ساياسات • بۇگىن, 07:53

ەنەرگەتيكا مەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى زەردەلەندى

10 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ اقمولا وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا وڭىردەگى ەنەرگەتيكالىق, وندىرىستىك جوبالار مەن كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا دايىندىق بارىسىمەن تانىس­تى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, جاڭا قۋات كوزدەرىن ارتتىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋىنا نازار اۋدارىلدى.

ەنەرگەتيكا مەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى زەردەلەندى

كوكشەتاۋدا سالىناتىن جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى جوباسىنا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. بۇل نىسان سەمەي مەن وسكەمەن قالالارىنداعى ستانسالارمەن بىرگە ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى سانالادى. «سامۇرىق-ەنەرگو» اق باسقارما توراعاسى قايرات ماقسۇتوۆتىڭ مالىمەتىنشە, جەو قۇرىلىسىنا 227 گەكتار جەر بولىنگەن, كۇل-قوج قالدىقتارىنا ارنالعان الاڭعا تاعى 130 گەكتار قاراستىرىلعان. ستانسانىڭ جوبالىق ەلەكتر قۋاتى شامامەن 240 مۆت, جىلۋ قۋاتى 520 گكال/ساع بولادى. قوسىمشا سۋ جىلىتۋ قازاندىقتارىن ورناتۋ ارقىلى بۇل كورسەتكىشتى 300 گكال/ساعاتقا دەيىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگى بار.

قازىر دايىندىق جۇمىستارى باستالعان. كۇشتىك ترانسفورماتور ور­نا­تىلىپ, ۋاقىتشا جولدار مەن قۇرىلىس شتابى سالىندى. جاب­دىقتاردى جەتكىزۋ 2027 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنا جوسپارلانعان. قۇرىلىس كەزەڭىندە شامامەن 2,5 مىڭ ادام ەڭبەك ەتەدى. نىسان ىسكە قوسىلعان سوڭ, 400-گە جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى. جوبا «تازا كومىر» تەحنولوگياسىن قولدانۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى. كەشەندى گاز تازارتۋ جۇيەسى تومەن ەميسسيالى قىزدىرعىشتاردى, كاتاليزاتورلار مەن ەلەكتر سۇزگىلەردى قامتيدى.

ءتۇتىن گازىن كەشەندى تازارتۋ جۇيەسى تومەن ەميسسيالى قىزدىرعىشتاردى, كاتاليزاتورلار مەن ەلەكتر سۇزگىلەردى قامتيدى. ءتۇتىن گازدارىن وڭدەۋ بارىسىندا قۇرىلىس سالاسىندا قولدانۋعا جارامدى گيپس تۇزىلەتىن كۇكىرت تازارتۋ رەاكتورى ورناتىلادى. وسى­لايشا, ستانسا ەكولوگيالىق كودەكس تالاپتارىنا تولىق ساي بولادى.

ۇكىمەت باسشىسى بۇل نىسان ءوڭىر ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ مەن حالىقتى تۇراقتى جىلۋ كوزدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. بولجامعا قاراعاندا, 2035 جىلعا قاراي كوكشەتاۋدا جىلۋ ەنەرگياسىنا سۇرانىس 840 گكال/ساعاتتان اسادى. قالادا جىل سايىن 200–240 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ جاتىر. جەو ىسكە قوسىلعان سوڭ, كوكشەتاۋدىڭ 195 مىڭنان استام تۇرعىنى جىلۋمەن قامتىلادى, 600-گە جۋىق كوپقاباتتى ۇيگە ىس­تىق سۋ بەرىلەدى. جوبانى 2029 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانعان.

جۇمىس ساپارى بارىسىندا پرەمەر-مينيستر كوكشەتاۋ­داعى وندىرىستىك الاڭداردى دا ارا­لا­دى. «Kokshe Industry» يندۋستريا­لىق ايماعىندا اۋىل شارۋاشى­لىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ, جەڭىل ونەركاسىپ, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ باعىتىنداعى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مۇندا «مم Brick» جشس كىرپىش زاۋىتى, «سودرۋجەستۆو كازاحستان» جشس مايلى داقىلداردى وڭدەۋ كەشەنى, «كەدەنترانسسەرۆيس» اق قولعا العان قازاقستان – قىتاي قۇرعاق پورتىنىڭ لوگيستيكالىق تەرمينالى ورنالاسقان.

كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ اكىمى ءانۋار كۇمپەكەەۆ يندۋستريالىق ايماقتىڭ اۋماعى 600 گەكتار ەكەنىن ايتتى. قازىر قۇنى 22,7 ملرد تەڭگە بولاتىن جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جا­تىر. ولار 2026–2027 جىلدارى ىسكە قوسىلىپ, 670 جاڭا جۇ­مىس ورنى اشىلادى. 2030 جىلعا دە­يىن وڭىرگە 520 ملرد تەڭگەدەن استام ين­ۆەستيتسيا تارتىلىپ, 40-قا جۋىق وندىرىستىك جوبا جۇزەگە اسۋى مۇمكىن.

پرەمەر-مينيستر «قازاق­ستان اگرو يننوۆاتسيالىق كورپورا­تسياسى» جشس كاسىپورنىنا دا باردى. زاۋىت اۋىل شارۋاشىلىعى مەن كوممۋنالدىق تەحنيكا شىعا­رادى. كاسىپورىن باس ديرەك­تورى ولەگ بالىبين وتكەن جىلى 65 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, 4 مىڭنان اس­تام تەحنيكا شىعارىلعانىن ايت­تى. قازىر ءوندىرىستى كەڭەيتۋگە با­عىت­تال­عان ءتورتىنشى كەزەڭ اياق­تالعان. 3 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەس­تي­تسيا ءون­دىرىس كولەمىن جىلىنا 5 مىڭ تەح­نيكاعا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىن­دىك بەرگەن. الداعى كەزەڭدە ءوندىرىس قۋاتىن 6 مىڭ تەحنيكاعا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانىڭ جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 10 ملرد تەڭگەگە جۋىق. كاسىپورىندا 400-گە جۋىق ادام ەڭبەك ەتەدى.

ولجاس بەكتەنوۆ ونەركاسىپ جوبالارىن جەدەل ىسكە قوسۋ مەن ماشينا جاساۋداعى جەرگىلىكتەندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنە, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە ءوندىرىستى كەڭەيتۋ جوسپارلارىن قولداۋ مەن ينفراقۇرىلىمدى ۋاقتىلى جەتكىزۋ تاپسىرىلدى.

سونىمەن قاتار اقمولا وبلىسىندا كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا دايىندىق ماسەلەسى دە قارالدى. ۇكىمەت باسشىسى توتەنشە جاعدايلاردى جويۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق جەدەل شتابتىڭ وتىرىسىن وتكىزىپ, وڭىردەگى جاعدايمەن تانىستى. كوكشەتاۋدا قىلشاقتى وزەنىن تەرەڭدەتۋ مەن كەڭەيتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە كانالدىڭ وتكىزۋ قابىلەتى سەكۋندىنا 136 تەكشە مەترگە دەيىن ارتتى. ۇقساس جۇمىستار شاعالالى وزەنىندە دە اتقارىلعان. وڭىردە 163 ەلدى مەكەن مەن 32 جول ۋچاسكەسى تاسقىنعا قارسى شارالارمەن قامتىلدى.

جيىندا ەكولوگيا جانە تابي­عي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ كوكتەمگى بولجامدى تانىستىردى. قازگيدرومەت دەرەك­تەرىنە قاراعاندا, ناۋرىز بەن ءساۋىر ايلارىندا اۋا تەمپەراتۋراسى قالىپتى دەڭگەيدەن جوعارى بولۋى مۇمكىن, جاۋىن-شاشىن مول­شەرى ەل اۋماعىنىڭ باسىم بولىگىن­دە كوپ تۇسەدى دەپ كۇتىلەدى. سۋ رە­سۋرستارى جانە يرريگا­تسيا ءمي­نيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ ەل­دە 1395 گيدروتەحنيكالىق قۇ­رى­­لىس بار ەكەنىن ايتتى. 

توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى شىڭعىس ءارىنوۆ 1 ناۋرىزدان بەرى گيدرولوگيالىق احۋال تاۋلىك بويى باقىلاۋدا تۇرعانىن جەتكىزدى. ەل اۋماعىندا سۋ باسۋ قاۋپى بار 1242 ەلدى مەكەن انىقتالعان. ازاماتتىق قورعاۋ قىزمەتتەرىنىڭ 39 مىڭنان استام قىزمەتكەرى دايىندىققا كەلتىرىلگەن. 18 مىڭنان اسا تەحنيكا مەن ارنايى قۇرال ءازىر تۇر. جاعداي كۇردەلەنسە, شۇعىل ارەكەت ەتۋ جوسپارى ىسكە قوسىلادى. وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۆەدومستۆونىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى كۇشەيتىلگەن. 842 ارنايى تەحنيكا, 27 قايىق پەن كاتەر, 4 ۇشاق ساتىپ الىندى. 830 شاقىرىمنان استام قورعانىس بوگەتتەرى تۇرعىزىلدى, 1128 شاقىرىم درەناج جۇيەلەرى مەن كانالدار جوندەلدى نە جاڭادان سالىندى. اۆتوموبيل مەن تەمىرجول بويىندا 934 سۋ وتكىزۋ نىسانى ورناتىلدى نەمەسە جاڭارتىلدى. قاۋىپتى ۋچاسكەلەردە وزەن ارناسىن تەرەڭدەتۋ, جاعالاۋدى نىعايتۋ, تەگىستەۋ, تازارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.

جيىندا ششۋچينسك پەن سەمەيدە بولعان وقيعالار دا نازارعا الىندى. توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ەكى دەرەك بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالعانىن, ساراپتامالار ءجۇرىپ جاتقانىن حابارلادى. ششۋچينسك قالاسىندا قازا تاپقانداردىڭ وتباسى­لارىنا كومەك كورسەتىل­گەن. ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قورى­تىندىسى ۇقساس جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالاردى ازىرلەۋگە نەگىز بولادى. سەمەيدەگى بالالار ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا شىققان ءورت جەدەل سوندىرىلگەن, ادام شىعى­نىنا جول بەرىلمەدى. ۇكىمەت باس­شى­سى توتەن­­شە جاعدايلار قىزمە­تىنە اكىم­­دىك­تەرمەن بىرلەسىپ ءورت قاۋىپ­سىز­­دىگىن كۇشەيتۋدى, پروفيلاك­تيكا­­لىق رەيدتەر مەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىس­تارىن جانداندىرۋدى تاپسىردى.

جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى مالىك ولجابەكوۆ «Tasqyn» جۇيەسى ارقىلى سۋ تاسقىنى تاۋەكەلدەرىن مودەلدەۋ جۇمىسى جۇرگىزى­لىپ جاتقانىن ايتتى. كولىك ۆيتسە-ءمي­نيسترى ماقسات قالياقپاروۆ اۆتو­جولداردىڭ قاۋىپتى ۋچاسكەلەرى تۇ­راقتى باقىلاۋعا الىنعانىن جەت­كىزدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىن­باسارى قانات بوزىمباەۆ بىر­­قاتار وڭىردە مۇز قاباتىنىڭ قا­­لىڭ­­دىعى مەن توپىراقتىڭ قاتۋ دەڭ­­گەيى جوعارى ەكەنىن باياندادى.

وتىرىس قورىتىندىسىندا ۇكىمەت باسشىسى مەملەكەتتىك ور­گان­دارعا سۋ تاسقىنىنا قارسى دا­يىن­دىقتى كۇشەيتۋدى تاپسىردى.

سوڭعى جاڭالىقتار