدى ول.
قىزىلقوعا اۋداندىق پروكۋراتۋراسىنىڭ وكىلى ءادىل سيسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ماسەلەگە اۋدان اكىمىندىگىنە سۇراۋ سالىنىپتى. اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جولاۋشىلار كولىگى, اۆتوموبيل جولدارى جانە تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ءبولىمى جولداعان جاۋاپقا تالداۋ جاسالعان.
«كەيىن نىسان «ساعىز سۋ ارناسى» جشس-نىڭ تەڭگەرىمىنە وتكەندىكتەن ماتەريالداردى قايتادان اكىمدىككە جولدادىق. بارلىق قۇجات قايتا قارالادى. ال زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالسا, پروكۋرورلىق دەن قويۋ شارالارى قابىلدانادى», دەدى ول.
وڭىرلىك پالاتا قىزمەتكەرلەرى دە كاسىپكەردىڭ وتىنىشىنە زەردەلەۋ جۇرگىزدى. قۇبىردان سۋ الۋ نۇكتەسىنە تالداۋ جاسالدى.
«ماگيسترالدىق قۇبىردىڭ قولجەتىمدى قۋاتى جۇيەگە قوسىلعان تۇتىنۋشىلار سانى مەن ولاردىڭ سۋ تۇتىنۋ كولەمىنە بايلانىستى دەپ سانايمىز. ال سۋ جۇيەسىنە قوسىلۋ ورنى سۋدىڭ قىسىمىنا اسەر ەتپەيدى. سونىمەن قاتار سۋ قۇبىرىنا قول جەتكىزۋ نۇكتەسى جەر تەلىمىنىڭ شەكاراسىندا بولۋعا ءتيىس. بەرىلگەن تەحنيكالىق شارت كاسىپكەرگە قوسىمشا تالاپتار جۇكتەيدى دەپ ەسەپتەيمىز», دەپ مالىمدەدى س.جولدىباەۆ.
بۇل ماسەلەگە بايلانىستى وڭىرلىك پالاتا قىزىلقوعا اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋراسىنا ارنايى حات جولدادى. حاتتا «ساعىز سۋ ارناسى» جشس بەرگەن تەحنيكالىق شارتتاردىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋ جانە كاسىپكەردىڭ جەر تەلىمىنىڭ شەكاراسىندا قوسىلۋ نۇكتەسىن ايقىنداۋ ماسەلەسىن قاراۋ تۋرالى ۇسىنىس بار.
مۇنايلى وڭىردە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ يەلەرىن تۇيىققا تىرەيتىن وسىنداي كەدەرگىلەر ازايماي وتىر. وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى كاسىپ يەلەرىنىڭ وتىنىشىنە بايلانىستى ماتەريالداردى الدىن الا تالداۋ كەزىندە بىرنەشە تۇيتكىلدى جايتتىڭ بارىن جوققا شىعارمايدى.
«ماتەريالداردى الدىن الا تالداۋ لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ وكىلەتتىكتەرىن اسىرا پايدالانۋ جانە تەرىس پايدالانۋ, ءوز بەتىنشە ارەكەت ەتۋ بەلگىلەرىنىڭ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتتى. ولاردىڭ ارەكەتتەرى كاسىپكەرلىك قىزمەتكە زاڭسىز ارالاسۋ رەتىندە باعالانۋى مۇمكىن. بۇل فاكتىلەردى قاداعالاۋ ورگانى تەكسەرىپ, زاڭ بۇزۋشىلىقتار راستالعان جاعدايدا پالاتا ءار كاسىپكەردىڭ قۇقىن سوتتا قورعاۋعا قولداۋ كورسەتەدى», دەپ حابارلادى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
اتىراۋ وبلىسى
