وسى تۇستا وي كىدىرتەيىك. ونەر تابيعاتى – ۇيرەتۋشى ەمەس, ۇسىنۋشى. ول بىزگە اينا ۇسىنادى. ودان ءوزىمىزدى كورەمىز. كوڭىلىمىزدە كولەگەيلەنىپ قالعان «ماتىندەرگە» ساۋلە ءتۇسىرىپ وقيمىز. ءداتىمىز شىداسا, ارينە. ال پرەمەرادا وتىرعان گەننادي كولبين ىشىندەگى ءماتىنىن قالاي وقىدى ەكەن؟ ايناعا باتىل قاراي الدى ما؟
ول كەزدە قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ مادەنيەت جانە ونەر سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ بولاتىن. ءبارى جوسپارلانعان, ويلاستىرىلعان. شىمىلدىق جابىلادى. كورەرمەن قول سوعادى. كولبين تەاتر ديرەكتورىنىڭ كابينەتىنە بارادى. باستى ءرولدى سومداعان اكتەرلەرمەن قول الىسادى. بىرەر اۋىز پىكىرلەسەدى, ۇجىمعا العىس ايتادى. بىراق مۇنىڭ ەشقايسىسى دا بولعان جوق. نەگە؟ ءارى قاراي ساۋىتبەك اعانىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگەنىمىز بويىنشا جالعاستىرايىق:
«كورسەتىلىمگە جاۋاپتى ادام رەتىندە ءبىرىنشى قاتاردىڭ ەڭ شەتىنەن وزىمە ورىن قالدىرىپ قويعانمىن. ءبىر كوزىم ساحنادا, ءبىر كوزىم كولبيندە. قىرىنان كوز سالامىن. بىرنەشە رەت كورگەن سپەكتاكلىم عوي, ءبىرازدان كەيىن ساحنادان گورى كولبينگە كوبىرەك قاراي باستادىم. جانىنداعىلار, ارتىنداعىلار ونىڭ جۇزىنە ولاي زەر سالا المايدى. ءاي, دەگەنمەن تەگىن ادام تاز بولا ما, سونشا ساڭىلاۋسىز ەمەس ەكەن. كوپ وتپەي-اق ءبارىن ءتۇسىندى. ساحنادا ستالين مەن گولوششەكين جۇرگەنىمەن سانادا گورباچەۆ پەن كولبين تۇرعانىن دا, ءوزىنىڭ بۇل سپەكتاكلگە نەگە شاقىرىلعانىن دا ءتۇسىندى. ەموتسياسىن جاسىرا المايتىن كىسى ەدى. قاباعى ءتۇيىلدى, بەتى قۋسىرىلدى. ىشىندەگى الاي-دۇلەي ءحالى جۇزىنەن ءبىر-اق كورىندى. سپەكتاكل سوڭىنان قول سوققان دا جوق, رەجيسسەرگە دە, دراماتۋرگكە دە ەشتەڭە ايتپادى. ءۇن-ءتۇنسىز كولىگىنە وتىرىپ, كەتتى دە قالدى».
وسى جاعداي «گاملەت» تراگەدياسىنداعى ءبىر ساحنانى ەسكە سالادى. دات ەلىنىڭ كورولى باۋىرى كلاۆديدىڭ وپاسىزدىعىنان وپات بولادى. زىميان ءىنىسى پاتشالىقتى ءوزى يەمدەنىپ, جەسىر جەڭگەسىن ارباپ الادى. اكەسىنىڭ شىن مانىندە قالاي قازا بولعانىن تاق مۇراگەرى گاملەتتەن جاسىرادى. الايدا مارقۇمنىڭ ارۋاعىمەن تىلدەسكەن بالاسى كلاۆديدىڭ كاززاپتىعىن ىشتەي بولجاپ جۇرەدى. بىراق تاپ باسىپ ايتا المايدى. سوندا ول وزگەشە ءبىر امال تابادى. سارايعا سىرناي-كەرنەيىن سۇيرەگەن ارتىستەردى الدىرادى ءھام ولارعا بۇرىنعىدان وزگەشە قويىلىم قويۋدى تاپسىرادى. تاق مۇراگەرىنىڭ تاپسىرماسىنا ولار, البەتتە, ءلاپباي ايتىسادى. سونىمەن پاتشا سارايىندا تەاتر قويىلىمى. الدىڭعى قاتاردا – گاملەتتىڭ شەشەسى مەن وگەي اكەسى كلاۆدي.
اكتەرلەر الدەبىر پاتشا مەن پاتشايىمنىڭ وقيعاسىن بەينەلەدى. ەكەۋى ءبىر-بىرىنە ىزەت ءبىلدىرىپ, قۇشاقتاسادى. زايىبى ەرىنىڭ الدىندا تىزە بۇگىپ, ءوزىنىڭ ادالدىعىنا انت بەرەدى. سونان سوڭ شىم ۇستىندەگى توسەكتەرىنە بارىپ جاتادى. ول ۇيىقتاعان سوڭ ايەلى كەتەدى. ىزىنشە پاتشانىڭ باۋىرى كەلىپ, كورولدىڭ باسىنان ءتاجىن الىپ, قۇلاعىنا ۋ قۇيادى دا, كەتە بارادى. پاتشايىم قايتا كەلگەندە ءولىپ جاتقان پاتشانى كورىپ, الاسۇرادى. ەكى-ءۇش قابىرشىنى ەرتىپ ۋلاۋشى قايتا ورالادى. ول ايەلدىڭ قايعىسىنا ورتاقتاسقانداي يشارا قىلادى. ارتىستەر ولىكتى الىپ كەتەدى. ۋلاۋشى پاتشايىمعا سىيلىق ۇسىنادى, ونى باۋراي باستايدى. ايەل اۋەلدە بۇنىڭ قۇمارلىعىن قۇپتاماي اشۋلانادى, اقىرىندا رايىنان قايتىپ يلىگەدى.
قويىلىمنىڭ ءوزى تۋرالى ەكەنىن ۇققان كلاۆدي ورنىنان تۇرىپ كەتەدى. ويىندى توقتاتىپ, گاملەتكە شۇيلىگەدى. ول بولسا مۇلدە ساسپايدى. سەبەبى سەزىكتى ادام ءبىرىنشى سەكىرمەي مە؟
«بۇل ءوزى شىلعي ءشىرىپ جاتقان ايلا-شارعىنىڭ الەگى. وندا ءبىزدىڭ نە شارۋامىز بار؟ ۇلى مارتەبەلىم, بۇنىڭ بىزگە, ءبىزدىڭ تاپ-تازا ار-ۇياتىمىزعا ەشقانداي قاتىسى جوق. جاۋىر ماستەكتىڭ جاراسىنا قاتتى باتسا, سول-اق جۇرەسىنەن جاتا قالسىن. ال ءبىز بولساق, ونداي جاۋىر-جاراقاتتان امانبىز», دەيدى گاملەت.
وسى ساتتە تاق مۇراگەرىنىڭ كۇدىگى راستالادى. «ستالينگە حاتتى» كورىپ وتىرعان كولبيننىڭ ارەكەتى دە وسىدان اينىمادى. سونداعى گاملەتتىڭ ىشكى كەرنەۋى شەرحاننىڭ دا شەرى بولىپ توگىلەدى:
«سپەكتاكلگە كولبيننىڭ ءوزى كەلدى. مىنە, قاھارلى شاق. قورقىنىشتى ما, جوق پا؟ ونىڭ نوكەرلەرى دە كەلدى, كوردى. حالىق دەگەن كوپ. كولبيننىڭ قاباعى سالبىراپ ءتۇستى, تىستەندى بىلەم, كىم بىلەدى, ءتىسىن شىقىرلاتقان دا شىعار, بىراق ءلام دەمەدى, نە بولسا دا ىشىندە كەتتى. مىنە, مۇمكىن سول ساتتە ويعا قالعان شىعار, مىنا حالىقپەن ويناۋعا بولمايتىنىن ويلاعان شىعار. كىم بىلەدى, تاعدىر ما, جازۋ ما, ەلدە حالىقتىڭ قارعىسى ما, قازاقستاننان كەتتى, كوپ ۇزاماي دۇنيەدەن قايتتى. ايتپەسە, سونشالىقتى باسى جەرگە ءتيىپ تۇرعان جان ەمەس ەدى». رايىمبەك سەيىتمەتوۆ حاقىندا جازىلعان ماقالاسىندا شەر-اعاڭ وسىلاي دەيدى.
جازۋشى قويىلىمداعى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ اۋزىنا مىناداي ءسوز سالادى: ء«ۇنسىز قالۋ دا جاراماس. لاق-ەكەش لاق تا باۋىزداردا تۇياق سەرپىپ قالماس پا؟». ال شەكسپير ءوزىنىڭ گاملەتىن بىلاي سويلەتەدى:
«جارالى مارال وكىرمەك,
جاراسىز مارال سەكىرمەك».
ءيا, جارالى مارالدىڭ جان داۋىسىن كىمدەر ەستىپ جاتىر؟ ايانىشتى ءحالىن كىم كورىپ جاتىر؟ الپەتىندە ادىلەت ساۋلەسى جوق جاننىڭ ەستىگىسى كەلمەيدى, كورگىسى دە جوق. ال ونەر سول شىندىقتى قيناپ وتىرىپ كوزىنە كورسەتەدى, قۇلاعىنىڭ تۇبىندە ويناتادى. تۇپ-تۋرا گاملەتتىڭ ارتىستەرى مەن شەرحاننىڭ «ستالينگە حاتى» سياقتى.
ايتقانداي, تىڭشىلىق جاساپ جۇرگەن گيلدەنستەرندى گاملەت شاقىرتىپ الىپ, سىبىزعى تارتۋىن وتىنەدى. ول ونى مۇلدە تارتا المايتىنىن, ءتىپتى قولىنا ۇستاپ كورمەگەنىن ايتىپ, باسىن الا قاشادى. سوندا گاملەت:
«قاراپايىم سىبىزعىنىڭ سىرىن بىلمەي تۇرىپ, مەنىڭ جانىمنىڭ پەرنەلەرىن تاپقىڭىز كەلە مە؟ سوندا قالاي, سىرىمدى اشپاق سىبىزعىدان جەڭىل مە؟ مەنى قانداي اسپاپ دەسەڭىز دە, ەركىڭىز ءبىلسىن, كۇيىمدى بۇزۋىڭىز مۇمكىن. بىراق ءسىز مەنى سايراتا الماسسىز», دەپ ءبىر-اق قايىرادى.
كىم ءبىلسىن, كولبين مىرزا دا قازاق حالقىنىڭ كوڭىل پەرنەسىن ەشقاشان تاپپايتىنىن ناق سول سپەكتاكلدە وتىرىپ تۇسىنگەن شىعار.
