«AlgaBioTech» ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ءارى جەتەكشىسى – بيولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بولاتحان زايادان. الەمنىڭ كوپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ميكروبالدىرلار مەن تسيانوباكتەريالاردى وسىرەتىن بيوبانكتەر كەڭ تارالعان. پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ 20-عا جۋىعىندا مالىمەت بازاسى نەمەسە شتامم ءتىزىمى ينتەرنەت ارقىلى ءارى كوممەرتسيالىق نەگىزدە عانا قولجەتىمدى. ال ەلىمىزدە فوتوتروفتى ميكروورگانيزمدەر كوللەكتسياسىنىڭ رەسمي تىركەلگەن بيوبانكى جوق. قۇندى قوسىلىستاردىڭ پرودۋتسەنتتەرى ميكروبالدىرلار مەن تسيانوباكتەريالاردىڭ جوعارى ءونىمدى شتامدارىنىڭ گەنوفوندىن ساقتاۋ ءۇشىن كوللەكتسيانىڭ بيوبانكىن قۇرۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. ويتكەنى الەمدە كۇردەلى ەكولوگيالىق احۋال بەلەڭ الىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا عالىمداردىڭ ىزدەنىسى مەن زەرتتەۋلەرى فلورا مەن فاۋنانى ساقتاپ قالۋدا ايتارلىقتاي ماڭىزعا يە.
وسى فوتوبيوتەحنولوگيا زەرتحاناسىنىڭ بازاسىنداعى فوتوتروفتى ميكروورگانيزمدەردىڭ ەكولوگياسى جانە بيوتەحنولوگياسى باعىتىنداعى عىلىمي زەرتتەۋلەر, پروفەسسور بولاتحان قازىحان ۇلىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان. بۇگىندە ولار الەمدەگى ەڭ ءىرى عىلىمي ورتالىقتارىمەن بىرلەسىپ, زەرتتەۋ جۇرگىزەدى. قازىر پروفەسسوردىڭ جەتەكشىلىگىمەن قولدانبالى زەرتتەۋلەردە پايدالانۋ ماقساتىندا ميكروبالدىر, تسيانوباكتەريا كوللەكتسياسىنىڭ بيوبانكىن قۇرۋ جانە ولاردىڭ بيوتەحنولوگيالىق الەۋەتىن زەرتتەۋ باعىتىندا عىلىمي جوبالار ىسكە اسىپ جاتىر. بۇل جوبالاردى تەڭدەسى جوق باستاما دەۋگە نەگىز بار. ويتكەنى باستاما فوتوتروفتى ميكروورگانيزمدەردىڭ گەنەتيكالىق قورىن ساقتاۋ مەن ولاردى بيوتەحنولوگيا مەن ءبيووندىرىس سالاسىندا ءتيىمدى پايدالانۋعا جول اشادى.
ورتالىقتا «AlgaBioTech» عالىمدارى قۇرعان ميكروبالدىرلار داقىلدارىنىڭ (سسKazNU) كوللەكتسياسى بار. بۇل كوللەكتسيادا ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى ەكوجۇيەلەرىنەن ءبولىنىپ, شەتەلدىك عىلىمي ورتالىقتاردىڭ كوللەكتسيالارىنان ەنگەن 60-تان اسا ميكروبالدىر مەن تسيانوباكتەريا شتامدارى ساقتالعان. قازىر زەرتحانادا ميكروبالدىر, تسيانوباكتەريا داقىلدارىنىڭ بيوتەحنولوگيالىق الەۋەتى «قولدانبالى زەرتتەۋلەردە پايدالانۋ ءۇشىن ميكروبالدىرلار مەن تسيانوباكتەريالار كوللەكتسياسىنىڭ بيوبانكىن قۇرۋ جانە ولاردىڭ بيوتەحنولوگيالىق پوتەنتسيالىن زەرتتەۋ» جوباسى اياسىندا زەرتتەلىپ جاتىر.
پروفەسسوردىڭ سوزىنشە, تسيانوباكتەريالار مەن ميكروبالدىرلار باكتەرياعا, ساڭىراۋقۇلاققا, تسيتوتوكسيكالىق, يممۋنوسۋپرەسسيۆتى جانە اللەرگياعا, سونداي-اق ۆيرۋسقا قارسى بەلسەندىلىك كورسەتە الاتىن ءتۇرلى بيولوگيالىق قاسيەتىمەن تانىمال.
سونداي-اق ورتالىقتا فوتوتروفتى ميكروورگانيزمدەر بيوتەحنولوگياسى سالاسىندا مول تاجىريبەسى بار ءا.سادۋاقاسوۆا, ن.اقمۇحانوۆا, ف.سارسەكەەۆا, د.كيرباەۆا, ك.بولاتحان, م.باۋەنوۆا سەكىلدى عالىمدار بىرنەشە گرانتتىق جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ماسەلەن, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى نۇرزيا اقمۇحانوۆا ميكروبالدىرلار مەن تسيانوباكتەريالار بيوتەحنولوگيالىق الەۋەتىنە قاتىستى زەرتتەۋلەرگە جەتەكشىلىك ەتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل اعزالار توپىراقتا, سۋدا كەزدەسەدى. تسيانوباكتەريالار فوتوسينتەز, ازوت فيكساتسيا ۇدەرىستەرىنە قاتىسادى. سوندىقتان ولاردىڭ وسى الەۋەتىن پايدالانىپ, توپىراقتىڭ قۇنارلىعىن ارتتىرىپ, ازوتپەن قانىقتىرۋ ماقساتىندا توپىراق پەن سۋدان تازا داقىل رەتىندە ءبولىپ الۋ ءۇردىسى وتە ماڭىزدى. ياعني عالىمدار ولاردىڭ بيولوگيالىق ۇدەرىستەرىن باقىلاۋ ارقىلى تىڭايتقىش رەتىندە قولدانۋعا بولا ما دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەيدى. بۇگىندە الەم عالىمدارىن تسيانوباكتەريالاردىڭ توكسين ءبولۋ ءۇردىسى الاڭداتادى. ال پروفەسسور-زەرتتەۋشى اسەمگۇل سادۋاقاسوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن ىسكە اسىپ جاتقان جوبا اۋىل شارۋاشىلىعى وسىمدىكتەرىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرىپ, ولاردىڭ ءونىمىن كوبەيتەتىن الگوباكتەريالىق بيولوگيالىق پرەپاراتتار ءوندىرۋ تەحنولوگياسىن جاساۋ مەن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار PhD, دوتسەنت فاريزا سارسەكەەۆانىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن تسيانوباكتەريا شتامدارى نەگىزىندە اۋىل شارۋاشىلىعىندا قولدانۋعا ارنالعان ورگانيكالىق بيوتىڭايتقىشتار مەن وسىمدىك ءوسىمىن رەتتەيتىن بيوستيمۋلياتور الۋ باعىتىنداعى گرانتتىق جوبانىڭ بولاشاقتا زور پايداسى بولماق.
الماتى
