فوتو: freepik.com
وتكەن جىلى قازاقستاندا مەكتەپ, اۋرۋحانا, ساۋدا ورتالىعى جانە باسقا دا كوممەرتسيالىق ەمەس ماقساتتاعى 5,4 مىڭنان استام جاڭا نىسان پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل كورسەتكىش 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا 33,7%-عا جوعارى. پاندەميادان كەيىن بيزنەس پەن مەملەكەت دامۋ جوسپارلارىن قايتا جانداندىرا باستاعان كەزەڭنەن باستاپ قۇرىلىس بەلسەندىلىگى تۇراقتى وسكەن.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرى بەيوندىرىستىك سەكتورداعى اقشالاي كولەمنىڭ كۇرت ارتقانىن دا كورسەتەدى. ەگەر 2024 جىلى كورسەتكىش 3,2 ترلن تەڭگە بولسا, وتكەن جىلى 17,7 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. ياعني ءوسىم شامامەن 6 ەسەگە جۋىق.
مۇنداي سەرپىلىس ەكى نەگىزگى فاكتورعا بايلانىستى. ءبىرىنشىسى – ءىرى ونەركاسىپتىك جوبالاردىڭ ىسكە قوسىلۋى. ماسەلەن, 2025 جىلى تۇركىستان وبلىسىندا ۋران جانە توري كەنىن وندىرەتىن كاسىپورىن اشىلدى. بۇل جوبا «قازاتومونەركاسىپ» پەن فرانتسۋزدىڭ اتوم ونەركاسىبىندەگى كوشباسشىسى «Orano» كومپانيالارىنىڭ بىرلەسكەن باستاماسى بولدى. سونداي-اق الماتى وبلىسىندا ۆولفرام-موليبدەن كەنىن بايىتۋ زاۋىتى جانە اتىراۋ وبلىسىندا جاڭا مۇناي ءوندىرۋ الاڭى ىسكە قوسىلدى.
ەكىنشى فاكتور – مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋدىڭ ءوسۋى. مىسالى, مەكتەپ قۇرىلىسىنا بولىنگەن ينۆەستيتسيا 6,3 ەسەگە, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدارعا – 3,7 ەسەگە, ال سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىنە قارجى 5 ەسەگە ارتقان.
ساۋدا نىساندارىنىڭ باسىمدىعى ساقتالىپ وتىر
سالالىق قۇرىلىمعا تالداۋ ساۋدا سەكتورىندا جاڭا وبەكتىلەردىڭ جىل سايىن كوپ پايدالانۋعا بەرىلەتىنىن كورسەتەدى. ادەتتە ولاردىڭ سانى ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردان 2-3 ەسە جوعارى.
وتكەن جىلى ەلدە 677 ساۋدا جانە ويىن-ساۋىق نىسانى سالىنىپ, جالپى قۇنى 223,9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ساۋدا ورتالىقتارى سانى ءبىر جىلدا شامامەن 1,5 ەسەگە ارتسا, ولاردىڭ ناقتى قۇنى 75,6%-عا وسكەن.
ىشكى ساۋداعا سەرپىن: كاسىپكەرلەرگە 4,3 ملرد تەڭگە كولەمىندە قولداۋ كورسەتىلدى
اگرارلىق جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم دامىپ جاتىر
اگروونەركاسىپ كەشەنى دە بەلسەندى دامىپ كەلەدى. وتكەن جىلى بۇل سالادا 600-گە جۋىق جاڭا وبەكت ىسكە قوسىلدى. ونىڭ ىشىندە – 5 قۇس فابريكاسى, 4 جىلىجاي كەشەنى, 2 استىق ەلەۆاتورى, 31 مال شارۋاشىلىعى كەشەنى, 14 كوكونىس ساقتاۋ قويماسى ىسكە قوسىلعان.
الەۋمەتتىك سالادا دا ءوسىم بايقالادى. ەل بويىنشا 529 ءبىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى, سونىڭ ىشىندە 234 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. مەكتەپ قۇرىلىسىنا شامامەن 1,4 ترلن تەڭگە جۇمسالعان. سالىستىرۋ ءۇشىن, 2024 جىلى بار بولعانى 86 مەكتەپ سالىنىپ, وعان 218,9 ملرد تەڭگە بولىنگەن.
ونەركاسىپ جانە لوگيستيكا سەكتورىنداعى وزگەرىستەر
وندىرىستىك سەكتوردا تولىق كورىنىس ستاتيستيكالىق دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىق شەكتەۋلەرىنە بايلانىستى بەرىلمەيدى. دەگەنمەن تاۋ-كەن, مۇناي-حيميا جانە وندىرىستىك سالادا ءىرى كاسىپورىندار اشىلعانى بەلگىلى.
سوڭعى جىلدارى قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ سالاسىندا جاڭا كاسىپورىندار سانى 50%-عا ارتتى. لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم دا قارقىندى دامىپ جاتىر. قويما وبەكتىلەرىنىڭ سانى 195-تەن 299-عا, ياعني 53,3%-عا كوبەيدى. بۇل ەلەكتروندى ساۋدانىڭ كەڭەيۋىمەن جانە ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى.
وڭدەۋشى ونەركاسىپ قۇرىلىمىندا شاعىن بيزنەس باسىم. سالاداعى ۇيىمداردىڭ 95%-دان استامى – شاعىن كاسىپورىندار. ولاردىڭ سانى 2019 جىلعى 15,1 مىڭنان وتكەن جىلى 22,2 مىڭعا دەيىن ءوستى.
ورتا بيزنەس سانى ايتارلىقتاي وزگەرمەي, جىل سايىن شامامەن 500 كاسىپورىن دەڭگەيىندە قالىپ وتىر. بۇل شاعىن كومپانيالاردىڭ ورتا بيزنەس ساناتىنا وتۋىندە قيىندىقتار بار ەكەنىن كورسەتۋى مۇمكىن. ءىرى بيزنەس ۇلەسى دە سالىستىرمالى تۇردە از – شامامەن 250-260 كاسىپورىن.
شەتەلدىك ماركەتپلەيستەردە ساۋدا جاساۋ: ەل ازاماتتارى ءۇشىن نە وزگەرەدى؟
وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءوسىم
وتكەن جىلى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كوپتەگەن سەگمەنتىندە كاسىپورىندار سانى از دا بولسا وسكەن. ماشينا جاساۋ سالاسىندا شامامەن 4,5 مىڭ كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. بۇل سەكتور مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولىپ, ءونىم اسسورتيمەنتىن كەڭەيتىپ جاتىر.
ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى دە قارقىندى دامىپ جاتىر – كاسىپورىندار سانى 9,2%-عا ءوسىپ, 3,6 مىڭعا جەتتى. سونىمەن قاتار دايىن مەتالل بۇيىمدارىن ءوندىرۋ – 11,4%, قۇرىلىس ماتەريالدارى – 6,4%, حيميا ونىمدەرى – 6,8%, مەتاللۋرگيا ونىمدەرى – 10% ءوستى.
جالپى ساراپشىلار قازاقستان ەكونوميكاسىندا قۇرىلىس, ساۋدا جانە ونەركاسىپ سالالارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى داميتىنىن ايتادى. الداعى كەزەڭدە نارىقتىڭ تۇراقتى, بىراق باياۋ ءوسىمى ساقتالۋى مۇمكىن.
