2022 جىلى ەلەك وزەنىنىڭ ساعاسى جامانسۋ وزەنىنىڭ سول جاق جاعالاۋىنان ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى ەجەلگى ادامدار تۇراعىن انىقتادى. مارتوك اۋدانىنان تابىلعان وسى ەسكەرتكىشكە «جامانسۋ-2» اتاۋى بەرىلدى. تۇراقتىڭ جالپى اۋدانى شامامەن 9,7 گەكتاردى قۇرايدى. ارحەولوگتەر بۇل جەردەن شارۋاشىلىققا پايدالانىلعان ءارتۇرلى شۇڭقىرلار تاپتى, تۇرعىن ءۇي سياقتى ورىننىڭ سىرتقى ءپىشىنىن انىقتادى.
تاريحشىلار ءداستۇرلى ارحەولوگيالىق مۇرالاردى كيەلى ەسكەرتكىشتەر (بەيىتتەر مەن عيباداتحانالار), قونىس نىساندارى (تۇراقتار مەن قونىستار) دەپ بولەدى. وسى جاعىنان قاراعاندا بەيىتتەر مەن عيباداتحانالاردى زەرتتەۋ ەجەلگى ادامداردىڭ رۋحاني سەنىمى مەن دۇنيەتانىمىن, جەرلەۋ ءداستۇرىن ۇعىنۋعا جول اشادى, ال تۇراقتار مەن قونىستار ولاردىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىرشىلىگىن تانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«قازبا جۇمىستارى كەزىندە جامانسۋ-2 تۇراعىنان مىڭنان اسا تاس بۇيىم تابىلدى. ولاردىڭ اراسىنداعى سان ءتۇرلى قۇرالدان باستاپ, گەومەتريالىق ميكروليتتەرگە دەيىنگى ەجەلگى ادام قولىمەن جاسالعان دۇنيەلەر تاس وڭدەۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن مەڭگەرگەن شەبەرلەر بولعانىن كورسەتەدى. ودان باسقا جۇزدەن استام قىش بۇيىمىنىڭ سىنىقتارى جانە جيىرماعا جۋىق جانۋار سۇيەگىنىڭ قالدىقتارى تابىلدى. تابىلعان زاتتاردى كەشەندى تالداۋ نەگىزىندە وسى تۇراقتا كەيىنگى مەزوليت داۋىرىنەن ەنەوليتتىڭ سوڭىنا دەيىن ادامدار تۇردى دەپ ايتا الامىز. بولجامىمىز راديوكومىرتەكتى داتالار كەشەنىمەن دە راستالدى. وسى دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, جامانسۋ-2 تۇراعىن اقتوبە وبلىسىنداعى عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندەگى ەڭ كونە ادام قونىستارىنىڭ ءبىرى دەپ اتاۋعا نەگىز بار», دەيدى ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتى باتىس قازاقستان فيليالىنىڭ ديرەكتورى سامرات قۋاندىق.
قارعالى اۋدانىنداعى قولا ءداۋىرىنىڭ ەسكەرتكىشى – تاراڭعۇل قونىسىنان دا زەرتتەۋشىلەردى ويلاندىرعان ءبىراز دۇنيە تابىلدى. «تاراڭعۇل ارحەولوگيالىق كەشەنى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى ەكى نىسان – قونىس پەن بەيىتتەن تۇرادى. ولاردىڭ اراسى جاقىن ورنالاسقان. بۇل جەردەن ەجەلگى قاۋىمنىڭ شارۋاشىلىق قىزمەتى مەن قولونەرىنەن باستاپ, جەرلەۋ داستۇرىنە دەيىنگى ءومىرى تولىق كورىنەدى. قازبا جۇمىسى كەزىندە شارۋاشىلىق قۇرىلىسى, قۇيۋ قالىپتارى, قىش سىنىقتارى, ەگىنشىلىك, كەن قازۋ مەن بالقىتۋعا ارنالعان قۇرالدار, جانۋارلار سۇيەكتەرىنىڭ قالدىقتارى تابىلدى. تابىلعان دۇنيەلەردى جيناقتاي كەلە, كەيىنگى قولا داۋىرىنە جاتاتىن وسى ەسكەرتكىشتى الاكول مادەنيەتىنىڭ وقشاۋلانعان نۇسقاسى قوجىمبەردى مادەني توبىمەن بايلانىستىردىق. تاراڭعۇلدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى مەن ودان تابىلعان زاتتار ءوز زامانىندا ەۋرازيا ايماعىنداعى مىس ءوندىرۋ مەن وڭدەۋدىڭ نەگىزگى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى ورال – مۇعالجار كەن بايىتۋ اۋدانىمەن تىعىز بايلانىستا بولعانىن كورسەتەدى. وعان دالەل قازبا جۇمىستارى كەزىندە تابىلعان شاحتالار جانە كەن بالقىتۋ پەشتەرىنە ۇقسايتىن جىلىتۋ قۇرىلىمدارى», دەيدى س.قۋاندىق. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاڭالىق دالالىق ايماقتىڭ بايىرعى قاۋىمىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە شارۋاشىلىق ۇيىمداستىرىپ, جوعارى تەحنولوگيالىق بىلىمگە يە بولعانىن كورسەتتى. تۇتاستاي العاندا, وسى جاڭالىق ەجەلگى داۋىردەگى قازىرگى قازاقستان اۋماعىنا جاڭا كوزقاراسپەن قاراۋعا جول اشادى.
تاراڭعۇل جانە جامانسۋ تۇراقتارى قولا ءداۋىرىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى اقتوبە وبلىسىنداعى از زەرتتەلگەن ءارى سيرەك تابىلعان ماڭىزدى عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنى داۋسىز. تابىلعان ولجالاردى زەرتتەۋ جۇمىستارى ءالى اياقتالعان جوق. وسى جەردەگى وزەن جاعاسىن مەكەندەگەن ەجەلگى قولا ءداۋىرىنىڭ قاۋىمى ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىن 4–5 مىڭ جىل بۇرىن ورال مەن مۇعالجار تاۋلارى اراسىنداعى دالادا بارىس-كەلىس, ايىرباس, كوشى-قوندى جۇرگىزىپ, ەگىن ەگىپ, كەن ءوندىرىپ, بالقىتىپ, مال ءوسىرىپ, اڭ اۋلاپ, تىرشىلىك ءۇشىن كۇرەسە ءجۇرىپ, دامۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنە وتكەن.
اقتوبە وبلىسى
