مىرجاقىپ ماقالاسىندا قاتە باسىلعان ءسوزدىڭ ماعىناسى دا, اجارى دا بۇزىلاتىنىن ايتا كەلىپ, قازاق باسپاسوزىندەگى ەملە قاتەسىن ءسوز ەتەدى. اسىرەسە قاتە باسىلعان كىتاپتاردىڭ قوعامعا تيگىزەتىن رۋحاني ءھام ماتەريالدىق زيانىن ناقتى مىسالدارمەن دايەكتەيدى. قازاق باسپاسوزىندەگى ساۋاتسىزدىقتىڭ ۇلتتىق مادەنيەتكە نۇقسان كەلتىرەتىن ۇلكەن ماسەلە ەكەنىن العا تارتىپ, بۇل ىسكە جازۋشىلار دا, كوررەكتورلار دا, باسپا ورىندارى دا جاۋاپتى ەكەنىن ەسكە سالادى. مىرجاقىپ ماقالاسىنىڭ سوڭىندا: «تەگىندە, بىزگە دۇرىس ەملەگە بويسۇنباي بولمايدى», – دەي كەلىپ, 9 ناقتى ۇسىنىس ايتادى. «...وسى كورسەتكەن شارالار ورىندالاتىن بولسا, بۇدان كەيىن ءباسپاسوزىمىز قاتەسىز شىعادى دەپ سەنە الامىز. ءباسپاسوزدىڭ قاتەسىز شىعۋى جاعىن ولقى جۇمىس دەپ قومسىنباي, ايرىقشا كوڭىل بولەتىن ۋاقىت جەتتى», دەپ قورىتىندىلايدى. وسىلايشا, ول سىن ايتىپ قانا قويماي, ماسەلەنىڭ شەشىمىن دە قاتار ۇسىنادى.
مىرجاقىپ بۇل ماقالانى نەگە جازدى؟ ويتكەنى 20-جىلدارى قازاق قوعامىندا ءالىپبي, ەملە ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇردى. سول سەبەپتى مىرجاقىپ وسى ماقالاسى ارقىلى ءباسپاسوزدىڭ ساپاسىن كوتەرۋدى ماقسۇت تۇتتى. قاراپ وتىرساق, بۇل تاقىرىپ ءالى دە وزەكتى. اقپارات تاراتۋ جىلدامداعان سايىن ءماتىننىڭ ساپاسى تومەندەپ بارادى. اسىرەسە سايتتار مەن ولاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرىندە ورفوگرافيالىق قاتەلەر, ماعىنالىق بۇرمالاۋلار كەزدەسىپ قالادى. سول سەكىلدى لاتىن قارپىمەن جازىلعان دۇكەن, مەكەمە اتاۋلارىندا دا بىرىزدىلىك جوق. بۇل دا ءوز كەزەگىندە ەملە ماسەلەسىن تۋىنداتىپ وتىر. البەتتە ماسەلە ءبىر عاسىر بۇرىنعىداي كۇردەلى ەمەس, الايدا تولىق شەشىلدى دەۋگە دە ءالى ەرتە.
قاي زاماندا بولسىن, ءتىل تازالىعى قوعام دامۋىنىڭ ايناسى سانالادى. مىرجاقىپ 1926 جىلى جازىلعان تاعى ءبىر ماقالاسىندا بۇل تاقىرىپقا ارنايى توقتالادى. «اۋىل ءتىلى» گازەتىنىڭ 1926 جىلعى №1 سانىندا جاريالانعان «قازاق ءتىلىنىڭ مۇڭى» ماقالاسىندا مىرجاقىپ دۋلات ۇلى قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى, ونىڭ بۇرمالانۋى مەن قورلانۋىن اشىنا جازادى. ماديار بۇركەنشىك اتىمەن جاريالانعان ماقالادا مىرجاقىپ قازاق ءتىلى اتىنان سويلەپ: «مەن زامانىمدا قانداي ەدىم؟ مەن اقىن, شەشەن, ءتىلمار بابالارىڭنىڭ بۇلبۇلداي سايراعان ءتىلى ەدىم. ءمولدىر سۋداي تازا ەدىم. جارعا سوققان تولقىنداي ەكپىندى ەدىم. مەن ناركەسكەندەي وتكىر ەدىم. ەندى قاندايمىن؟ كىرلەنىپ بارامىن, بىلعانىپ بارامىن. جاسىدىم, مۇقالدىم. مەن نە كورمەدىم؟» – دەپ مۇڭ شاعادى. ماقالانىڭ ەرەكشەلىگى سوندا – ول ءتىلدى كەيىپتەۋ ءادىسى ارقىلى سويلەتەدى. ءبىر ماقالا اياسىندا ءتىلدىڭ شۇبارلانۋى, ساۋاتسىز اۋدارما, جاساندى تەرميندەر, «قازاقىلاندىرۋ» سەكىلدى بىرنەشە ماسەلەنى قامتيدى. سونداي-اق ماقالاسىنىڭ سوڭىندا قازاق ءتىلىن قورعاۋشى, جاناشىر تۇلعا رەتىندە جالاۋ مىڭباي ۇلىنا ءۇن قاتادى: «جالاۋجان, مەن ساعان جالىنام, «اۋىل ءتىلىن» شىعارامىن, گازەتىم ناعىز اۋىل تىلىمەن, تازا قازاق تىلىمەن جازىلادى دەگەندە ءىشىم ەلجىرەپ كەتەدى… سەنىڭ نە كەرەگىڭە مەن دايىنمىن. بىراق مەنى قورعا, تازا ساقتا, كورىنگەن ءتىلماشتارىڭا تاعى دا قور قىلما». وسىلايشا, مىرجاقىپ قوعامداعى قوردالانعان ماسەلەگە ءۇن قوسىپ, ءتىلدىڭ قادىرىن كوتەرۋدى, شالا اۋدارمادان ساقتانۋدى, انا ءتىلىنىڭ تابيعي قالپىن ساقتاۋدى تالاپ ەتتى.
مادياردىڭ ەكى ماقالاسىن نەگە مىسال ەتتىك؟ ەكى ماقالا دا تۋرا 100 جىل بۇرىن جازىلدى. ەكەۋى دە ءتىل تاقىرىبىن قاۋزادى. بىرىنشىسىندە – باسپاسوزدەگى ەملە قاتەسى, ەكىنشىسىندە ءتىلدىڭ شۇبارلانۋى مەن شالا اۋدارما ماسەلەسى كوتەرىلدى. ياعني ەكى ماقالادا دا تىلگە جاناشىرلىق باسىم. ەكەۋىندە دە ءتىل قاتىناس قۇرالى عانا ەمەس, ۇلتتىق بولمىستىڭ وزەگى رەتىندە قاراستىرالادى. شىنىندا, ءتىل – ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ نەگىزى. بۇل تاقىرىپتىڭ ءجۇز جىل وتسە دە وزەكتى بولا بەرەتىنى بالكىم سودان بولار!
