الەمدىك گەوساياسي تۇراقسىزدىق, ەكونوميكالىق تۋربۋلەنتتىلىك, ىشكى الەۋمەتتىك ترانسفورماتسيانىڭ كۇشەيۋى تۇسىندا مەملەكەتتەردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق بەرىكتىگى مەن قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ يكەمدىلىگى ماڭىزدى. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە كونستيتۋتسيالىق رەفورمالارعا قادام باسۋ – پرواكتيۆتى شەشىم. ياعني مەملەكەت بولاشاق سىن-قاتەرلەرگە الدىن الا جاۋاپ بەرەتىن باسقارۋ مودەلىن قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلىپ وتىر.
جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ مازمۇنىنا نازار اۋدارساق, ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى – مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستى تۇبەگەيلى قايتا قاراستىرۋىندا. بۇعان دەيىنگى مودەلدە مەملەكەت كوبىنە رەتتەۋشى ءارى باقىلاۋشى فۋنكتسيالاردى اتقارسا, ەندى جاڭا رەداكتسيادا ول ازاماتقا قىزمەت ەتەتىن, ونىڭ قۇقىعى مەن قادىر-قاسيەتىن قامتاماسىز ەتۋدى نەگىزگى ميسسياسى رەتىندە قابىلدايتىن ينستيتۋت رەتىندە ورنىعۋدا. بۇل – بۇل باسقارۋ فيلوسوفياسىنىڭ وزگەرىسى.
اتالعان وزگەرىستىڭ تەرەڭدىگىن رەفەرەندۋم ناتيجەلەرى دە ايقىن كورسەتتى. ازاماتتاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى, ەركىن تاڭداۋ جاساۋى حالىقتىڭ مەملەكەت, قوعام ومىرىندەگى شەشىمدەرگە قاتىسۋعا دايىن ەكەنىن دالەلدەدى. بۇل قۇبىلىستى تەك ەلەكتورالدىق بەلسەندىلىك رەتىندە باعالاۋ جەتكىلىكسىز, ونى ۇلتتىق ساياسي مادەنيەتتىڭ ساپالىق ءوسۋى رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت.
سونىمەن قاتار جاڭا كونستيتۋتسيانى «حالىقتىق» دەپ اتاۋدىڭ مازمۇندىق نەگىزى دە بار. ونىڭ جوباسى تەك ينستيتۋتسيونالدىق ەليتانىڭ شەڭبەرىندە ەمەس, كەڭ قوعامدىق تالقىلاۋ بارىسىندا, ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتاردىڭ ۇسىنىسى مەن پىكىرلەرى ەسكەرىلە وتىرىپ قالىپتاستى. بۇل ءوز كەزەگىندە قۇجاتتىڭ لەگيتيمدىلىگىن كۇشەيتىپ قانا قويماي, ونىڭ نورمالارىنىڭ قوعامدىق قابىلدانۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى فاكتورعا اينالدى. دەگەنمەن كەز كەلگەن كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستىڭ شىنايى قۇندىلىعى ونىڭ ماتىنىندە ەمەس, ونى ىسكە اسىرۋ مەحانيزمدەرىندە كورىنىس تابادى. سوندىقتان رەفورمالاردىڭ ەڭ جاۋاپتى كەزەڭى باستالدى. مەملەكەت باسشىسى قول قويعان جارلىق وسى ۇدەرىستىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزىن ايقىنداپ, ناقتى باعىتتارى مەن كەزەڭدەردى بەلگىلەدى.
الداعى ۋاقىتتا پارلامەنتتىڭ الدىندا اۋقىمدى زاڭنامالىق جۇمىس تۇر. بىرقاتار كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ قابىلدانۋى ارقىلى جاڭا باسقارۋ مودەلى ناقتى قۇقىقتىق نورمالارمەن بەكىتىلەدى.
نەگىزگى قۇجاتتا ايرىقشا نازار اۋداراتىن ماسەلە – جاستاردىڭ ءرولى. ولاردىڭ ەلدەگى رەفورماعا بەلسەندى قاتىسۋى تەك باقىلاۋشى ەمەس, ەلدىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن تولىققاندى سۋبەكت ەكەنىن دالەلدەي ءتۇستى.
جاڭا اتا زاڭ – ۇلتتىق سانانىڭ جاڭعىرۋىنىڭ كورىنىسى, مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى سەنىمنىڭ جاڭا دەڭگەيى ءارى ۇزاقمەرزىمدى دامۋدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق كەپىلى. الايدا ونىڭ شىنايى قۇندىلىعى ءبىزدىڭ ونى قالاي ىسكە اسىراتىنىمىزعا تىكەلەي بايلانىستى.
ناتاليا دەمەنتەۆا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
