سۇحبات • بۇگىن, 09:07

جاسلان ماديەۆ: تسيفرلاندىرۋ – ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى

30 رەت
كورسەتىلدى
15 مين
وقۋ ءۇشىن

بيىل «تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت» جىلى دەپ جاريالاندى. بۇل شەشىم ەلدىڭ تسيفرلىق دامۋىنا سەرپىن بەرىپ قانا قويماي, جاساندى ينتەللەكتىنى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وزەگىنە اينالدىرۋدى كوزدەيدى. جي-ءدى ەكونوميكاعا, مەملەكەتتىك باسقارۋعا, الەۋمەتتىك سالالارعا ەنگىزۋ, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى كۇشەيتۋ, شالعاي وڭىرلەردى ينتەرنەتكە قوسۋ جانە دەرەكتەر قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ – باستامانىڭ باس­تى وزەگى. وسى اۋقىمدى كۇن ءتارتىبى اياسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ ەلىمىزدىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋداعى ستراتەگيالىق باسىمدىقتارى, تسيفرلىق ساياساتتاعى جاڭا قادام­دار, مامان دايارلاۋ مەن زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا قاتىستى ساۋالدارىمىزعا جاۋاپ بەردى.

جاسلان ماديەۆ: تسيفرلاندىرۋ – ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى

«Digital Qazaqstan» ستراتەگياسى

– بيىلعى ايتۋلى جىلدىڭ ستراتە­گيا­لىق ماڭىزى مەن نەگىزگى قادامى قانداي بولادى؟

– 2026 جىلدى مەملەكەت باسشىسى «تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى» دەپ جاريالادى. ول جي-ءدىڭ زاماناۋي ترەند پەن ەكسپەريمەنت ەمەس, جاڭا تەحنولوگيالىق داۋىردەگى مەملەكەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتى جولى ەكەنىن ناقتى ايتتى. ەلىمىزدە بۇل باعىتتاعى جۇمىستار بۇرىننان جۇرگىزىلىپ كەلەدى. 2024 جىلدان 2029 جىلعا دەيىنگى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. وندا جي-ءدى مەملەكەتتىك باسقارۋدا پايدالانۋ, ماماندار دايارلاۋ, دەرەكتەردى قورعاۋ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ءتۇرلى تاۋەكەلدەردى باسقارۋ سياقتى نەگىزگى مىندەتتەر بەلگىلەنگەن. بۇل قۇجات تەحنولوگيانى جۇيەسىز ەنگىزبەۋگە, ونى سانالى ءارى جاۋاپتى تۇردە دامىتۋعا باعىتتالعان. جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەكونوميكاعا, ەڭبەك نارىعىنا جانە مەم­لەكەتتىك قىزمەتتەرگە اسەرىن ەسكەرەتىن جاڭارتىلعان «Digital Qazaqstan» ستراتەگياسىن ازىرلەۋ باستالدى. ياعني تسيفرلاندىرۋ تەك تەحنيكالىق جاڭارتۋ ەمەس, ەل دامۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورى رەتىندە قاراستىرىلا باستادى. ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى – العاش رەت «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى. بۇل زاڭ الگوريتمدەردىڭ اشىق بولۋىن, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى, تاۋەكەلدەردى ازايتۋدى جانە جاساندى ينتەللەكتىنى مەملەكەتتىك باسقارۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى سالالاردا قولدانۋدىڭ نەگىزگى تالاپتارىن انىقتايدى. بيىل تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا, جاساندى ينتەللەكتىنى قاۋىپسىز ەنگىزۋگە ارنالعان تسيفرلىق كودەكس تە قابىلداندى. بۇل كودەكس الدا­عى جىلدارى ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق دامۋى­نا قاتىستى قۇقىقتىق نەگىزدى قالىپ­تاستىرىپ, قاۋىپسىز ءارى تۇراقتى تسيفرلىق ورتا قۇرۋعا جول اشادى.

– جاساندى ينتەللەكتىنى بارلىق سالاعا جاپپاي ەنگىزۋگە الەۋەتىمىز جەتە مە؟

– بىلتىر شىلدە ايىندا «Alem.cloud» ۇلتتىق سۋپەركومپيۋتەرلىك ورتا­لىعىندا «Nvidia» چيپتەرى نەگىزىندەگى, ونىمدىلىگى شامامەن 2 ەكزافلوپس (FP8) بولاتىن سۋپەركومپيۋتەر كلاستەرى ىسكە قوسىلدى. كلاستەردىڭ ۇلكەن تىلدىك مودەل­دەردى وقىتۋعا, عىلىمي ەسەپتەۋ­لەر مەن كۇردەلى اناليتيكالىق مىندەت­تەردى ورىنداۋعا جەتكىلىكتى كۇش-قۋاتى بار. ايتا كەتۋ كەرەك, الەمدەگى ەڭ ءىرى سۋپەر­كومپيۋتەرلەردىڭ TOP-500 تىزىمىندە 86-ورىندا تۇرمىز. قاراشا ايىندا كلاستەر رەسۋرستارىن پايدالانۋ ماقساتىندا وتىنىمدەر قابىلدايتىن تسيفرلىق پلاتفورما ىسكە قوسىلعان بولاتىن. ول قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك ورگاندار, عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى, ستارتاپتار مەن جەكە كومپانيالارعا قولجەتىمدى.

– بيىل باسىمدىق قاي سالا مەن جوبالارعا بەرىلەدى؟

– وسى جىلى بىرنەشە ماڭىزى زور سالا­لارعا نازار اۋدارىلىپ وتىر. ەڭ الدىمەن, IT-ونىمدەر مەن قىزمەتتەردى ەكسپورتتاۋدى ىلگەرىلەتۋ, ياعني جاڭا ءوسىم نۇكتەلەرىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. ەلىمىز IT-نارىعىن جانە ستارتاپ-ەكوجۇيەنى بەلسەندى تۇردە دامىتىپ كەلەدى. حالىق­ارالىق رەي­تينگتەردە جوعارى ورىندارعا يە: «EGDI» رەي­تينگىندە – 24-ورىن, «OSI» بويىنشا – 10-ورىن. ەلدە 2 مىڭنان استام كومپانيا, سونداي-اق ين­نوۆاتسيالاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن 20 وڭىرلىك جانە 4 حالىقارالىق حاب جۇمىس ىستەيدى. IT-ەكسپورت كولەمى 1 ملرد دول­لارعا جەتتى, ال «Astana Hub» قاتىسۋ­شىلارىنىڭ كىرىسى 20%-عا ءوسىپ, 800 ملن تەڭگەنى قۇرادى. 100-دەن استام ستارتاپ شەتەل نارىعىنا ءساتتى شىقتى. 2025 جىلى وڭىردەگى العاشقى وتاندىق يۋنيكورن – «Higgsfield.ai» پايدا بولدى. «Qazaqstan Venture Group» ماقساتتى كولەمى 1 ملرد دوللاردى قۇراي وتىرىپ, 115 ملن دوللار تارتتى. بىلتىر شىلدە ايىندا «QVG» وڭىردەگى العاشقى قورلار قورىنا ينۆەستيتسيا سالاتىن «Alem Ventures Fund» قورىن تىركەدى. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىن ەكونوميكا درايۆەرى رەتىندە دامىتۋعا دا ەرەكشە نازار اۋدا­رىلىپ وتىر. بۇل باعىتقا قالالارداعى ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ, سونداي-اق كريپتويندۋستريانىڭ وسۋىنە, ودان تۇسەتىن سالىقتىق تۇسىمدەردى ارتتىرۋعا جاعداي جاساۋ كىرەدى.

2026–2028 جىلدارعا ارنالعان سەرپىندى جوبالار ينفراقۇرىلىم مەن ءومىر ساپاسىن وزگەرتۋگە قابىلەتتى وزىق تەحنولوگيا­لاردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان. ولاردىڭ قاتارىندا ءموبيلدى قۇرىلعىلاردى سپۋتنيكتەرمەن تىكەلەي بايلانىستىراتىن «Direct to Cell» تەحنولوگياسى, لوگيستيكانى جەدەلدەتىپ, قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىراتىن درون ارقىلى جەتكىزۋ, قاۋىپسىز ءارى اقىلدى كولىك­تىڭ جاڭا بۋى­نىن قالىپتاستىراتىن جۇرگىزۋشىسىز اۆتوموبيلدەر, سونداي-اق بولاشاقتاعى قالالىق جانە قالاارالىق تاسىمالدىڭ ەلەمەنتى رەتىندە ۇشاتىن اۆتوموبيلدەر بار. 

مەجە ۋاقىتىنان بۇرىن ورىندالدى

– كاسىبي مامانسىز ەشبىر سالا العا ىلگەرىلەمەيتىنى انىق. مامان دايارلاۋ ماسە­لەسىنە توقتالا كەتسەڭىز؟

– ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكت بو­يىنشا وقىتۋعا سۇرانىستىڭ جوعارى ەكەنىن, ونىڭ تۇراقتى تۇردە بولاتىنىنا سەنىمدىمىز. وسىعان وراي قاجەتتى كادرلاردى دايارلاۋدىڭ اۋقىمدى جۇيەسىن باستادىق. ءبىز 5 جىل ىشىندە 1 ميلليون ادامدى جي داعدىلارىنا ۇيرەتەمىز دەگەن ماقسات قويعان ەدىك. بۇل كورسەتكىش 1 جىلدىڭ ىشىندە-اق مەجەسىنە جەتىپ قالدى. وتكەن جىلى مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ, ونلاين جانە كاسىبي باعدارلامالاردىڭ ارقاسىندا شامامەن 1 ميلليون ازامات وقىتىلدى. بۇل – ازاماتتاردىڭ جي-گە قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوعارى ەكەنىنىڭ كورسەتكىشى. ناقتىلاي كەتسەك, ۋنيۆەرسيتەت سەگمەنتىندە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ «AI Sana» باعدارلاماسى ماڭىزدى ءرول اتقاردى. ول تەك بازالىق ءبىلىم بەرۋمەن شەكتەلمەي, ستارتاپتى جەتىلدىرۋ مەن جي-قۇزىرەتتەرىن دامىتۋعا باعىتتالدى. باعدارلاما اياسىندا 570 مىڭنان استام ستۋدەنت وقىتىلدى. سونىمەن قاتار «Tech Orda» جوباسى قولدانبالى IT-كادر­لاردى دايارلاۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. باعدارلاما جۇمىس ىستەگەن ۋاقىت ىشىندە 9 مىڭنان استام ستۋدەنت دايارلاندى. قىزىعۋشىلىق ءالى دە جوعارى. 2025 جىلى 34 مىڭنان استام ءوتىنىم ءتۇسىپ, ىرىكتەۋ ناتيجەسىندە 2 600-دەن اسا قاتىسۋشى قابىلداندى.

– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعامنىڭ جي ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. وسى تۇرعىدا ستۋدەنتتەردەن بولەك توپتاردى وقىتۋ بويىنشا قانداي جۇمىس اتقارىلدى؟

– وتكەن جىلى «Astana Hub» ەلى­مىز­دەگى العاشقى جاساندى ينتەللەكت مەكتەبى – «Tomorrow School»-دى «peer-to-peer» وقىتۋ مودەلى مەن تاجىري­بەلىك جۇمىستارعا نەگىزدەلگەن فورماتتا ىسكە قوستى. بۇگىندە وندا 20-دان استام باعىت بويىنشا 300-دەن استام تىڭ­داۋ­شى ءبىلىم الىپ جاتىر. ال وقۋ قاتى­سۋشىلارعا تەگىن. بيىلعى اقپان ايى­نان «TUMO Astana» 12–18 جاس ارالى­عىنداعى جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان تەگىن وقىتۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلماق. مۇندا ءبىلىم الۋشىلار باعدارلامالاۋ, ديزاين, كرەاتيۆتى تەحنولوگيا, گەنەراتيۆتى جي-ءدى مەڭگەرەدى. بۇگىندە 2 361 ءوتىنىم تىركەلىپ, 1 134 وقۋ شارتى جاسالدى. «TUMO» – حالىقارالىق دەڭ­گەي­دە مويىندالعان قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مودەلى. الەم بويىنشا بۇل مودەلمەن ءبىلىم العان جانە باعدارلاما­نى مەڭ­گەرىپ جاتقان بەلسەندى ازاماتتار سانى 100 مىڭنان اسادى. سون­داي-اق اقپان ايى­نان باستاپ «AI Corporate» – كومپانيالار مەن قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان جي-ءدى نولدەن مەڭگەرىپ, بيزنەس-ۇدەرىستەرگە ەنگىزۋ باعدارلاماسى باستالماق. بۇل دا – جي-ءدى مەڭگەرۋدەگى نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى. بۇل رەتتە «AI Qyzmet» – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ارنالعان باعدارلاماعا دا باسا نازار اۋدارعان دۇرىس. باعدارلاما اقپاراتتى تالداۋ, جوسپارلاۋ, پرەزەنتاتسيا دايىنداۋ, تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرۋ, باسقارۋشىلىق شەشىمدى قولداۋ جانە كوپشىلىك الدىندا سويلەۋ سەكىلدى نەگىزگى تاقىرىپتاردى قامتيدى. باعدارلاما اياسىندا 50 مىڭنان استام مەملەكەتتىك قىزمەتشى وقۋدان ءوتتى. 

جي جۇمىستىڭ جۇگىن جەڭىلدەتەدى

– مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسى دا قارقىندى تسيفرلاندىرىپ جاتىر. قازىر قانداي جاڭا باس­تامالار بار؟

– ەلىمىز ءبىر باعىتتى «Smart City» تۇجى­رىمداماسىنان «Smart Region» مودە­لىنە كوشىپ جاتىر. ويتكەنى ءاربىر ءوڭىردىڭ وزىن­دىك ەرەكشەلىگى بار. بۇكىل ەل بويىنشا سالىستىرمالىلىق قامتاماسىز ەتەتىن 16 با­عىت پەن 90 KPI قامتىلعان بىرىڭعاي ستاندارت بەكىتىلدى. «GOVTech» ەكوجۇيەسىن دامىتۋ اياسىندا ەلدە جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن تسيفرلىق شەشىمدەر كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا جي-كولل-ورتالىقتار, ازاماتتارعا ارنالعان ينتەللەكتۋالدى كومەكشىلەر, وتىنىشتەردى اۆتوماتتى وڭدەۋ جۇيەلەرى جانە مەملەكەتتىك ورگاندارعا ارنالعان اناليتيكالىق قۇرالدار بار. بۇل قىز­مەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, كۇندە­لىكتى ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ ارقى­لى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تۇسەتىن جۇك­تەمەنى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز. جالپى, 2025 جىل – جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ كەزەڭىنەن جاساندى ينتەللەكتىنى مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەنگىزۋ كەزەڭىنە ءوتۋ جىلى بولدى.

مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردى «QazTech» بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورماسىنا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشىرۋ دە باستالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن بيىلدان باستاپ پلاتفورمادان تىس اقپاراتتىق جۇيەلەردى ازىرلەۋگە تىيىم سالىندى. بۇل اقپاراتتىق جۇيەلەردى قاۋىپسىز رەجىمدە جىلدام ىسكە قوسۋعا جانە ولاردىڭ ينتەگراتسياسىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوسپاردا مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋى ماڭىزدى ورىن الادى. باستى مىندەت – دەرەكتەر مەن اۆتوماتتاندىرۋ جانە زاماناۋي تسيفرلىق پلاتفورمالار ارقىلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ.

– قوعام تسيفرلاندىرۋدىڭ مۇم­كىندىگىن قانشالىقتى پايدالانا الىپ وتىر؟

– «eGov mobile» قوسىمشاسىن 6,4 ملن پايدالانۋشى قولدانادى. بۇل وت­كەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2,2 ملن-عا ارتىق. «eGov Business» ىسكە قوسىلىپ, قازىر­دىڭ وزىندە 4,6 ملن ادامعا قىزمەت كورسەتىپ ۇلگەردى. بيىل «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ, اكىمدىكتەر مەن تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتتەرى, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى «eGov Business» پلاتفورماسىنا شىعارىلادى, سونداي-اق تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلەتىن بولادى.

ازاماتتار حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ور­تالىقتارىنا جىل سايىن شامامەن 15 ملن رەت جۇگىنەدى, ونىڭ 80%-ى توپ-10 مەملەكەتتىك قىزمەتكە تيەسىلى. وتكەن جىلى بۇل قىزمەتتەردى تولىق تسيفرلاندىرۋ باستالدى. ولاردىڭ بىرقاتارى تولىقتاي ونلاين فورماتقا كوشىرىلىپ, ناتيجەسىندە حقكو-لارعا كەلۋشىلەر سانى ايتارلىقتاي ازايدى. وسىلايشا, بۇل ورتالىقتار, «Apple Store» فورماتىنا ۇقساس حالىققا ارنالعان تسيفر­لىق كەڭسەلەرگە اينالادى. ازاماتتار قىزمەتتەردى وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ ارقىلى الاتىن بولادى.

ال «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسى اياسىندا 6,7 مىڭ مەكتەپتە تەگىن تاماق ۇيىمداستىرىلىپ, 49 ملن تۇسكى اس بەرىلدى, وسىلايشا 15-30% ارالىعىندا قارجى ۇنەمدەلدى. سونداي-اق «الەۋمەتتىك ءاميان» ازاماتتاردى امبۋلاتوريالىق ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ شەڭ­بەرىندە كەپىلدەندىرىلگەن دارىلىك زاتتار پاكەتىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قىزمەت 700-دەن استام مەملەكەتتىك ءدارىحانانى قامتيدى. بىلتىر 17 ملن رەتسەپتىڭ 13,9 ميلليونى تسيفرلىق مەحانيزم ارقىلى بەرىلگەن. بيىل بۇل تاجىريبەنى قوسىمشا تولەم تەتىگىمەن جەكە دارىحانالارعا كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

مينيسترلىك تولىق تسيكلدى, ياعني باسىنان اياعىنا دەيىن قىزمەتتەردى ءبىر پلاتفورمادا الۋ ءۇشىن «AlemGPT» مۋلتياگەنتتىك پلاتفورماسىن ازىرلەپ, سىناقتان وتكىزىپ جاتىر. بولاشاقتا «AlemGPT» بارلىق قىزمەت بويىنشا تولىققاندى جي-كومەكشىگە اينالادى.

– جي جۇيەلى تۇردە ەنگىزىلىپ جاتقانىمەن, ءالى كۇنگە دەيىن ەلىمىزدە بايلانىس جوق ەلدى مەكەندەر بار. مۇنداي اۋىلدار ينتەرنەتتىڭ يگىلىگىن قاشان كورەدى؟

– ەلىمىزدىڭ شالعاي وڭىرلەرىن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سپۋتنيكتىك بايلانىس جوبالارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. قازىر قازاقستاندا سپۋتنيكتىك ينتەرنەت قىزمەتىن كورسەتەتىن ءۇش وپەراتور جۇمىس ىستەيدى. بۇعان قوسا, تاعى ەكى شەتەلدىك كومپانيانىڭ نارىققا كەلۋى جوسپارلانىپ وتىر, ولارمەن قاناتقاقتى سىناقتار بيىل وتكىزىلەدى. سونىمەن قاتار وسى جىلى «قازاقستان تەمىر جولى» پويىزدارى مەن «Air Astana» اۋە كومپانياسىنىڭ ۇشاقتارىن سپۋتنيك ينتەرنەتىنە قوسۋ كوزدەلگەن. بۇل جولاۋشىلار ءۇشىن جول ۇستىندە دە تۇراقتى بايلانىسقا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ءتيىمدى گەوگرافيالىق ورنالاسۋى حالىقارالىق ينتەرنەت-ترافيك ترانزيتىندە ماڭىزدى ءرول اتقارۋعا جول اشادى. وسى الەۋەتتى كۇشەيتۋ ماقساتىندا كاسپي تەڭىزىنىڭ تۇبىمەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنا دەيىن وپتيكالىق تالشىقتى كابەل تارتۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اتالعان جوبانى بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان.

– قابىلدانعان «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ مەن تسيفرلىق كودەكس­تىڭ جي دامۋىنداعى ءرولى قانداي بولماق؟

 – وتكەن جىلى ءبىز «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزدىك. بۇل زاڭ ورتالىق ازياداعى العاشقى زاڭ بولىپ, جاساندى ينتەللەكتىنى قاۋىپسىز ءارى جاۋاپتى تۇردە ەنگىزۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالادى. زاڭ ەكونوميكا مەن قوعامدا جي قولدانۋدىڭ ناقتى ەرەجەلەرىن قالىپتاستىرىپ, يننوۆاتسيا, قاۋىپسىزدىك جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتەدى. جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋدەگى ادامعا بەيىندى ءتاسىلدى ەسكەرگەن العاشقى ەلدەردىڭ ءبىرىمىز. قۇجات جي-ءدى پايدالانۋدا ەتيكالىق, اشىق جانە جاۋاپتى پايدالانۋ قاعيداتتارىن بەكىتەدى. جۇيەلەر تاۋەكەل دەڭگەيىنىڭ اۆتو­نومدىلىق دارەجەسىن جانە قول­دا­نۋ رەجىمى بويىنشا جىكتەۋدى ەنگى­زەدى جانە ءتۇرلى مانيپۋلياتسيالار مەن كەم­سىتۋشىلىككە تىيىم سالادى. ال تسيفرلىق كودەكستىڭ نەگىزگى ءرولى – ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە جاڭا بۋىنداعى تسيفرلىق مەملەكەتكە كوشۋدىڭ زاڭدىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ. وسى ارقىلى ءبىز تسيفر­لاندىرۋدى جۇيەلى باسقارۋعا كوشەمىز دەگەن ءسوز.

 

اڭگىمەلەسكەن –

ايتولعان ءجۇنىسحان,

«Egemen Qazaqstan» 

سوڭعى جاڭالىقتار