سۋرەت: qandastar.kz
– قاراعاندىعا كوشىپ بارا جاتىرسىز با, اتا؟ وندا بالالارىڭىز تۇرا ما؟
– جوق, قارتتار ۇيىنە بارامىن... كوپ جىل وسى بالقاشتا جۇمىسشى بولىپ ەڭبەك ەتتىم. زەينەتكە شىققاننان كەيىن ءوزىم ءۇشىن ءومىر سۇرەمىن, جىبەرگەن كەمشىلىگىمدى تۇزەپ, اتقارا الماعان ءىسىمدى ورىندايمىن, قارتتىقتى جانىما جايلى ەتىپ وتكىزەمىن دەپ ويلاۋشى ەدىم. بارلىعى ويلاعانداي بولا بەرمەيدى ەكەن. وسىدان 10 جىل بۇرىن ايەلىم قايتىس بولدى. ەكى ۇل, ءبىر قىز ءوسىرىپ, تاربيەلەپ, ءبىلىم بەرىپ ەدىك. قىزىم تۇرىككە كۇيەۋگە شىقتى دا, شەتەل اسىپ كەتتى. ءبىر ۇلىم الماتى وبلىسىندا, ەكىنشىسى استانادا ەڭبەك ەتەدى. ارقايسىسىنىڭ وتباسى, بالا-شاعالارى بار. ءتىپتى مەنىمەن حابارلاسۋعا دا ولار ۋاقىت تاپپايدى. مەن بولسام قۋ باسىم سوپيىپ ۇيدە جالعىز قالدىم. زەينەتاقىم بار, ءدارى-دارمەگىمە, تاماعىما جەتەدى. مەنى قينايتىنى, جانىما قاتتى باتاتىنى – جالعىزدىق! قۇداي سەندەردى سودان ساقتاسىن...
– بالالارىڭىزدىڭ ءبىرىنىڭ قولىنا بارمايسىز با؟ جاسىڭىز نەشەدە؟ – دەپ سۇراق قويدى تاكسيست جىگىت.
– قاراعىم-اي, ونداي كۇن قايدا ماعان. ەكى ۇلىمنىڭ ايەلىنىڭ دە مىنەزى شالكەس, قاتىگەز. بىرنەشە رەت قوناقتا بولدىم ۇيلەرىندە. ۇلدارىمدى قويشى... ەكى كەلىنىم ەشقانداي جىلى قاباق تانىتپادى. كەرىسىنشە, مەنىڭ ءار قيمىلىمدى, ءىسىمدى, ءسوزىمدى اڭدىپ, قاباقتارى اشىلماي, كۇيەۋلەرىمەن ورىنسىز كەرىسىپ, داۋ-دامايىن كوبەيتتى. ايتەۋىر, ەرىندەرى جىبىرلايدى دا جۇرەدى. سونىمەن قىسقاشا ايتقاندا, ولارعا سىيىپ, ءسىڭىپ كەتە المادىم. نەمەرەلەرىم جات بولىپ كەتتى. قازىر ولارمەن بايلانىسىم مۇلدەم ءۇزىلدى. ولار مەنى كەرەك ەتپەيدى. «اتتەگەن-اي!» دەيتىن كۇنىم از ەمەس. ءدام-تۇزىم تاۋسىلۋعا جاقىن قالعاندا, 80-نەن اسقان شاعىمدا جالعىزدىقتىڭ ۋىن ءىشىپ ءجۇرمىن, مازام كەتىپ, كەۋدەمدەگى تىنىمسىز لۇپىلدەگەن جۇدىرىقتاي جۇرەگىم قانجىلاپ ءجۇر. ەرتە مە, كەش پە ءومىرىمنىڭ اياعىنا جەتەتىنىم حاق. مەنى مۇنداي قاسىرەتكە جەتكىزگەن جاراتقان يەمە نە ىستەدىم؟ قاي جەردە قيا باستىم؟ بىلمەيمىن..., – دەي كەلە الگى قاريا قاتتى كۇرسىنىپ, شەرىن توگىپ, مولتىلدەپ كەلگەن كوز جاسىن الاقانىمەن كولەڭكەلەي بەردى...
...قالا ورتالىعىنداعى اۋرۋحانا جانىنداعى قايرات رىسقۇلبەكوۆ ساياباعىنان ءوتىپ بارا جاتىپ, «اناعا تاعزىم» رۋحانيات ورتالىعىنىڭ الدىنداعى جاس ءسابيىن قىسىپ ۇستاعان قايراتتى انا بەينەسىنە ەرەكشە زەر سالامىن. انانىڭ وڭ قولىنا ءسابيىن ۇستاپ, العا قاراي ءبىر قادام جاساپ تۇرعانىنىڭ ءمانى – ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ, ءبىر قولىمەن بەسىك, ەكىنشى قولىمەن الەمدى تەربەتكەن, ءسابيىن قۇندى قاسيەتتەرگە تاربيەلەگەن, اق سۇتىمەن ادامگەرشىلىكتىڭ اسىل قاسيەتتەرىن دارىتقان انالارعا تاعزىم رەتىندە بەينەلەنگەن. سونى كورەمىن دە وتكەن جىلى ءبىر تانىس استانالىق ازاماتتىڭ ايتقان مىنا ءبىر اڭگىمەسى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى.
– قاراپايىم وتباسىندا, اۋىلدا ءوستىم. جەتى بالانىڭ كەنجەسى بولعاندىقتان قاراشاڭىراققا يە بولىپ قالدىم. قولىمدا 80-نەن اسقان شەشەم تۇردى. قانشا جاسقا كەلسەم دە انام قامقورشىم بولدى. مەنى ەرەكشە جاقسى كورىپ, انالىق ماحابباتىن اياماي توكتى. ۇيلەنىپ, بالا-شاعالى بولسام دا ءاردايىم ەسىك الدىنان كۇتىپ الاتىن. ءتىپتى قىزمەت بابىمەن ءتۇن ورتاسىندا كەلسەم دە كوز ىلمەي توسىپ, مەنى كورىپ: ء«ا, بالام كەلدىڭ بە؟ جۇمىسىڭنان شارشاپ كەلدىڭ بە, قارعام. قۇداي قۋات بەرسىن, بالام», دەپ, اللاعا سىيىنىپ بارىپ توسەگىنە جاتاتىن. «ماما-اۋ, مەنى توسپاي-اق دەمالا بەرمەيسىز بە» دەسەم, «اينالايىن, التىنىم. سەن ۇيدە جوق بولساڭ, بويىمدا دەگبىر پايدا بولىپ, ۇيقىم قاشادى. قانشا ءوزىمدى قيناسام دا كوز جۇمىپ, ۇيىقتاي المايمىن, جۇرەگىم تۋلايدى دا تۇرادى. جارقىنىم, امان بول, ابىرويلى بول» دەپ اق باتاسىن بەرەتىن. جاسى كەلىپ, قارتايىپ, قاجىپ وتىرسا دا مەن دەگەندە ءار كەز كوڭىلى الاڭداپ وتىرۋشى ەدى جارىقتىقتىڭ. قازاق ءانىنىڭ بىرىندە «اناسى بار ادامدار ەشقاشان قارتايمايدى» دەپ جاتادى عوي. سول ءسوزدىڭ جانى بار ەكەن. انام دۇنيەدەن وزعاننان كەيىن كوڭىلىم قۇلازىپ, اجەپتاۋىر «جالعىزسىراپ, جەتىمسىرەپ» قالدىم. ۇيگە كەلسەم كوڭىلىم انامدى ىزدەيدى, ونىڭ جىلى سوزدەرىن ەستىگىم كەلەدى, الاقان تابىنىڭ ىستىعىن سەزىنگىم كەلەدى. ءبازبىر كەزدە اناڭدى ساعىنىپ, جۇرەگىڭ ەزىلەدى, كەيدە, ءتىپتى كوكىرەگىڭ قارس ايىرىلىپ, كوزىڭە مولتىلدەپ ىستىق جاس كەلەدى. قايران, انا! ءسويتىپ جۇرگەندە بىردە تۇندە ءىسساپاردان ۇيگە كەلدىم. ەسىكتى ءوز كىلتىممەن اشىپ, ىشكە ەندىم. بالا-شاعا, جۇبايىم, ءىنىم مەن كەلىن, بارلىعى قالىڭ ۇيقى قۇشاعىندا, كىمنىڭ ۇيگە كەلىپ-كەتىپ جاتقانىن ەش سەزەر ەمەس. سول ساتتە جارىقتىق انامنىڭ ۇيدە جوقتىعىن قاتتى سەزىندىم. اياعىمدى جاي باسىپ, اسحاناعا ەنىپ, جارىقتى قوسىپ, شاي قويدىم. ۇستەل باسىندا وتىرىپ كەشەگى انام بار كەزدەگى كۇندەردى ەسكە الىپ, ويىم استان-كەستەن, ىشكى دۇنيەم الەم-جالەم بولدى. جۇدىرىقتاي جۇرەگىم كەۋدەمە سىيمايتىنداي اتتاي تۋلاپ, بويىمدا وكسىك پايدا بولىپ, ەرىكسىز جانارلارىما ىستىق جاس كەلدى. انامنىڭ «كەلدىڭ بە, بالام؟..» دەگەن جىلى ءسوزىن ەستي الماعانىم جانىما قاتتى باتتى. انا ورنىن ەشكىم, ەشقاشان تولتىرا, الماستىرا المايتىنىن سول ساتتە تەرەڭ ۇقتىم. كوزىم مولتىلدەگەن ىستىق جاسقا تولدى, كوڭىلىم بوساپ, كەۋدەمدى وكسىك بيلەپ, «اتتىڭ باسىن بوس جىبەرىپ», ەگىل-تەگىل جىلاپ, ءيا, جىلاپ, انامدى ساعىنىپ, ىشتەگى شەرىمدى ءبىر تارقاتىپ الدىم. كەيىنگى كەزدە سيرەكتەۋ بولسا دا, الگىدەي كوڭىل مەندە بولىپ تۇرادى. اناعا دەگەن كوڭىل, ماحاببات, ساعىنىش جاس تالعامايدى-اۋ دەپ ويلايمىن, – دەپ ەدى جاسى ورتا جاستان اسقان, ۇل-قىز ءوسىرىپ, نەمەرە ءسۇيىپ وتىرعان تانىسىم اعىنان جارىلىپ, اۋىر كۇرسىنىپ, كوزى جاساۋرادى.
ءبىز بىرەۋدىڭ كوڭىلىن كوتەرۋ ءۇشىن ءجيى ايتاتىن كوپ تىلەكتىڭ ءبىرى – «باقىتتى بولىڭىز!» ءسوزى. ورىستىڭ قۋىرشاق تەاترىنىڭ شەبەر اكتەرى, رەجيسسەرى, پۋبليتسيست سەرگەي وبرازتسوۆتىڭ: «سەنىڭ كومەگىڭدى بىرەۋ قاجەت ەتىپ, مازالاپ جاتسا – سول باقىت!», دەگەن ءسوزى ءجيى ەسىمە كەلەدى. شىنىندا, تۋىس-جاقىنىڭىزعا, تانىسىڭىزعا, زامانداستارىڭىزعا ءبىر سەبەپپەن كەرەك بولىپ جاتساڭىز, كومەگىڭىز, جاردەمىڭىز قاجەت بولىپ ءسىزدى مازالاپ جاتسا, وندا ءسىز باقىتتىسىز. ويتكەنى ءسىز جاقىندارىڭىزعا, تىرشىلىك ەتىپ جۇرگەن ورتاڭىزعا, قوعامعا كەرەكسىز! ءبىز كىمگە كەرەكپىز, كىمگە كەرەك ەمەس ەكەنىمىزدى بىلگەندە – بۇل ومىردە جابىرقاۋ از بولاتىن ەدى. بۇل – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ولجا.
ساعىندىق وردابەكوۆ,
دارىگەر-حيرۋرگ, جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
تاراز
