– ءيا, بۇيىرتسا, ەركەعالي راحماديەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونيانىڭ كونتسەرت زالىندا. بيىل دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ 165 جىلدىعى, احمەت جۇبانوۆتىڭ – 120, ۇستازىمىز قارشىعا احمەدياروۆتىڭ 80 جىلدىعى قاتار كەلۋىنىڭ ءوزى تەگىن ەمەس دەپ بىلەمىن. ولە-ولگەنشە قازاق ونەرى مەن مادەنيەتىن كوتەرىپ وتكەن تۇلعالار رۋحىنا قۇرمەت. بۇل ءبىر دەسەك, ەكىنشىدەن جانە ەڭ باستىسى, جۇرتتى اداستىراتىن جەڭىلتەك اۋەن, ەسىرىك ءان يە بەرمەي تۇرعان قازىرگى ۋاقىتتا قازاقتىڭ كۇي ونەرى اي سايىن ەمەس, اپتا سايىن, ءتىپتى كۇندە ناسيحاتتالسا, ارتىق ەمەس.
– ءجون ەكەن. قازاق دالاسىن ەرتەدەن ارالاپ كونتسەرت بەرىپ كەلەسىز عوي, بۇل جولعى كەشتىڭ قانداي جاڭالىعى بار؟
– دۇرىس ايتاسىڭ, دومبىرا مەن كۇي ونەرىن تۋ ەتىپ بارماعان وبلىسىم جوق شىعار. 2024 جىلى ەلىمىزدە بولعان سۋ تاسقىنىن بىلەسىڭ. باتىس قازاقستان ايماقتارىندا, تورعاي وڭىرىندە, سۋ شايعان تاعى باسقا جەرلەردەگى حالىقتىڭ جاي-كۇيى, ولارعا قول ۇشىن سوزعان ەلدىڭ كەڭ پەيىلى ماعان قاتتى اسەر ەتتى. سوندا تۋعان «تاسقىن» اتتى شىعارمام جانە «عۇن بابالار» اتتى جەكە تۋىندىم ەركەعالي راحماديەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونيانىڭ كونتسەرت زالىندا وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ورىندالماقشى. فيلارمونيانىڭ سيمفونيالىق وركەسترى 90 ادامنان قۇرالعان ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ۇجىمنىڭ ءبىرى.
– جالپىلاما ەمەس, جەكەلەگەن ءبىر تۋىندىعا توقتالىڭىزشى؟
– ماسەلەن, داۋلەتكەرەيدىڭ «جىگەرى». فيلوسوفيالىق استارى تەرەڭ كۇيلەردىڭ ءبىرى. احمەت جۇبانوۆتىڭ تىلىمەن ايتقاندا, ءيسى قازاقتىڭ تاريحىن بويىنا سىيدىرعان شىعارما. جانە ەڭ ۇزاق كۇيدىڭ ءبىرى (7 مينۋت). قازاق مۋزىكاتانۋشىلارى «جىگەردەن» كەيىن كۇي تارتىلمايدى» دەپ جاتادى. وسىنداي شوقتىعى بيىك تۋىندىلارعا قوسا بۇل كەشتە احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «ارمان» اتتى كۇيى دە ۇلكەن ساحنادان ءبىرىنشى رەت ورىندالاتىنىن اتاپ ايتقان ءجون شىعار.
– اقاڭنىڭ كۇيىن قالاي تاۋىپ الىپ ءجۇرسىز؟
– 1987–1997 جىلدارى مەن تورعاي وڭىرىندە ەڭبەك ەتتىم. سول توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا قىزمەت ىستەيتىن ساعىم جالمىشەۆ دەيتىن حالىق كۇيشىسى بولدى. دينادان باستاپ باسقا دا كوپتەگەن كۇيدىڭ تۇپنۇسقاسىن تارتاتىن. وسى ساعىم دەگەن كىسى اقاڭنىڭ «ارمان» اتتى بۇل كۇيىن بەلگىلى اقىن نۇرحان احمەتبەكتىڭ بالاسى مالىكتەن ۇيرەنىپتى. تورعايدا جۇرگەنىمدە اتالعان شىعارمانى مەن ساكەڭنەن ۇيرەنىپ, كەيىن نوتاعا ءتۇسىرىپ, بۇيىرسا ەرتەڭ تۇڭعىش رەت ساحنادا ورىنداماقپىن. ءوزىم ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق – وسى.
– قازاق دومبىرانى قابىلدايتىنى بەلگىلى, شەتەلدەرگە شىعىپ تۇراسىز, ولار شە؟
– قازىرگى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 15 جىلدىعىنا يتاليانىڭ مۋزىكا عۇلامالارى كەلدى. اۋەلى سيمفونيانى, اكادەميالىق ۆوكالدى تىڭدادى, بالەتىمىزدى كوردى, جايباراقات. سودان سوڭ قازاق وركەسترىن تىڭداعاندا, ۇيقىدان ويانعانداي ەلەڭ ەتتى. جانتالاسىپ تۇسىرە باستادى. تۇركەشتىڭ «كوڭىلاشارى», تاتتىمبەتتىڭ «سارىجايلاۋى», قۇرمانعازىنىڭ «سارىارقاسى» ورىندالعان. كۇيدىڭ قۇدىرەتى دەگەن سول, كوزدەرى توستاعانداي بولدى. قازاق وركەسترىن جانە ءداستۇرلى ءاندى, سيمفونيانى گاسترولگە الامىز دەپ بىردەن ايتتى. ءداستۇرلى ءاننىڭ كوشىن قايرات بايبوسىن, الماس الماتوۆ اعالارىمىز باستاپ باردى. يتاليانىڭ التى قالاسىندا ونەر كورسەتتىك. قازاق وركەسترىن, كۇيدى تىڭداعاندا, ورىندارىنان تۇرىپ كەتتى. كادىمگىدەي تاڭىرقاپ, 10-15 مينۋت ساحنادان جىبەرمەي قويادى. ماجارستاننىڭ شوپرون دەگەن قالاسىندا حالىق كەتپەي تۇرىپ العانى ەسىمدە. وركەستردە 45 ستۋدەنت كوزدى جۇمىپ قويىپ, قاعازعا قاراماي, نوتاسىز دومبىرا تارتقانىن كورگەن مۋزىكانتتار اۋزىن اشىپ, كوزىن جۇمىپ, سۇحبات بەرگەنى ەكرانعا دا جازىلىپ ەدى كەزىندە.
– ەرتەڭ ساحنادا سونداي عالاماتتار بوي كوتەرەدى عوي, بۇيىرتسا؟
– شاما كەلگەنشە تىرىسامىز. انشىلەردەن سۆەتا ايتباەۆا, ەرلان رىسقالي ونەر كورسەتەدى. 5-6 اۆتورلىق شىعارمام ورىندالادى. قالعانى حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ ۇلى تۋىندىلارى ەكەنىن ايتتىم. ءبىر جارىم, ەكى ساعات بويى كۇيدى ءتىرى تارتىپ, ورىندايمىز. باعامداي بىلگەنگە جەڭىل جۇمىس ەمەس. كۇتەمىز, كەلىڭىزدەر!
اڭگىمەلەسكەن –
جانىبەك ءاليمان,
«Egemen Qazaqstan»
