كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس وكىمەتى قۇلاپ, ۇجىمشار-كەڭشارلار تاراپ جاتقان ۋاقىتتا بۇل كومبيناتتىڭ جۇمىسى كەرىسىنشە, قۇلاشىن كەڭگە جايعان. «قوس قولعا كۇرەك» تاپپاي قالعانداردىڭ بىرقاتارى وسى جاقتىڭ جۇمىسىنا بەل شەشە كىرىسكەن. قازىردىڭ وزىندە جەم تارتۋ كومبيناتى اۋدان تۇرعىندارىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ونىڭ قىزمەتى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ساپالى وڭدەلۋىنە, ايماقتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا تىكەلەي ىقپال ەتەدى. ءوندىرىس ۇدەرىسى ەڭ الدىمەن ساپالى شيكىزاتتان باستالادى. كۇن سايىن باس ەلەۆاتوردان جەتكىزىلەتىن استىق ارنايى قابىلداۋ ايماعىنا ءتۇسىپ, العاشقى وڭدەۋ كەزەڭىنەن وتەدى. ارپا, بيداي, جۇگەرى مەن راپس سىندى داقىلدار قويمادا سۇرىپتالىپ, ولشەنىپ, ءارى قاراي زەرتحاناعا جونەلتىلەدى. بارلىعى تالاپقا ساي بولسا, شيكىزات تەحنولوگيالىق جەلىگە باعىتتالادى. اۋدانداعى ايتۋلى كاسىپورىننىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن ءبىز دە تانىستىق.
– ايىنا 1800–1700 توننا جەم شىعارامىز. ونىڭ ىشىنەن 400–450 توننا تاجىكستان, وزبەكستان مەملەكەتتەرىنە جونەلتىلەدى. 400 تونناسى وڭتۇستىك قازاقستانعا, قالعان 1 200 توننا اۋداندا قالادى. جەرگىلىكتى شارۋالار شيكىزاتپەن تولىق قامتىلادى. بىلتىر 1 ملرد تەڭگە نەسيە الىپ, شارۋاشىلىقتارعا تاراتىپ بەردىك, – دەيدى «شەمونايحا ۇن تارتۋ جانە قۇراما جەم كومبيناتى» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بەرىك ءىزباساروۆ.
مۇنداعى جۇمىس جۇيەلى جولعا قويىلعان. ولشەنگەن شيكىزات ەكىنشى قاباتتا ورنالاسقان ميكسەرگە جەتكىزىلەدى. بارلىق كومپونەنت بەلگىلەنگەن تەحنولوگيا بويىنشا مۇقيات ارالاستىرىلادى. ميكسەردەن شىققان جەم كونۆەيەر ارقىلى تۇيىرشىكتەۋ اپپاراتىنا باعىتتالادى. بۇل جەردە قوسپا ۇنتاقتالىپ, جوعارى قىسىممەن وڭدەلەدى. بايقاعانىمىزداي, تەرميالىق وڭدەۋ جەمنىڭ ۇنتاق كۇيىندە شاشىراپ كەتپەۋى ءۇشىن كەرەك ەكەن. گرانۋلاعا اينالعان جەم ارى قاراي سالقىنداتۋعا جىبەرىلىپ, تەمپەراتۋراسى تومەندەتىلەدى. سودان سوڭ عانا قاپتالىپ, ساقتالادى.
2013 جىلى مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا نەسيە العان سەرىكتەستىك باسشىلىعى اۆتوماتتاندىرىلعان, سوڭعى ۇلگىدە جاسالعان, جەمنىڭ بىرنەشە ءتۇرىن وڭدەۋگە قاۋقارلى قۇرىلعى ساتىپ العان. بىلتىر قۇرىلعىلارىن جاڭارتىپ, ءوندىرىس تەحنولوگياسىن وڭتايلاندىرعان. قازىر كاسىپورىن 65 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.
– بىلتىر كاسىپورىن وندىرىستىك جەلىلەر مەن لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋعا جانە قويما قۋاتتارىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان 1,5 ملرد تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسىن تارتتى. بۇل باعدارلاما ارقىلى زاۋىتتىڭ تەحنولوگيالىق شىعىنىن ەداۋىر ازايتىپ, قۇراما جەم ءوندىرىسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءوندىرىس 11 660 توننانى قۇرادى, – دەيدى شەمونايحا اۋداندىق كاسىپكەرلىك ءبولىمىنىڭ باسشىسى مادينا شەكەەۆا.
ال زاماناۋي قۇرىلعىنىڭ ءتىلىن بىلەتىن تۇرىك ازاماتى يۋسۋف اقىن جەم تارتىپ, ونى تۇيىرشىكتەۋ جۇمىسىنىڭ باسى-قاسىندا 10 جىلدان بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. بالا جاستان اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قىر-سىرىن كورىپ وسكەن ول بۇل سالانى ۇرشىقشا ءيىرىپ اكەتكەن.
– زاۋىتتىڭ مونتاجى مەن بارلىق جابدىعى تۇركيادان اكەلىندى. جوبا تولىقتاي سول ەلدىڭ تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن. ءوزىم بۇل سالادا كوپ جىلدان بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. ءبىزدىڭ ءوندىرىپ وتىرعان ءونىمنىڭ ساپاسى وتە جوعارى. قازىر زاۋىت تاۋلىگىنە 100 توننا جەم شىعارادى. تاپسىرىس كوپ بولعاندىقتان الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىستى كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ەلىمىزدە جەم وندىرۋگە بارلىق مۇمكىندىك بار. سوندىقتان دا وندىرىلەتىن جەم قۇنارلى, – دەيدى «شەمونايحا ۇن تارتۋ جانە قۇراما جەم كومبيناتى» جشس باس تەحنولوگى يۋسۋف اكىن.
ءتىلىن قاتارداعى مامان تۇسىنە بەرمەيتىن باسقارۋ بولمەسىنە باس سۇقتىق. جالت-جۇلت ەتكەن ەكران, ءتۇرلى-ءتۇستى تۇيمەشە. كاسىپورىننىڭ كادىمگى «ميى» دەرسىز. مۇندا شيكىزاتتان باستاپ دايىن ونىمگە دەيىنگى ءار كەزەڭ الدىن الا جوسپارلانىپ, ناقتى ەسەپكە الىنادى. كومبيناتتىڭ جۇمىس سحەماسى كورسەتىلگەن سىزبالار مەن ەلەكتروندى باسقارۋ جۇيەلەرى ءوندىرىستىڭ ۇزدىكسىز ءارى ءدال ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل جەردە قورەكتىك كورسەتكىشتەر, اقۋىز بەن ەنەرگيا مولشەرى, مال ءتۇرىنىڭ فيزيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلىپ, جەكە تەحنولوگيالىق شەشىم قابىلدانادى. ءوندىرىستىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەسى دە وسى كابينەتتەن قاداعالانادى. بارلىق رەتسەپتۋرا ەلەكتروندى تۇردە بەكىتىلىپ, جابدىقتاردىڭ جۇمىس ءتارتىبى قاشىقتان رەتتەلەدى.
– قاراڭىز, ءار بۋنكەردە قانداي ءدان ءتۇرى سالىنعانى جازىلىپ تۇر. بيداي, ارپا, س ۇلى, جۇگەرى, تاعى باسقالارى بار. وسى شيكىزاتتاردىڭ نەگىزىندە ءبىز ءار تۇتىنۋشىنىڭ سۇرانىسىنا قاراي جەمنىڭ قۇرامىن جاسايمىز. ياعني اقۋىز مولشەرىنە, ەنەرگياسىنا جانە مالدىڭ تۇرىنە قاراي ارنايى رەتسەپت قۇراستىرامىز. رەتسەپت كومپيۋتەردە بەكىتىلگەننەن كەيىن پروتسەسس تولىقتاي اۆتوماتتى تۇردە ىسكە قوسىلادى. بۇل بۋنكەرلەر استىندا ارنايى ولشەۋىش تۇر. ىدىسقا سالىنعان شيكىزات 1 تونناعا جەتكەندە اۆتوماتتى تۇردە قاقپاعى اشىلىپ, ۇساقتاعىش ماشيناعا سالادى. ول جۇمىس اياقتالعان سوڭ ميكسەرگە كەلەدى. ول جەردە دايىندالاتىن جەم تۇرىنە قاراي دارۋمەندەر قوسپاسى سالىنىپ, 3-4 مينۋت ارالاستىرادى. ارى قاراي دايىن بولعان ءونىم ارنايى سۋىتقىش كامەراسىنا تۇسىرىلەدى. سول جەردەن قاپتارعا سالۋ قۇرىلعىسىنا جىبەرىلەدى, – دەپ, يۋسۋف اقىن جۇمىستىڭ جۇيەسىمەن تانىستىردى.
مۇندا قابىلدانعان ءار شەشىم جەم ساپاسىنا, ءوندىرىس كولەمىنە جانە كاسىپورىننىڭ جالپى ناتيجەسىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. الدا-جالدا جارىق ءسونىپ قالسا, قولمەن باسقارىلاتىن قۇرىلعى كومەككە كەلەدى.
ايتا كەتەيىك, جەمدى تۇتىنۋشىنىڭ قالاۋىنا قاراي 10 كگ, 25 كگ, 40 كگ, 50 كگ نەمەسە 100 كگ دەپ ساتا بەرەدى. ۇزىن سانى 15 ءتۇرلى جەم تارتىلادى. ايىرماشىلىعى سول, مايلىلىعىندا, قۇنارىندا, يىسىندە... دايىن جەم ۆاگوندارمەن دە, جۇك كولىكتەرىمەن دە جونەلتىلەدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
شەمونايحا اۋدانى
