كەزدەسۋ رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا ۇسىنىلاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋعا ارنالعان قوعامدىق ديالوگ اياسىندا ۇيىمداستىرىلدى. ساراپشىلار, قوعام قايراتكەرلەرى مەن الەۋمەتتانۋشىلار ۇسىنىلىپ وتىرعان رەفورمالاردىڭ حالىقتىڭ ادىلدىك, قاۋىپسىزدىك جانە تۇراقتىلىققا قاتىستى سۇرانىستارىنا قانشالىقتى سايكەس كەلەتىنىن تالقىلادى.
مودەراتور – قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ باسقارما توراعاسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ازاماتتاردىڭ ءبىلىم الۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ قۇقىقتارىن, سونداي-اق ەكونوميكالىق جانە مادەني كەپىلدىكتەردى قامتيتىن الەۋمەتتىك نورمالاردىڭ كەڭەيتىلگەن بلوگى قاراستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ينستيتۋتتىڭ مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەرىنىڭ دەرەكتەرى ەلدەگى الەۋمەتتىك كوڭىل كۇي دەڭگەيىنىڭ تۇراقتى ەكەنىن كورسەتەدى: ازاماتتاردىڭ 80%-دان استامى ءوز ومىرىنە كوڭىلى تولاتىنىن بىلدىرسە, جارتىسىنان كوبى ونىڭ جاقساراتىنىنا ءۇمىت ارتادى. ودان بولەك, ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىككە دەگەن جوعارى سۇرانىس ساقتالىپ وتىر: حالىقتى باعانىڭ ءوسۋى, جيناق جاساۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەكتەۋلىگى جانە قارىز جۇكتەمەسى الاڭداتادى.
«مۇنداي جاعدايدا كونستيتۋتسياداعى الەۋمەتتىك نورمالار قوعام ءۇشىن جاي عانا ابستراكتىلى تۇجىرىمدار ەمەس, وتباسىنىڭ جانە كۇندەلىكتى ءومىردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى تىرەك رەتىندە قابىلدانادى. سوندىقتان اتا زاڭ جوباسىن تالقىلاعاندا ناقتى قوعامدىق كوڭىل كۇيدى ەسكەرىپ, الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر مەن جۇيەنىڭ ورنىقتىلىعى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ اسا ماڭىزدى», دەدى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا.
پارلامەنت سەناتى جانىنداعى ينكليۋزيا جونىندەگى كەڭەستىڭ توراعاسى ءلاززات قالتاەۆا ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ ماسەلەسىن قوزعادى.
ازاماتتاردىڭ 90%-عا جۋىعى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولدايدى
«جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك مەملەكەت ەكەنى بەكىتىلگەن. ادام, ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى ەڭ جوعارى قۇندىلىقتار رەتىندە ايقىندالدى. بۇل الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جەكە تۇلعانى قورعاۋعا جانە ونىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جاعداي جاساۋعا باعىتتالاتىنىن بىلدىرەدى. وسىلايشا, الەۋمەتتىك سالا قوسالقى نەمەسە ەكىنشى كەزەكتەگى باعىت ەمەس, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتى رەتىندە قاراستىرىلادى»,دەدى سپيكەر.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى زاڭ قىزمەتى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى سەرىك بەركامالوۆ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ جاڭا ستاندارتتارىنا ەرەكشە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسياعا جاڭا قاعيداتتار ەنگىزىلگەن: حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ, ەڭبەكسۇيگىشتىك قۇندىلىقتارىن بەكىتۋ, ادام كاپيتالى مەن ءبىلىم-عىلىمدى دامىتۋ. الەۋمەتتىك ساياسات تەك مينيمالدى قولداۋمەن شەكتەلمەي, ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن شىن مانىندە جاقسارتۋدى كوزدەيدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ساراپشىسى مارات ماماەۆ ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.
«كونستيتۋتسيا جوباسى مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك بولمىسىن وزگەرتپەيدى. ول كونستيتۋتسيالىق نورمانى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋدىڭ ءىس جۇزىندە قالىپتاسقان مودەلىنە سايكەستەندىرەدى. بۇل – نەعۇرلىم ءادىل, تۇراقتى جانە ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدان جەتىلگەن جۇيەگە جاسالعان قادام. الەۋمەتتىك مەملەكەت دەگەنىمىز ء«بارى تەگىن بولادى» دەگەن ۋادە ەمەس. بۇل – كەپىلدەندىرىلگەن قولجەتىمدىلىك, ورتاق قارجىلاندىرۋ جانە ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىق», دەدى ساراپشى.
ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىنە وسى سالاداعى ساراپشى, PhD مادينا تىنىباەۆا توقتالىپ, كونستيتۋتسيا جوباسىندا ورتا ءبىلىم الۋعا كەپىلدىك بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار «تەگىن ءبىلىم بەرۋ» دەگەن تۇجىرىم «ازاماتتار تولەمەيتىن ءبىلىم بەرۋ» رەتىندە ناقتىلانعان. بۇل حالىقتىڭ قارجىلىق جۇكتەمەدەن بوساتىلاتىنىن كورسەتىپ, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنە تەڭ قولجەتىمدىلىك پەن ولاردىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە باسىمدىق بەرىلەتىنىن ايقىندايدى.
ەرمۇرات باپي: الەمدە ساياسي احۋال ۋشىققان تۇستا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى
ەكونوميست, Tengenomika تەلەگرام-ارناسىنىڭ اۆتورى رۋسلان سۇلتانوۆ ءوز سوزىندە ەكونوميكالىق دامۋ مەن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردىڭ ءوزارا بايلانىسىنا نازار اۋدارىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ تۇراقتى ءوسۋى تىكەلەي ادام كاپيتالىنىڭ دامۋىنا بايلانىستى ەكەنىن ايتتى.
وتىرىس بارىسىندا قاتىسۋشىلار قوعام ءۇشىن ماڭىزى زور قۇندىلىقتار رەتىندە ادىلەتتىلىكتى, الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىكتى جانە كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتەردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ايقىن تەتىكتەرىن اتاپ ءوتتى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا جانە الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان رەفورمالار – دامۋ جولىنداعى مىندەتتى كەزەڭ. قاتىسۋشىلار مۇنداي وزگەرىستەردىڭ ءساتتى بولۋى تاۋەكەلدەردى ۋاقىتىلى باعالاۋعا جانە قۇقىقتىق نورمالاردى ساپالى قولدانۋعا بايلانىستى دەگەن قورىتىندىعا كەلدى.
