– جۇپار باقتىبەكقىزى, ءسىز وپەرا ساحناسىن باعىندىرماس بۇرىن دومبىرانىڭ قۇلاعىندا ويناعان كەرەمەت كۇيشى, سول سالادا ارنايى كاسىبي ءبىلىم دە العان ەكەنسىز. تابيعاتى ءبىر-بىرىنەن الشاقتاۋ ءداستۇرلى ونەر مەن اكادەميالىق كلاسسيكالىق مۋزىكانى شاشاۋىن شىعارماي يگەرىپ ءارى بىرىنەن ەكىنشىسىنە قالاي اۋىستىڭىز؟
– شىنىندا, 20 جاسىما دەيىن ءبىر رەت تە ءان سالعان ەمەسپىن. ءان ايتۋ تۇگىلى, داۋىسىمنىڭ قانداي ەكەنىن دە اسا اڭعارماي ءوستىم. جاي عانا جاقسى وقىسام, دارىگەر نەمەسە مۇعالىم سەكىلدى ءبىر ماماندىقتىڭ يەسى بولارمىن دەپ ويلايتىنمىن. ال بوس ۋاقىتىمدا دومبىرانى قولىما الىپ, كۇي ۇيرەنەتىنمىن. بۇل جول اۋىلداعى قاراپايىم ۇيىرمەلەردەن باستالىپ, بىرتىندەپ تەرەڭ ىزدەنىس پەن كاسىبي شىڭدالۋعا ۇلاستى. دومبىرا تەك اسپاپ ەمەس, ءوزىمدى ەركىن سەزىنەتىن, جان دۇنيەمدى اشاتىن كەڭىستىك ەدى. بىردە سىنىپ جەتەكشىمىز كەنجەحان اپاي «سەمەي تاڭى» گازەتىن الىپ كەلدى. وندا مۇقان تولەباەۆ اتىنداعى مۋزىكا كوللەدجىنە قابىلداۋ ءجۇرىپ جاتقانى تۋرالى حابارلاما بار ەكەن. سول كەزدە عانا «9-سىنىپتان كەيىن دە وقۋعا تۇسۋگە بولادى ەكەن عوي», دەگەن وي كەلدى. بۇل ارماننان گورى, باعىمدى سىناپ كورۋ ەدى. اكەم قولداپ, ءوزى الىپ باردى. مىنە, سودان باستاپ ونەرگە دەگەن كوزقاراسىم كاسىبي ارناعا بۇرىلدى. كوللەدجدە دومبىرا ماماندىعى بويىنشا ءتورت جىل ءبىلىم الدىم. ۇستازىم –
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى سەرىك مالاەۆ. ول كىسىدەن ورىنداۋشىلىق شەبەرلىكتى عانا ەمەس, ونەرگە دەگەن تەرەڭ كوزقاراستى, ساحنا مادەنيەتىن, ىشكى ءتارتىپ پەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى ۇيرەندىم. بۇل كەزەڭ مۋزىكانت رەتىندە قالىپتاسۋىمدا مىزعىماس نەگىز قالاپ بەردى. ال قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنا كەلگەن كەزىم – ومىرىمدەگى ەڭ ۇلكەن بەتبۇرىستىڭ ءبىرى بولدى. ءدال سول جەردە جولىم كۇتپەگەن باعىتقا – وپەرا ونەرىنە قاراي بۇرىلدى. بۇعان دەيىن ءوزىمدى تەك كۇيشى رەتىندە تانىپ كەلگەن ماعان ەندى ءان الەمىنىڭ ەسىگى اشىلدى. ال دومبىرا ارقىلى قالىپتاسقان ەستۋ قابىلەتى, مۋزىكالىق تۇيسىك پەن ساحناعا دەگەن ىشكى دايىندىعىم وسى جاڭا كەڭىستىككە بەيىمدەلۋگە مۇمكىندىك بەردى. ءسويتىپ, ءداستۇرلى ونەردەن باستالعان جول اكادەميالىق كلاسسيكامەن, وپەرا ساحناسىمەن توعىسىپ, شىعارماشىلىق تاعدىرىمدى مۇلدە جاڭا بەلەسكە كوتەردى.
– البەتتە, وڭاي بولماعان شىعار...
– ءيا, بۇل جولدىڭ, تاڭداۋدىڭ ارتىندا وتە ۇلكەن ەڭبەك تۇردى. قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا وقۋدى دايىندىق كۋرسىنان باستادىم. سول كەزەڭدە ىشتەي «قاتارىمنان قالىپ بارا جاتىرمىن» دەگەن الاڭ دا بولدى. ويتكەنى كۋرستاستارىمنىڭ باسىم بولىگى كوللەدجدەن تىكەلەي كەلگەن, ۆوكالدىق ءارى تەوريالىق دايىندىعى الدەقايدا مىقتى ەدى. سوندىقتان وزىمە قاتاڭ تالاپ قويدىم. ەگەر ولار ەمتيحاندا ءتورت شىعارما ورىنداسا, مەن ەكى ەسە, ءتىپتى ءتورت ەسە كوپ شىعارما جاتتاۋىم كەرەك دەپ شەشتىم. «قۋىپ جەتۋ عانا ەمەس, باسىپ وزۋ كەرەك» دەگەن ىشكى ماقسات قويدىم. سول ءۇشىن ۋاقىتپەن ساناسپاي ەڭبەك ەتتىم, كۇنى-ءتۇنى دايىندالدىم. كۇيشىلىك – قانمەن كەلگەن, بويىمىزعا سىڭگەن ونەر. دومبىرا – تابيعي بولمىسىمىزدىڭ ءبىر بولشەگى. ال الەمدىك كلاسسيكالىق مۋزىكانى يگەرۋ الىپپەنى قايتا اشقانمەن بىردەي. قاي كومپوزيتور قاي ەلدەن, قاي عاسىردا ءومىر سۇرگەن, ءستيلى قانداي, مۋزىكالىق ءتىلى نەدەن تۇرادى – بارلىعىن باسىنان باستاپ ۇيرەنۋگە تۋرا كەلدى. تاڭعى ءتورت-بەستە تۇرىپ, شىعارمالاردىڭ ءماتىنىن جاتتايتىن ساتتەر از بولعان جوق. ول كەزدە كونسەرۆاتوريادا دايىندىق كلاستارى تاپشى ەدى, بارىنە الدىن الا كەزەككە جازىلاتىنبىز. تاڭعى جەتىدە بارىپ دايىندالىپ, ودان كەيىن توپتىق ساباقتارعا قاتىسامىز. كەيدە ەمتيحان جاقىنداعاندا تۇنگى ون ەكىگە دەيىن اۋديتوريادا وتىرىپ وقيتىنبىز. سول كەزدەردە شارشاۋ دا, كۇمان دا بولدى, بىراق ءبىر ساتكە دە «وقۋدى تاستايمىن» دەگەن وي كەلگەن جوق. ويتكەنى اتا-انام وقۋعا جىبەردى, سەنىم ارتتى عوي. مەكتەپتىڭ ۇزدىك وقۋشىسى بولۋ دا «جاقسى وقۋ كەرەك, ىزدەنۋ كەرەك, نامىسقا تىرىسۋ كەرەك» دەگەن قاسيەتتى بويىما سىڭىرگەن سياقتى. قازىر ويلاسام, ءدال سول كەزەڭ مەنى شىڭداپتى. وزىمە دەگەن سەنىمدى دە, ساحناعا شىعاتىن ىشكى توزىمدىلىكتى دە وسى جىلدار قالىپتاستىردى. وپەراعا كەلۋ ءبىر ساتتىك شابىتتىڭ ەمەس, ءوزىڭدى قايتادان تاربيەلەۋدىڭ, قايتادان ۇيرەنۋدىڭ ناتيجەسى ەكەنىنە سول كەزدە كوزىم جەتتى.
– «تالانت توپىراققا تارتىپ تۋادى», ال ادام مىنەزى, دۇنيەتانىمى كوبىنە وتباسىنداعى تاربيەگە بايلانىستى دەيمىز. ءسىز وسكەن ورتا قانداي ەدى؟
– مەن سەمەي ءوڭىرىنىڭ, قازىرگى اباي وبلىسىنىڭ تۋماسىمىن. بۇرىنعى سەمەي وبلىسى, اياگوز اۋدانىنا قاراستى تارباعاتاي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدىم. شاعىن عانا اۋىل بولعانىمەن, تابيعاتى ەرەكشە. سول توپىراقتا وستىك, تۇمسا تابيعاتتان قۋات الدىق. ءبىزدىڭ اۋىلدان, جالپى وسى وڭىردەن تالاي اقىن-جازۋشى, ونەر ادامدارى شىققان. مۇنىڭ ءبارى ادامعا اسەر ەتپەي قويمايدى. تۋعان جەردىڭ قۇدىرەتى دەگەن – وسى. اكەم – قۇرىلىسشى, انام – دارىگەر. قازىر ەكەۋى دە زەينەتتە, جاستارى سەكسەننەن استى, اللاعا شۇكىر. كاسىپتەرى ونەرمەن تىكەلەي بايلانىستى بولماعانىمەن, رۋحى ونەرگە وتە جاقىن جاندار. انامنىڭ ادەمى, سىڭعىرلاعان داۋىسى بار. اكەم دە ونەردەن قۇر الاقان ەمەس. ءالى كۇنگە دەيىن ۇيدە ءان ايتادى. بالا كۇنىمنەن قۇلاعىم انامنىڭ سىڭعىرلاعان داۋسىنا, اكەمنىڭ قوڭىر ۇنىنە قانىپ ءوستى. ودان بولەك, اۋىلداعى مەكتەپتە كەزىندە ءتۇرلى ۇيىرمەلەر بولاتىن. سونىڭ بارىنە قاتىستىق. سول ورتادا ءجۇرىپ تالاي تالانتتى كوردىك. بىزدەن ءتورت-بەس جاس ۇلكەن, وزىمىزبەن قاتار وسكەن بالالاردىڭ كوبى بۇگىندە ەلىمىزگە بەلگىلى ونەر ادامدارى: ءبىرى – اقىن, ءبىرى – كومپوزيتور, ءبىرى – ءانشى. اۋىلدا مادەنيەت ءۇيى بار ەدى, ول كەزدە «كلۋب» دەيتىنبىز. سول جەردە كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسى جۇمىس ىستەدى. ءبىز وتباسىمىزبەن, ءتىپتى انسامبل بولىپ قاتىساتىنبىز. بىرەۋىمىز تۇياقتاسپەن وينايمىز, بىرەۋىمىز سىلدىرماق ۇستايمىز. ۇيدە التى بالامىز: ءبىر اعامىز بار, بەس قىزبىز. بارلىعىمىز ونەردەن كەندە بولعان جوقپىز, بىراق كاسىبي جولدى تاڭداعان – مەن عانا. قالعاندارى ءوز سالاسىن تاپتى.
– بىلەسىز بە, سىزبەن اڭگىمەلەسىپ وتىرىپ, ءۇنىڭىزدىڭ اۋەزدىلىگى عانا ەمەس, ءتىلىڭىزدىڭ دە تازالىعى ايرىقشا ءتانتى ەتىپ وتىر. ادەتتە كلاسسيكالىق ونەر وكىلدەرىنىڭ كوپشىلىگى ورىس تىلىندە ەركىن سويلەپ, قازاقشا وي ايتۋعا كەلگەندە توسىلىپ قالادى....
– مەن ءۇشىن بۇل – وتە قاعيداتتى ماسەلە. تۋعان ءتىلىمدى, ءتول بولمىسىمدى ساحنادا دا, ومىردە دە قورعاۋ – مىندەتىم. ءوز ەلىمدە, ءوز جەرىمدە ءجۇرىپ سۇحباتتى انا تىلىمدە بەرمەۋ ۇيات دەپ ەسەپتەيمىن. ويىڭدى, ىشكى سەزىمىڭدى, جۇرەكتەن شىققان ءسوزدى ءوز تىلىڭدە عانا تولىق جەتكىزە الاسىڭ. ارينە, كاسىبي ورتادا باسقا تىلدەردى ءبىلۋ قاجەت. ديريجەرلەرمەن, شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن جۇمىس ىستەيمىز. مەن دە بىرنەشە شەت ءتىلىن ەركىن يگەرگەنمىن. يتاليان جانە ورىس تىلىندە جۇمىس بارىسىندا سويلەسە بەرەمىز. بىراق قازاق كورەرمەنىنە ارناپ ءتىل قاتقاندا قازاقشا سويلەۋ – ازاماتتىق ۇستانىمىم. كەيدە ورىسشا سۇحبات سۇراسا دا: «مەن قازاقشا جاۋاپ بەرەيىن, ءوزىڭىز اۋدارىپ الىڭىز», – دەپ ايتامىن.
– ال كونسەرۆاتوريا ديپلومىن الىپ, ساحناعا العاش شىققان ءساتىڭىز ەسىڭىزدە مە؟ العاشقى پارتياڭىز قانداي بولدى؟ سول كەزەڭگە ءبىر ءسات ليريكالىق شەگىنىس جاسايىقشى…
– ول كەز ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. كونسەرۆاتوريانى راۋشان سمايىلوۆا مەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى شاحيماردان ءابىلوۆتىڭ شەبەرحاناسىنان ءتامامداپ, 2007 جىلى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنا سوليست بولىپ قابىلداندىم. تەاتردىڭ كەزەكتى سپەكتاكلدەرىنىڭ ءبىرى – مۇقان تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان – سارا» وپەراسى قويىلدى. جاڭا ماۋسىم ادەتتە «اباي» وپەراسىمەن اشىلادى دا, كەلەسى سپەكتاكل وسى ء«بىرجان – سارا» ەدى. ماعان التىناي ءرولى بۇيىردى. سارانىڭ پارتياسىن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى نۇرجامال ۇسەنباەۆا, ءبىرجاننىڭ ءرولىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ۇلان كەنجەبەكوۆ سومدادى. ول كىسىلەر اڭىز تۇلعالار, الەمگە تانىلعان انشىلەر عوي. سولارمەن ءبىر ساحنادا ونەر كورسەتۋ ۇلكەن مەكتەپ بولدى. وپەرادا «كىشكەنتاي ءرول بولمايدى» دەيدى عوي, ول راس. التىناي –
داۋسىمنىڭ تابيعاتىنا ءدال كەلگەن پارتيالاردىڭ ءبىرى ەدى. سول سپەكتاكلگە شىققانىمدى ماقتانىشپەن ايتامىن. كەيىن دە ءتۇرلى ءرولدى سومدادىم. سولاردىڭ ىشىندە داۋسىمنىڭ مۇمكىندىگىن تولىق اشقان پارتيالاردىڭ ءبىرى – دجۋزەپپە ۆەرديدىڭ «ترۋبادۋر» وپەراسىنداعى لەونورانىڭ ءرولى. اكەم مەن انام ارنايى اۋىلدان كەلىپ, سپەكتاكلدى كوردى. وپەرانىڭ ۇزاقتىعىن بىلەسىز, ەكى انتراكتىمەن كەيدە ءۇش, ءتىپتى ءۇش جارىم ساعاتقا دەيىن سوزىلادى. لەونورا – وتە كۇردەلى پارتيا. سوڭىندا ليبرەتتو بويىنشا كەيىپكەر ولەدى. سپەكتاكل بىتكەن سوڭ اكەمدى كوردىم, جىلاپ تۇر. «بۇنداي ولەتىن رولدەردى ەندى ويناما, شىن ولگەندەي اسەر ەتتى» دەدى. شىنىمدى ايتسام, سول كەزدە ولاردىڭ قاتتى قۋانىپ تۇرعانىن كورمەدىم. اكەمنىڭ جىلاعانى عانا ەسىمدە قالدى. قازىر سول جاعدايدى ەسكە الىپ, ك ۇلىپ وتىرامىز.
– ۇستاز بەن شاكىرت اراسىنداعى ساباقتاستىق تۋرالى ايتساق, ۇستازىڭىز شاحيماردان ابىلەۆ ويعا ورالادى. ول كىسىنىڭ شىعارماشىلىق تەمىرقازىعى اباي ەكەنى بەلگىلى. ءسىز دە اباي توپىراعىنىڭ تۋماسىسىز. وسى ارادا ءبىر رۋحاني التىن وزەك بار ما؟
– ارينە, بار. شاحيماردان قايدار ۇلى – كەرەمەت ادام. ابايدى تەرەڭ زەرتتەگەن, ءالى كۇنگە دەيىن اباي ارقىلى قازاقتى الەمگە تانىتىپ جۇرگەن تۇلعا. مەن ءۇشىن دە اباي – رۋحاني تىرەك. ۇستاز بەن شاكىرت اراسىنداعى تۇسىنىستىكتىڭ ءبىر التىن وزەگى وسى – اباي الەمى. بۇل – تەك ونەر ەمەس, دۇنيەتانىم. سەنەسىز بە, ۇلكەن ساحناعا العاش شىعۋىما سەبەپكەر بولعان وقيعا دا تىكەلەي حاكىم ەسىمىمەن بايلانىستى ەكەن. 1995 جىلى ابايدىڭ 150 جىلدىعى يۋنەسكو كولەمىندە اتالىپ ءوتتى. مەرەيتويدىڭ اۋقىمى ەرەكشە بولدى. شەتەلدەن كوپتەگەن مۋزىكانتتار كەلدى, بىرنەشە مەملەكەتتىڭ پرەزيدەنتى قاتىستى. ەرتىستىڭ بويىندا الىپ ساحنا قۇرىلدى. وتشاشۋلار, ساحنالىق قويىلىمدار, ءتىپتى ەرتىسكە اققۋلاردى الىپ كەلگەنىن كوردىك. سول كەزدە «بايگە» انسامبلىمەن الەمنىڭ بىرنەشە پرەزيدەنتىنىڭ الدىندا ونەر كورسەتتىك. نەبارى ون بەس-ون التى جاستاعى بالالارمىز عوي. كىشكەنتاي عانا انسامبل, بىراق الىپ ساحنا, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. سول ساتتە ءبىر نارسەنى ۇقتىم: ۇلكەن ساحناعا شىعۋ – تەك اتاقتىلاردىڭ عانا ۇلەسى ەمەس, وعان ەڭبەك ەتكەن ءار ادام جەتە الادى ەكەن. بۇل ماعان ومىرلىك سەرپىلىس بەردى. ودان كەيىنگى تاعى ءبىر ەلەۋلى وقيعا – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي» وپەراسىندا اجاردىڭ ءرولىن سومداۋىم. العاشقى تەاترىم دا, العاشقى كورەرمەنىم دە اباي اتىنداعى تەاتر ەكەن. ومىردە دە ابايدى زەرتتەگەن ۇستازدار دا, دوستار دا كوپ بولدى. ءوزىم دە اباي اندەرىن ءجيى ورىندايمىن. مەنىڭشە, ابايدى وقىعان, ابايدى سۇيگەن ادام ونەر جولىندا دا, ءومىر جولىندا دا اداسپايدى.
– وپەرا انشىلەرى ەرەكشە كۇتىمدى, ايرىقشا رەجىمدى قاجەت ەتەدى دەپ جاتادى. ءسىز داۋسىڭىزدى قالاي ساقتايسىز؟
– داۋىستىڭ ەڭ ۇلكەن جاۋى – تابيعاتىڭا قارسى كەلەتىن رولدەر. وپەرادا پارتيالار ەكى-ءۇش ساعاتقا سوزىلادى. كەيبىر ءانشى جارتى جىل دايىندالادى, ەندى ءبىرى ەكى-ءۇش ايدا ساحناعا شىعادى, ال كەيبىر كۇردەلى پارتيالارعا ءبىر جىلىن ارنايدى. بۇل اركىمنىڭ مۇمكىندىگىنە بايلانىستى. بىراق داۋىسىڭا ساي كەلمەيتىن ءرولدى ايتۋ – ءوز-وزىڭە جاسالعان قاستاندىقپەن تەڭ. تابيعاتقا قارسى كەلە المايسىڭ. رەجىمدى ساقتاماعان انشىلەر قىرىققا جەتپەي-اق, وتىزدان اسقاندا داۋسىنىڭ سىڭعىرىن جوعالتىپ الادى. سوندىقتان ءار ءانشى ءوز داۋسىن تولىق زەرتتەۋى كەرەك. ارينە, فونياتر دارىگەر دە, كەرەمەت پەداگوگتەر دە بار. بىراق ەڭ باستىسى – ءوزىڭنىڭ تابيعاتىڭدى ءوزىڭ سەزىنۋ. ءبىزدىڭ ماماندىق – كوزگە كورىنبەيتىن, قولعا ۇستاي المايتىن ونەر. فورتەپيانودا ساۋساقتى كورسەتىپ قويۋعا بولادى, ال داۋىستى ولاي ولشەي المايسىڭ. ون ادام تىڭداسا, ون ءتۇرلى پىكىر ايتادى. ءۇنىڭ بىرەۋگە ليريكالىق, بىرەۋگە درامالىق بولىپ ەستىلۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى ۇستازدىڭ سوزىنە سەنىپ قانا قويماي, بەلگىلى ءبىر ۋاقىت بەرىپ, بايقاپ كورۋ كەرەك. بۇل – ۇستاز بىلىكتىلىگىنە كۇماندانۋ ەمەس, ءانشىنىڭ ءوز تابيعاتىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى.
– ال تاماقتانۋ ءتارتىبى قالاي؟ وپەرا انشىلەرى قانداي دا ءبىر قاتاڭ ەرەجەلەردى ۇستانا ما؟
– وپەرا ءانشىسى دەگەندە كوپشىلىك تۇسىنىگىندە قاتىپ قالعان ءبىر قالىپ بار. ول – ديەتا, شەكتەۋ, قاتاڭ رەجىم. الايدا كىم نە دەسە دە, مەن قازى-قارتادان باس تارتا المايمىن. سەبەبى ەت جەپ وسكەن اۋىلدىڭ بالاسىمىز عوي. شەتەلگە شىققاندا دا قازى الىپ بارامىن, ودان باسقا ماعان ەشتەڭە كەرەك ەمەس (ك ۇلىپ). ارينە, قازىر دەنساۋلىعىما بايلانىستى كەي تاعامداردى جەي المايمىن. بىراق ەتتەن باس تارتۋ مۇمكىن ەمەس. جالپى, ءوز تابيعاتىما قارسى كەلمەيمىن. بىرەۋ ارىقتاسا – داۋسى كەتەدى, بىرەۋ تولسا – كەرىسىنشە دەگەندەي. سول سەكىلدى مەن دە ءوز داۋسىمدى كوپ زەرتتەدىم. وزىمە نە جاعىپ, جاراساتىنىن جاقسى بىلەمىن. «التىن ورتا» دەگەن بار عوي, باستىسى سونى تابۋ كەرەك.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا: «وپەرا – بۇگىن وقىپ, ەرتەڭ ساحناعا شىعا سالاتىن ماماندىق ەمەس», دەگەن ەدىڭىز. بىراق ءومىر جولىڭىزعا قاراساق, جيىرما جاسقا دەيىن كۇيمەن اينالىستىڭىز, ال وپەراعا كەيىن كەلدىڭىز. كەي ساتتە «ۇلكەن ونەرگە كەشىگىپ كەلدىم» دەگەن وي مازالاماي ما؟
– جوق, ونى ەشقاشان وكىنىش دەپ قابىلداعان ەمەسپىن. نەگىزى وپەرا ونەرىنىڭ ءوز زاڭدىلىعى بار. ادام اعزاسى ءوسىپ, داۋسى دا ءبىر كەزەڭدە تولىسادى. قىز بالالاردىڭ وپەرانى كاسىبي تۇردە وقۋى شامامەن 17–18 جاستان كەيىن باستالادى, ال ەر ادامداردىڭ ءۇنى 18–19 جاسىندا كەمەلىنە كەلەدى. ويتكەنى داۋىستىڭ ءوزى دە باس, سوپرانو, مەتستسو-سوپرانو, تەنور, باريتون دەپ بولىنەدى. ونىڭ ىشىندە دە ليريكالىق, درامالىق تۇرلەرى بار. ءار كومپوزيتور ءوز شىعارماسىن ناقتى ءبىر داۋىسقا ارناپ جازادى. سوندىقتان وپەرا – اسىعىستىققا كونبەيتىن, ۋاقىت پەن ءتوزىمدى تالاپ ەتەتىن ونەر.
– ءسىز ۇلتتىق وپەرادا دا, الەمدىك كلاسسيكادا دا تەڭ ونەر كورسەتىپ ءجۇرسىز. سونىڭ ىشىندە قايسىسى جانىڭىزعا جاقىن؟ قاي پارتيا, قاي كومپوزيتوردى ەرەكشە قۇرمەتتەيسىز؟
– ەڭ قيىن سۇراقتاردىڭ ءبىرى – وسى. ويتكەنى ورىنداعان ءار پارتياڭا بۇكىل ماحابباتىڭدى ارنايسىڭ. ۋاقىتىڭدى, كۇش-جىگەرىڭدى, جۇيكەڭدى بەرەسىڭ. سوندا قالاي عانا «مىناۋ جاقسىراق, ال مىناۋ ەكىنشى ورىندا» دەپ ايتا الاسىڭ؟ مەن ورىنداعان ءار ءرولىمدى جاقسى كورەمىن. ءار كومپوزيتور, ءار شىعارما ەرەكشە قىمبات. جۇرەگىمە, جانىما جاقىن ەمەس دۇنيەنى ساحناعا ەشقاشان شىعارمايمىن. ويتكەنى ول ءوزىمدى الداۋمەن تەڭ. ال ءوزىڭدى الداساڭ, كورەرمەندى دە الداعان بولاسىڭ.
– ءالى دە سومداسام دەپ ارمانداپ جۇرگەن رولدەرىڭىز بار ما؟
– ارينە. ونسىز بولا ما؟ وپەرا – داۋىس پىسكەن سايىن مۇمكىندىك كەڭەيەتىن جانر. ءار ءرول – تەك مۋزىكالىق ورىنداۋ ەمەس, جان دۇنيەڭنىڭ كورىنىسى, ءاربىر ەموتسيانىڭ ساحناداعى ءتىرى دەنەگە اينالۋى. ەڭ ۇلكەن ارمانىمنىڭ ءبىرى – دجاكومو ءپۋچچينيدىڭ «مادام باتتەرفلياي» وپەراسىن ورىنداۋ. بۇل مونووپەرا, ياعني ءبىر ءانشى بۇكىل تۋىندىنى ساحنادا جالعىز جەتكىزەدى, وعان دايىندىق وتە كوپ ۋاقىت الادى. كەيىپكەردىڭ وبرازىن اشۋ, كوڭىل كۇيىن جەتكىزۋ – ۇلكەن سىناق. ءار دەمدە شىنايىلىق, ءار نوتادا سەزىم بولۋى كەرەك. كەيىپكەردىڭ ىشكى الەمىن اشا وتىرىپ, كورەرمەنگە جەتكىزۋ – تەك داۋىستىڭ ەمەس, رۋحتىڭ دا ءانى. ون جىل بۇرىن وسى وپەرادا ويناۋ مۇمكىندىگى تۋىپ-اق ەدى. بىراق وكىنىشكە قاراي, بۇيىرمادى. ءدال پرەمەراعا دايىندىق باستالعان كەزدە كراسنويار تەاترىنان قاتتى اۋىرىپ كەلىپ, سپەكتاكلگە قاتىسا المادىم. كەيىن پاندەميا بولدى, تاعى دا باسقا كەدەرگىلەر تۋىندادى. سول سەبەپتى بۇل ارمانىم كەيىنگە شەگەرىلدى. بىراق باتتەرفلياي ءالى كۇنگە دەيىن جۇرەك تۇكپىرىندەگى ۇلكەن ارمانىم بولىپ قالدى.
– شەتەلدىك تاجىريبە تۋرالى ايتساق, يتاليادا, باسقا دا ەلدەردە ءجيى تاعىلىمدامادان وتەسىز. بۇل وپەرا انشىسىنە نە بەرەدى؟
– ەڭ الدىمەن ءبىلىم بەرەدى. يتاليا وپەرانىڭ بەسىگى عوي. «لا سكالا» تەاترىنا بارىپ, جاي عانا قويىلىمدارىن كورۋدىڭ ءوزى – ۇلكەن مەكتەپ. ال الەمدىك دەڭگەيدەگى شەبەرلەرمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ باعاسى ءتىپتى تەڭدەسسىز. تاعىلىمداما – انشىگە تەك تەحنيكا ەمەس, ويلاۋ مادەنيەتىن بەرەدى. كەيدە ءوز بەتىڭشە جىلداپ ۇيرەنەتىن دۇنيەنى, ول جەردە قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە مەڭگەرىپ شىعاسىڭ. سوندىقتان وپەرا انشىسىنە تاعىلىمدامادان ءجيى ءوتۋ وتە قاجەت. ماسەلەن, مۇقان تولەباەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان مادەني شارادا ء«بىرجان – سارا» وپەراسىن تۇركيا ەلىندە العاش رەت تۇرىك تىلىندە ورىندادىم. ۇلكەن تاجىريبە بولدى. ءاربىر ارتىسكە وسىنداي تىڭ تاجىريبە مەن ادەمى اسەر كەرەك.
– ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ بۇگىنگى اياق الىسىن قالاي باعالايسىز؟
– عابيت مۇسىرەپوۆ پەن ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك», مۇقان تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان –سارا», سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ «ايسۇلۋ», احمەت جۇبانوۆ پەن لاتيف ءحاميديدىڭ «اباي» وپەرالارىنىڭ قاي-قايسىسى دا – قازاق ونەرىنىڭ قۇندى قازىناسى. دەگەنمەن, قازىرگى قازاق وپەراسىندا جاڭا تۋىندىلارعا دەگەن قاجەتتىلىك اڭعارىلادى. اتالعان كومپوزيتورلارىمىزدىڭ باي ءداستۇرى, سىندارلى جولى بار, بىراق بۇگىنگى كوزقاراس, تانىمعا ساي جاڭا ستيل, سونى سەرپىلىس, تىڭ باعىتتاعى شىعارمالار كەرەك. ايتپەسە قازاق وپەراسى ۇزاق ۋاقىت ءۇنسىز قالعانداي اسەر قالدىرادى. بۇل – جەكە تىلەك ەمەس, ونەر ءۇشىن وزەكتى, ماڭىزدى ماسەلە. ۇلتتىق وپەرا ونەرىندەگى وسى ءبىر تۇيتكىلدى تالانتتى كومپوزيتورلارىمىز تەزىرەك قولعا الىپ, جاڭا تۋىندىلارىن ساحناعا شىعارسا ەكەن دەگەن تىلەگىم بار. ارينە, وڭاي شارۋا ەمەس, بىراق مۇمكىن ەمەس دەپ تە ايتا المايمىن. ماسەلەن, جاقىندا تەاترىمىزدا پرەمەراسى وتكەلى جاتقان «اپپاق» وپەراسىنان كوپ ءۇمىت كۇتەمىن. ۇلتتىق وپەرانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوساتىن, جاڭا لەپ بەرەتىن جارقىن جوبالاردىڭ ءبىرى بولادى دەپ سەنەمىن. جالپى, ونەردىڭ ساپاسى جۇيەلى ەڭبەك پەن ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى.
– «استانا وپەرا» تەاترى ساحناسىنداعى كەسەك رولدەرىڭىزبەن قاتار ۇستازدىق جولداعى ەڭبەگىڭىز دە اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق. مۇنىڭ بارىنە كۇش-جىگەردى قايدان الاسىز؟
– ۇستازدىق جول – ومىرىمدەگى ەرەكشە تاراۋ. تالانتتى, دارىندى جاستاردى جاقسى كورەمىن. ويتكەنى ءوزىم دە اۋىلدان كەلىپ, ۇلكەن قالانىڭ, ۇلكەن ونەردىڭ جولىن بىلمەي اينالاڭنان جىلۋ ىزدەگەندە, ۇستازدارىمىز بىزگە ماحابباتپەن قارادى, ونەرىمىزدى تانىپ, جول كورسەتتى. ەندى سول جىلۋلىقتى شاكىرتتەرىمە بەرۋ – ماعان دا پارىز. ءانشى رەتىندە ءوز جولىمدى ىزدەگەندە دە ۇستاز بولۋ – ەڭ دۇرىس قادام بولدى. ويتكەنى بىرگە ۇيرەنۋ, بىرگە ىزدەنۋ – ەرەكشە تاجىريبە. سونىڭ ءبىر جارقىن مىسالى – جاقىندا ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ وپەرا اگەنتتىگىن اشتىق. ونىڭ باستى ماقساتى – تالانتتى انشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋ. الەمدە قازىر وپەرا انشىلەرى اگەنتسىز جۇمىس ىستەي المايدى, ال ءبىزدىڭ جاس انشىلەرگە ءدال سول مۇمكىندىك كەرەك. «Dala Voices» اتتى العاشقى كونتسەرتىمىزدى ءوز تەاترىمىزدا وتكىزدىك, ەندىگى جوسپار – شەتەلدە دە, ەلىمىزدە دە جاس ونەرپازداردى تانىستىرۋ. ارينە, مەملەكەت تاراپىنان قارجىلىق قولداۋ مەن مەتسەناتتاردىڭ كومەگى قاجەت, ويتكەنى اگەنتتىكسىز جاس انشىلەر حالىقارالىق دەڭگەيدە وزدەرىن كورسەتە المايدى. مەن ءۇشىن ايتۋلى باستاما تەك كاسىبي عانا ەمەس, قازاق وپەراسىن جاڭعىرتۋعا, جاس تالانتتاردى دامىتۋعا ارنالعان ماڭىزدى قادام.
– وپەرا ءومىرىڭىزدىڭ مانىنە اينالعانىن بىلەمىز. ال دومبىرانى قولىڭىزعا قانشالىقتى ءجيى الاسىز؟
– قازىر دومبىرامدى بۇرىنعىداي ءجيى تارتپايمىن. وعان ۋاقىت تا كوپ مۇرسات بەرە بەرمەيدى. بىراق اۋىلعا بارعاندا, اكەمنىڭ دومبىراسىن الىپ, ءبىر-ەكى كۇي شەرتىپ قويامىن. ساۋساقتارىم ءالى ۇمىتقان جوق. كۇيدىڭ ءماتىنى, كۇيدىڭ مىنەزى بويىمدا ساقتالعان.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
