شىعىس وڭىرىندە تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن قۇرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا
شىعىس قازاقستان وبلىسى – ەلىمىزدە ءسۇت وندىرۋدەن العاشقى ورىندا تۇرعان ءوڭىر. ايماقتىڭ اتالعان سالاداعى الەۋەتىنە اعىمداعى جىلى ەرەكشە ەكپىن بەرىلە باستادى. مەملەكەت باسشىسى قابىلداعان ۇلت جوسپارىنداعى 100 ناقتى قادامنىڭ بىرىنە ءسۇت ءوندىرىسىن ورىستەتۋدىڭ ەنگىزىلۋى وتاندىق ەكونوميكا ءۇشىن بۇل سالانىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتەدى. وسى ورايدا وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ ءوڭىر باسشىلىعىنا كەلگەن ۋاقىتتان باستاپ قولعا العان ءسۇت ونىمدەرى مەن ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ جوباسى ءوزىنىڭ العاشقى ناتيجەسىن بەرە باستادى دەۋگە بولادى. ايتالىق, اۋدانداردا ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتتەرى اشىلىپ, تاۋارلى ءسۇت فەرمالارى قۇرىلۋدا. بۇگىنگە دەيىن بورودۋليحا, گلۋبوكوە, زايسان, كاتونقاراعاي, ۇلان جانە شەمونايحا اۋداندارىندا ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتتەرى اشىلىپ, حالىقتان ءسۇت قابىلداي باستادى. وڭىردە ءىرى ءسۇت ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ ورنالاسقاندىعىنا قاراماستان, ءسۇت شيكىزاتىنىڭ 70 پايىزى قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ قولىندا. سوندىقتان, بۇل جوبانىڭ ءوڭىر وندىرۋشىلەرى مەن تۇرعىندارى ءۇشىن ماڭىزى زور.
تاياۋدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى دۇيسەنعازى مۋسين گلۋبوكوە اۋدانىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا «مايلى داقىلدار تاجىريبەلىك شارۋاشىلىعى» جشس بازاسىنداعى 600 ءىرى قاراعا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرماسى قۇرىلىسىمەن تانىسىپ, ونىڭ جۇمىسىن وڭ باعالادى. سونداي-اق, ءسۇت ونىمدەرى مەن ءوندىرىسىن دامىتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى اڭگىمەلەدى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى شارۋاشىلىق مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋدە, شىعىس قازاقستان ءوڭىرىنىڭ اگرارلىق سەكتورىن كەڭەيتۋ بارىسىندا ءسۇت ءونىمدەرى مەن ءوندىرىسىن ارتتىرۋ بويىنشا قابىلدانعان وبلىستىق باعدارلامانىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن, اتالعان باعدارلاما مەملەكەت باسشىسىنىڭ 100 ناقتى قادام باعدارلاماسىن ورىنداۋ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
– ايتالىق, ەلباسى قابىلداعان باعدارلامادا ءسۇت ءوندىرىسىن ءورىستەتۋدى ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردى تارتۋ ەسەبىنەن جۇرگىزۋ, وسى ارقىلى سىرتتان كەلەتىن ءسۇت تاۋارلارى كولەمىن ازايتىپ, ءوز ونىمدەرىمىزدى وزگەگە ساتۋ جوسپارلانعان بولاتىن. بۇل كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن اۋىلداردا كووپەراتيۆتى ءوندىرىستى دامىتۋ قاجەت. بۇل – بىرنەشە باعىتتاردى قامتيتىن كەشەندى باعدارلاما. بىرىنشىدەن, وبلىسىمىزدا قولدانىستاعى تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن جاڭعىرتۋ جانە جاڭا فەرما قۇرىلىستارىن سالۋ جوسپارلاندى. 2015-2016 جىلدار ارالىعىندا جاڭادان 9 تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن قۇرۋدى, سونداي-اق, 28 فەرمانى قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بارلىعى – 37 نىسان. بۇل – وڭىردە ءسۇت ءوندىرىسى مەن ساۋىن سيىرلار باسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, حالىقتان ءسۇت ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتتەرى جەلىسىن دامىتۋ قاراستىرىلعان. جىل سوڭىنا دەيىن وسى باعىتتا وڭىرىمىزدە 33 پۋنكت اشىلاتىن بولادى. ۇشىنشىدەن, ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قۋاتىن ەسەلەۋگە جول اشىلادى. بۇگىندە بۇل باعىتتاعى كورسەتكىش 35 پايىزعا تەڭ. تاياۋ ۋاقىتتا كاسىپورىندار وڭدەيتىن ءسۇت كولەمىن 70 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بۇل قازىر جۇمىس ىستەپ تۇرعان 19 قابىلداۋ پۋنكتى مەن جاڭادان اشىلاتىن 33 پۋنكتتىڭ ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. ياعني, جىل سايىن حالىقتان 25 مىڭ توننا ءسۇت ساتىپ الىنادى. ال الداعى ەكى جىلدا ءبىز 100 مىڭ توننادان استام ءسۇتتى وڭدەيتىن بولامىز, – دەدى دۇيسەنعازى مۋسين.
وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سونىمەن بىرگە, سۋارمالى جەرلەردى كەڭەيتۋ جانە ونىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى جەمشوپ بازاسىن نىعايتۋ, ۆەتەرينارلىق-سانيتارلىق تازالىقتى ساقتاۋ, ءسۇتتى سيىرلاردى كوبەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل باعدارلاماعا بارلىق اۋداندار اتسالىساتىن بولادى.
ال قارجىلاندىرۋ تەتىگى «اگروبيزنەس-2020», «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى شەڭبەرىندە جانە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ جەكە قارجىسى اياسىندا جۇرگىزىلمەك. تۇتاستاي العاندا, بۇل تۇرعىنداردىڭ ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتي وتىرىپ, ءونىم ءوندىرۋدى جانە يمپورتتىڭ ورنىن الماستىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
قازىر وڭىردە قۇرىلىپ جاتقان ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتتەرىن قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن جەرگىلىكتى كاسىپورىندار دا قامتاماسىز ەتۋدە. ماسەلەن, «ءۇلبى ءمودۋلدى كومپانياسى» جشس ونىمدەرى رەسەيلىك قۇرىلعىلاردان كەم تۇسپەيدى, باعاسى دا يمپورتتىق تاۋارمەن سالىستىرعاندا قولجەتىمدى. سونىمەن بىرگە, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ حالىقتان ساتىپ الاتىن ءسۇت باعاسىن سۋبسيديالاۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. بۇل ساپالى ءسۇت ساتۋعا قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرادى جانە كاسىپورىنداردىڭ زيان شەكپەۋىنە, تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق, بۇگىندە وننان استام ءسۇت تاسۋ كولىكتەرى مەن مىڭنان استام ءسۇت باعىتىنداعى ءىرى قارا ساتىپ الىندى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ, تاۋارلى ءسۇت فەرمالارى بازاسىندا ىشكى ءسۇت جيناۋدى ارتتىرۋ جونىندە ايتقان بولاتىن. ءبىز ۇزاق جىلدار بويى جيناعان تاجىريبەمىز ارقىلى ءتيىمدى ءسۇت بيزنەسىن قۇرۋدىڭ نەگىزگى العىشارتتارىن جيناقتادىق. ياعني, بۇل سالا اياعىنان قاز تۇرۋى ءۇشىن تولىق جەمشوپ بازاسى, شابىندىق, پىشەن, بىلىكتى ماماندار, ساۋىنشىلار, تابىنشىلار جانە اسىل تۇقىمدى مال قاجەت. وسى ورايدا «ەميل» ءسۇت وڭدەۋ كومپانياسىمەن, ينۆەستورىمىز بولىپ تابىلاتىن «استانا-بيزنەس» جشس-مەن تىعىز ارىپتەستىك ورناتتىق. سونداي-اق العا ۇلكەن جوسپار قويىپ, 2020 جىلعا قاراي تاۋلىگىنە 100 توننا ءسۇت ءوندىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بەلارۋستىق تەحنولوگتاردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانىپ, ولاردى وزىمىزگە شاقىرىپ, ءسۇت بيزنەسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى وقىتۋ ماقساتىندا كونسالتينگتىك كومپانيا اشتىق, – دەيدى «مايلى داقىلدار تاجىريبەلىك شارۋاشىلىعى» جشس ديرەكتورى ريشات احماديەۆ.
گلۋبوكوە اۋدانىنداعى «بوبروۆكا پليۋس» جشس بازاسىندا ەكى-ءۇش جىل بۇرىن شارۋاشىلىق باسشىسى تالعات قىرىقباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن سيىرلاردى ساۋدىڭ روبوتتاندىرىلعان جۇيەسى ەنگىزىلگەن بولاتىن. ياعني, ساۋىن سيىرلار ەۋروستاندارتقا ساي شۆەدتىك «دەلەۆال» فيرماسىنىڭ قۇرىلعىلارىمەن ساۋىلادى. اتالعان فەرمادا ءسۇت پەن ەت باعىتىنداعى سيممەنتال تۇقىمدى ءىرى قارا وسىرىلەدى. تالعات قىرىقباەۆ شارۋاشىلىقتىڭ الداعى قىسقا دايىن ەكەنىن, پىشەن مەن جەمشوپ بازاسى تولىعىمەن ازىرلەنىپ, بارلىق مالعا ەكپە ەگىلگەنىن جەتكىزدى.
وڭىردەگى الەۋەتتى ءسۇت ءوندىرىسى جۇيەسىن قۇراۋشىلاردىڭ ءبىرى – «شىعىس-ءسۇت» جشس. جەكە زاۋىتىندا 60-تان استام ءسۇت ونىمدەرىن وندىرەتىن كاسىپورىن تاۋلىگىنە 400 توننا ءسۇت وڭدەي الادى. اتالعان شارۋاشىلىقتىڭ باسشىسى سەيىلجان سايلاۋباەۆ ءسۇت كلاستەرىن جولعا قويۋدىڭ كانىگى ماماندارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن بارلىق دەڭگەيدەگى مامان ماسەلەسى شەشىمىن تابۋى ءتيىس. سونداي-اق, ۆەتەرينارلىق قاۋىپسىزدىك بولۋى شارت. ءار شارۋاعا جاۋاپتىلىقپەن قاراۋ كەرەك. ويتكەنى, اۋىل شارۋاشىلىعى تابيعي-كليماتتىق جاعدايعا تىكەلەي تاۋەلدى سالا. سوندىقتان, جەمشوپ بازاسى جەتكىلىكتى بولعانى ءجون.
– ساۋىلعان ءسۇتتىڭ كولەمىمەن بىرگە ءوندىرىستىڭ ءتۇپ-تامىرى مىقتى بولۋى ءتيىس. ياعني, شەت ەلدەن اسىل تۇقىمدى مال تاسۋعا كوپ اۋەستەنۋدىڭ قاجەتى شامالى. ارينە, بۇل سالانى وركەندەتۋ ءۇشىن ورتا كولەمدەگى روبوتتاندىرىلعان ءسۇت فەرمالارىنىڭ سانى ارتۋى كەرەك. سوندا بيزنەس تە كەزەكتى قادامدار بويىنشا ءمودۋلدى جۇيەدە داميتىن بولادى. بۇل بارلىق شىعىننىڭ ورنىن جاۋىپ, تەز ناتيجە بەرەدى ءھام ەكونوميكاعا اسەر ەتەدى. كەلەشەكتە قولعا العان سالانى وركەندەتۋگە نەگىزىنەن ورتاشا فەرمالار وڭتايلى بولادى دەگەن ويدامىن. بۇل ادام فاكتورىن ازايتادى جانە شارۋاشىلىق ءۇشىن ەسەپكە جەڭىل, تاۋەكەل مەن كىرىستى بولجاۋعا ىڭعايلى, – دەيدى «شىعىس-ءسۇت» جشس باس ديرەكتورى سەيىلجان سايلاۋباەۆ.
جاقىندا جۇمىس ساپارىمەن ۇلان اۋدانىنىڭ پريۆولنوە اۋىلىندا ورنالاسقان «باگراتيون» جشس بازاسىندا بولدىق. كاسىپورىن جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى الەكساندر ۆوروپايدىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىر باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە شارۋاشىلىقتا 600 باسقا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرماسىنىڭ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. نەمىستىڭ «ۆەستفاليا» قۇرىلعىسىمەن جابدىقتالعان فەرما قۇرىلىسى جىل سوڭىنا دەيىن ىسكە قوسىلادى. جوبا قۇنى – 580 ملن. تەڭگە. قازىر وسى ماقساتتا ەكى بازانىڭ قۇرىلىسى سالىنىپ جاتىر. ارقايسىسىندا 300 باستان ساۋىن سيىر ۇستالادى. ەكى زالدىڭ ورتاسىندا ساۋ كەشەنى ورنالاسقان. بۇل سيىردى ساۋعا وتە قولايلى.
– ءبىز وبلىس اكىمدىگىمەن تىعىز جۇمىس ىستەۋدەمىز. ءوڭىر باسشىسى دانيال احمەتوۆ ءوڭىردىڭ ءسۇت وندىرۋدەگى الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىن. بۇل رەتتە وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن رەسىمدەۋ, تيپتىك جوبا ۇسىنۋ, «قازاگروقارجى» ينستيتۋتى بويىنشا قارجى ءبولۋ جانە ساراپتاۋ جۇمىستارىنا مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن كومەك جاسالىپ جاتقانىن اڭداۋعا بولادى. ءبىزدىڭ 600 باسقا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرمامىزدىڭ جوباسى دايىن. شارۋاشىلىقتىڭ ءوزىنىڭ قۇرىلىس تەحنيكالارى بار. قازىر قۇرىلىستا 10 جۇمىسشى ەڭبەك ەتۋدە. جالپى, داعدارىس كەزىندە قۇرىلىس ەكى ەسە ارزانعا تۇسەدى. سوندىقتان, بۇل ۋاقىتپەن ۇندەسكەن وڭتايلى باستاما بولىپ تۇر. شارۋا قوجالىعىندا اسىلداندىرۋ, قولمەن ۇرىقتاندىرۋ جۇمىستارى جاقسى قولعا قويىلعان, – دەيدى ا.ۆوروپاي.
قازىرگى كەزدە «باگراتيوندىقتاردىڭ» جەمشوپ بازاسى جەتكىلىكتى. قوجالىقتىڭ 800 گەكتار سۋارمالى جەرى بار. 1000 گەكتار جۇگەرىنىڭ جارتىسى سۋارمالى القاپتارعا تيەسىلى. 200 گەكتار سۋارمالى القاپتا جوڭىشقا وسىرىلەدى. 280 گەكتار جاڭبىرلاتۋ ءادىسى ارقىلى سۋارىلادى. 3,5 مىڭ گەكتارعا كوپجىلدىق وسىمدىك ەگەتىن شارۋاشىلىق 6 700 توننا پىشەن جيناپ ۇلگەرىپتى. بيىل ونىڭ ۇستىنە ءشوپ شىعىمى دا جاقسى. ا.ۆوروپاي جەمشوپ دايىنداۋ مەن ءسۇتتىڭ 20 پايىزى سۋبسيديالانىپ, قۇرىلىستىڭ 20 پايىزدىق شىعىنى مەملەكەت تاراپىنان وتەلەتىنىن, بۇل ۇلكەن كومەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ءسۇت ونىمدىلىگىن كوتەرۋ ءۇشىن ەشقانداي ۇستەمەنىڭ, قوسپانىڭ قوسىلمايتىنىن, ءسۇتتىڭ مول بولۋى ءىرى قارانىڭ جەمشوپ قورىنا جانە ەڭبەكتى دۇرىس جولعا قويۋعا بايلانىستى ەكەنىن جەتكىزدى. ياعني, جاڭا نىسانداعى جاڭا تەحنولوگيا ارقىلى ءسۇتتىڭ ساپاسى كوتەرىلەدى.
ءبىز ساۋىنشىلاردىڭ جۇمىسسىز قالۋ قاۋپى جونىندە سۇرادىق. كەرىسىنشە, ساۋىنشىلار جەتىسپەگەندىكتەن, وسىنداي قادامعا بارىپ وتىرمىز. بۇل بىلىكتى ماماندار تاپشىلىعى جاعدايىندا مال باسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قادام, – دەدى ول.
تسەحتا ارقايسىسى 5 توننالىق ءسۇت قۇيىلاتىن ەكى الىپ ىدىس, سالقىنداتۋ قۇرىلعىسى ورنالاسقان. وسى ارقىلى ءتاۋلىگىنە 20 توننا ءسۇت ساۋعا بولادى. ءسۇت شيكىزاتى ءارى قاراي شارۋاشىلىقتىڭ وڭدەۋ تسەحىنا جىبەرىلەدى. ءبىز پرولەتاركا اۋىلىندا ورنالاسقان زاۋىت قىزمەتىمەن دە تانىستىق. «باگراتيون-ۇلان» زاۋىتىنىڭ قۋاتى كۇنىنە 660 مىڭ ليتر ءسۇت وڭدەۋگە جەتەدى. قازىرگى كەزدە كاسىپورىن ءوز قۋاتىنىڭ جارتىسىن عانا پايدالانىپ وتىر ەكەن.
– ونىمدەرىمىزدى وتكىزۋدە ەشقانداي ماسەلە جوق. كەرىسىنشە, شيكىزات جەتىسپەۋشىلىگى بار. بۇل وڭىردەگى ءسۇت وندىرۋشىلەردىڭ ورتاق ماسەلەسى, – دەدى ا.ۆوروپاي.
بۇگىنگە دەيىن «قازاگروقارجى» اق ارقىلى بورودۋليحا اۋدانىنداعى «نوۆايا زاريا» شارۋا قوجالىعى 281 ملن. تەڭگە, «ىرىس» باعدارلاماسى ارقىلى ۇلان اۋدانىنداعى «ساعىنقۇماروۆ» شارۋاشىلىعى – 50 ملن. تەڭگە جانە «ايتقازين» شارۋاشىلىعى 60 ملن. تەڭگە قارجىعا قول جەتكىزدى. «قازاگروقارجى» كومپانياسى بەسقاراعاي اۋدانىنداعى «بالكە» شارۋاشىلىعىنىڭ جوباسىن دا ماقۇلدادى. جاقىندا بەسقاراعاي اۋدانىنا بارعانىمىزدا اتالعان «بالكە» شارۋاشىلىعىمەن تانىسقان ەدىك. شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ورالبەك توقاشەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا 180 توننا ءسۇت, 500 كيلو ەت ءوندىرىپ, 50 باس ءتول العان ەكەن. شارۋا قوجالىعى ءسۇت باعىتىنداعى مال شارۋاشىلىعىمەن بىرگە كوكونىس وسىرۋمەن دە شۇعىلدانادى. بيىل ول گەرمانيالىق وندىرىسپەن جاراقتاندىرىلعان فەرما قۇردى. فەرمانىڭ ساۋىن سيىرلارعا ارنالعان قوراجايى ءوز جۇمىسىن باستاۋعا ءازىر ەكەنىن كوردىك. وسى سياقتى جۇمىستار ۇلان, شەمونايحا جانە تارباعاتاي اۋداندارىندا دا اتقارىلۋدا. بۇل جوبا تولىعىمەن جۇزەگە اسىرىلعاندا وڭىردە اق سۇتتەن اپپاق بۇلاق اعىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەسەلەنۋىنە جول اشاتىن بولادى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى.
تاياۋدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى دۇيسەنعازى مۋسين گلۋبوكوە اۋدانىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا «مايلى داقىلدار تاجىريبەلىك شارۋاشىلىعى» جشس بازاسىنداعى 600 ءىرى قاراعا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرماسى قۇرىلىسىمەن تانىسىپ, ونىڭ جۇمىسىن وڭ باعالادى. سونداي-اق, ءسۇت ونىمدەرى مەن ءوندىرىسىن دامىتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى اڭگىمەلەدى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى شارۋاشىلىق مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋدە, شىعىس قازاقستان ءوڭىرىنىڭ اگرارلىق سەكتورىن كەڭەيتۋ بارىسىندا ءسۇت ءونىمدەرى مەن ءوندىرىسىن ارتتىرۋ بويىنشا قابىلدانعان وبلىستىق باعدارلامانىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن, اتالعان باعدارلاما مەملەكەت باسشىسىنىڭ 100 ناقتى قادام باعدارلاماسىن ورىنداۋ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
– ايتالىق, ەلباسى قابىلداعان باعدارلامادا ءسۇت ءوندىرىسىن ءورىستەتۋدى ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردى تارتۋ ەسەبىنەن جۇرگىزۋ, وسى ارقىلى سىرتتان كەلەتىن ءسۇت تاۋارلارى كولەمىن ازايتىپ, ءوز ونىمدەرىمىزدى وزگەگە ساتۋ جوسپارلانعان بولاتىن. بۇل كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن اۋىلداردا كووپەراتيۆتى ءوندىرىستى دامىتۋ قاجەت. بۇل – بىرنەشە باعىتتاردى قامتيتىن كەشەندى باعدارلاما. بىرىنشىدەن, وبلىسىمىزدا قولدانىستاعى تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن جاڭعىرتۋ جانە جاڭا فەرما قۇرىلىستارىن سالۋ جوسپارلاندى. 2015-2016 جىلدار ارالىعىندا جاڭادان 9 تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن قۇرۋدى, سونداي-اق, 28 فەرمانى قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بارلىعى – 37 نىسان. بۇل – وڭىردە ءسۇت ءوندىرىسى مەن ساۋىن سيىرلار باسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, حالىقتان ءسۇت ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتتەرى جەلىسىن دامىتۋ قاراستىرىلعان. جىل سوڭىنا دەيىن وسى باعىتتا وڭىرىمىزدە 33 پۋنكت اشىلاتىن بولادى. ۇشىنشىدەن, ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قۋاتىن ەسەلەۋگە جول اشىلادى. بۇگىندە بۇل باعىتتاعى كورسەتكىش 35 پايىزعا تەڭ. تاياۋ ۋاقىتتا كاسىپورىندار وڭدەيتىن ءسۇت كولەمىن 70 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بۇل قازىر جۇمىس ىستەپ تۇرعان 19 قابىلداۋ پۋنكتى مەن جاڭادان اشىلاتىن 33 پۋنكتتىڭ ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. ياعني, جىل سايىن حالىقتان 25 مىڭ توننا ءسۇت ساتىپ الىنادى. ال الداعى ەكى جىلدا ءبىز 100 مىڭ توننادان استام ءسۇتتى وڭدەيتىن بولامىز, – دەدى دۇيسەنعازى مۋسين.
وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سونىمەن بىرگە, سۋارمالى جەرلەردى كەڭەيتۋ جانە ونىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى جەمشوپ بازاسىن نىعايتۋ, ۆەتەرينارلىق-سانيتارلىق تازالىقتى ساقتاۋ, ءسۇتتى سيىرلاردى كوبەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل باعدارلاماعا بارلىق اۋداندار اتسالىساتىن بولادى.
ال قارجىلاندىرۋ تەتىگى «اگروبيزنەس-2020», «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى شەڭبەرىندە جانە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ جەكە قارجىسى اياسىندا جۇرگىزىلمەك. تۇتاستاي العاندا, بۇل تۇرعىنداردىڭ ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتي وتىرىپ, ءونىم ءوندىرۋدى جانە يمپورتتىڭ ورنىن الماستىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
قازىر وڭىردە قۇرىلىپ جاتقان ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتتەرىن قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن جەرگىلىكتى كاسىپورىندار دا قامتاماسىز ەتۋدە. ماسەلەن, «ءۇلبى ءمودۋلدى كومپانياسى» جشس ونىمدەرى رەسەيلىك قۇرىلعىلاردان كەم تۇسپەيدى, باعاسى دا يمپورتتىق تاۋارمەن سالىستىرعاندا قولجەتىمدى. سونىمەن بىرگە, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ حالىقتان ساتىپ الاتىن ءسۇت باعاسىن سۋبسيديالاۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. بۇل ساپالى ءسۇت ساتۋعا قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرادى جانە كاسىپورىنداردىڭ زيان شەكپەۋىنە, تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق, بۇگىندە وننان استام ءسۇت تاسۋ كولىكتەرى مەن مىڭنان استام ءسۇت باعىتىنداعى ءىرى قارا ساتىپ الىندى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ, تاۋارلى ءسۇت فەرمالارى بازاسىندا ىشكى ءسۇت جيناۋدى ارتتىرۋ جونىندە ايتقان بولاتىن. ءبىز ۇزاق جىلدار بويى جيناعان تاجىريبەمىز ارقىلى ءتيىمدى ءسۇت بيزنەسىن قۇرۋدىڭ نەگىزگى العىشارتتارىن جيناقتادىق. ياعني, بۇل سالا اياعىنان قاز تۇرۋى ءۇشىن تولىق جەمشوپ بازاسى, شابىندىق, پىشەن, بىلىكتى ماماندار, ساۋىنشىلار, تابىنشىلار جانە اسىل تۇقىمدى مال قاجەت. وسى ورايدا «ەميل» ءسۇت وڭدەۋ كومپانياسىمەن, ينۆەستورىمىز بولىپ تابىلاتىن «استانا-بيزنەس» جشس-مەن تىعىز ارىپتەستىك ورناتتىق. سونداي-اق العا ۇلكەن جوسپار قويىپ, 2020 جىلعا قاراي تاۋلىگىنە 100 توننا ءسۇت ءوندىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بەلارۋستىق تەحنولوگتاردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانىپ, ولاردى وزىمىزگە شاقىرىپ, ءسۇت بيزنەسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى وقىتۋ ماقساتىندا كونسالتينگتىك كومپانيا اشتىق, – دەيدى «مايلى داقىلدار تاجىريبەلىك شارۋاشىلىعى» جشس ديرەكتورى ريشات احماديەۆ.
گلۋبوكوە اۋدانىنداعى «بوبروۆكا پليۋس» جشس بازاسىندا ەكى-ءۇش جىل بۇرىن شارۋاشىلىق باسشىسى تالعات قىرىقباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن سيىرلاردى ساۋدىڭ روبوتتاندىرىلعان جۇيەسى ەنگىزىلگەن بولاتىن. ياعني, ساۋىن سيىرلار ەۋروستاندارتقا ساي شۆەدتىك «دەلەۆال» فيرماسىنىڭ قۇرىلعىلارىمەن ساۋىلادى. اتالعان فەرمادا ءسۇت پەن ەت باعىتىنداعى سيممەنتال تۇقىمدى ءىرى قارا وسىرىلەدى. تالعات قىرىقباەۆ شارۋاشىلىقتىڭ الداعى قىسقا دايىن ەكەنىن, پىشەن مەن جەمشوپ بازاسى تولىعىمەن ازىرلەنىپ, بارلىق مالعا ەكپە ەگىلگەنىن جەتكىزدى.
وڭىردەگى الەۋەتتى ءسۇت ءوندىرىسى جۇيەسىن قۇراۋشىلاردىڭ ءبىرى – «شىعىس-ءسۇت» جشس. جەكە زاۋىتىندا 60-تان استام ءسۇت ونىمدەرىن وندىرەتىن كاسىپورىن تاۋلىگىنە 400 توننا ءسۇت وڭدەي الادى. اتالعان شارۋاشىلىقتىڭ باسشىسى سەيىلجان سايلاۋباەۆ ءسۇت كلاستەرىن جولعا قويۋدىڭ كانىگى ماماندارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن بارلىق دەڭگەيدەگى مامان ماسەلەسى شەشىمىن تابۋى ءتيىس. سونداي-اق, ۆەتەرينارلىق قاۋىپسىزدىك بولۋى شارت. ءار شارۋاعا جاۋاپتىلىقپەن قاراۋ كەرەك. ويتكەنى, اۋىل شارۋاشىلىعى تابيعي-كليماتتىق جاعدايعا تىكەلەي تاۋەلدى سالا. سوندىقتان, جەمشوپ بازاسى جەتكىلىكتى بولعانى ءجون.
– ساۋىلعان ءسۇتتىڭ كولەمىمەن بىرگە ءوندىرىستىڭ ءتۇپ-تامىرى مىقتى بولۋى ءتيىس. ياعني, شەت ەلدەن اسىل تۇقىمدى مال تاسۋعا كوپ اۋەستەنۋدىڭ قاجەتى شامالى. ارينە, بۇل سالانى وركەندەتۋ ءۇشىن ورتا كولەمدەگى روبوتتاندىرىلعان ءسۇت فەرمالارىنىڭ سانى ارتۋى كەرەك. سوندا بيزنەس تە كەزەكتى قادامدار بويىنشا ءمودۋلدى جۇيەدە داميتىن بولادى. بۇل بارلىق شىعىننىڭ ورنىن جاۋىپ, تەز ناتيجە بەرەدى ءھام ەكونوميكاعا اسەر ەتەدى. كەلەشەكتە قولعا العان سالانى وركەندەتۋگە نەگىزىنەن ورتاشا فەرمالار وڭتايلى بولادى دەگەن ويدامىن. بۇل ادام فاكتورىن ازايتادى جانە شارۋاشىلىق ءۇشىن ەسەپكە جەڭىل, تاۋەكەل مەن كىرىستى بولجاۋعا ىڭعايلى, – دەيدى «شىعىس-ءسۇت» جشس باس ديرەكتورى سەيىلجان سايلاۋباەۆ.
جاقىندا جۇمىس ساپارىمەن ۇلان اۋدانىنىڭ پريۆولنوە اۋىلىندا ورنالاسقان «باگراتيون» جشس بازاسىندا بولدىق. كاسىپورىن جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى الەكساندر ۆوروپايدىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىر باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە شارۋاشىلىقتا 600 باسقا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرماسىنىڭ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. نەمىستىڭ «ۆەستفاليا» قۇرىلعىسىمەن جابدىقتالعان فەرما قۇرىلىسى جىل سوڭىنا دەيىن ىسكە قوسىلادى. جوبا قۇنى – 580 ملن. تەڭگە. قازىر وسى ماقساتتا ەكى بازانىڭ قۇرىلىسى سالىنىپ جاتىر. ارقايسىسىندا 300 باستان ساۋىن سيىر ۇستالادى. ەكى زالدىڭ ورتاسىندا ساۋ كەشەنى ورنالاسقان. بۇل سيىردى ساۋعا وتە قولايلى.
– ءبىز وبلىس اكىمدىگىمەن تىعىز جۇمىس ىستەۋدەمىز. ءوڭىر باسشىسى دانيال احمەتوۆ ءوڭىردىڭ ءسۇت وندىرۋدەگى الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىن. بۇل رەتتە وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن رەسىمدەۋ, تيپتىك جوبا ۇسىنۋ, «قازاگروقارجى» ينستيتۋتى بويىنشا قارجى ءبولۋ جانە ساراپتاۋ جۇمىستارىنا مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن كومەك جاسالىپ جاتقانىن اڭداۋعا بولادى. ءبىزدىڭ 600 باسقا ارنالعان تاۋارلى ءسۇت فەرمامىزدىڭ جوباسى دايىن. شارۋاشىلىقتىڭ ءوزىنىڭ قۇرىلىس تەحنيكالارى بار. قازىر قۇرىلىستا 10 جۇمىسشى ەڭبەك ەتۋدە. جالپى, داعدارىس كەزىندە قۇرىلىس ەكى ەسە ارزانعا تۇسەدى. سوندىقتان, بۇل ۋاقىتپەن ۇندەسكەن وڭتايلى باستاما بولىپ تۇر. شارۋا قوجالىعىندا اسىلداندىرۋ, قولمەن ۇرىقتاندىرۋ جۇمىستارى جاقسى قولعا قويىلعان, – دەيدى ا.ۆوروپاي.
قازىرگى كەزدە «باگراتيوندىقتاردىڭ» جەمشوپ بازاسى جەتكىلىكتى. قوجالىقتىڭ 800 گەكتار سۋارمالى جەرى بار. 1000 گەكتار جۇگەرىنىڭ جارتىسى سۋارمالى القاپتارعا تيەسىلى. 200 گەكتار سۋارمالى القاپتا جوڭىشقا وسىرىلەدى. 280 گەكتار جاڭبىرلاتۋ ءادىسى ارقىلى سۋارىلادى. 3,5 مىڭ گەكتارعا كوپجىلدىق وسىمدىك ەگەتىن شارۋاشىلىق 6 700 توننا پىشەن جيناپ ۇلگەرىپتى. بيىل ونىڭ ۇستىنە ءشوپ شىعىمى دا جاقسى. ا.ۆوروپاي جەمشوپ دايىنداۋ مەن ءسۇتتىڭ 20 پايىزى سۋبسيديالانىپ, قۇرىلىستىڭ 20 پايىزدىق شىعىنى مەملەكەت تاراپىنان وتەلەتىنىن, بۇل ۇلكەن كومەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ءسۇت ونىمدىلىگىن كوتەرۋ ءۇشىن ەشقانداي ۇستەمەنىڭ, قوسپانىڭ قوسىلمايتىنىن, ءسۇتتىڭ مول بولۋى ءىرى قارانىڭ جەمشوپ قورىنا جانە ەڭبەكتى دۇرىس جولعا قويۋعا بايلانىستى ەكەنىن جەتكىزدى. ياعني, جاڭا نىسانداعى جاڭا تەحنولوگيا ارقىلى ءسۇتتىڭ ساپاسى كوتەرىلەدى.
ءبىز ساۋىنشىلاردىڭ جۇمىسسىز قالۋ قاۋپى جونىندە سۇرادىق. كەرىسىنشە, ساۋىنشىلار جەتىسپەگەندىكتەن, وسىنداي قادامعا بارىپ وتىرمىز. بۇل بىلىكتى ماماندار تاپشىلىعى جاعدايىندا مال باسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قادام, – دەدى ول.
تسەحتا ارقايسىسى 5 توننالىق ءسۇت قۇيىلاتىن ەكى الىپ ىدىس, سالقىنداتۋ قۇرىلعىسى ورنالاسقان. وسى ارقىلى ءتاۋلىگىنە 20 توننا ءسۇت ساۋعا بولادى. ءسۇت شيكىزاتى ءارى قاراي شارۋاشىلىقتىڭ وڭدەۋ تسەحىنا جىبەرىلەدى. ءبىز پرولەتاركا اۋىلىندا ورنالاسقان زاۋىت قىزمەتىمەن دە تانىستىق. «باگراتيون-ۇلان» زاۋىتىنىڭ قۋاتى كۇنىنە 660 مىڭ ليتر ءسۇت وڭدەۋگە جەتەدى. قازىرگى كەزدە كاسىپورىن ءوز قۋاتىنىڭ جارتىسىن عانا پايدالانىپ وتىر ەكەن.
– ونىمدەرىمىزدى وتكىزۋدە ەشقانداي ماسەلە جوق. كەرىسىنشە, شيكىزات جەتىسپەۋشىلىگى بار. بۇل وڭىردەگى ءسۇت وندىرۋشىلەردىڭ ورتاق ماسەلەسى, – دەدى ا.ۆوروپاي.
بۇگىنگە دەيىن «قازاگروقارجى» اق ارقىلى بورودۋليحا اۋدانىنداعى «نوۆايا زاريا» شارۋا قوجالىعى 281 ملن. تەڭگە, «ىرىس» باعدارلاماسى ارقىلى ۇلان اۋدانىنداعى «ساعىنقۇماروۆ» شارۋاشىلىعى – 50 ملن. تەڭگە جانە «ايتقازين» شارۋاشىلىعى 60 ملن. تەڭگە قارجىعا قول جەتكىزدى. «قازاگروقارجى» كومپانياسى بەسقاراعاي اۋدانىنداعى «بالكە» شارۋاشىلىعىنىڭ جوباسىن دا ماقۇلدادى. جاقىندا بەسقاراعاي اۋدانىنا بارعانىمىزدا اتالعان «بالكە» شارۋاشىلىعىمەن تانىسقان ەدىك. شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ورالبەك توقاشەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا 180 توننا ءسۇت, 500 كيلو ەت ءوندىرىپ, 50 باس ءتول العان ەكەن. شارۋا قوجالىعى ءسۇت باعىتىنداعى مال شارۋاشىلىعىمەن بىرگە كوكونىس وسىرۋمەن دە شۇعىلدانادى. بيىل ول گەرمانيالىق وندىرىسپەن جاراقتاندىرىلعان فەرما قۇردى. فەرمانىڭ ساۋىن سيىرلارعا ارنالعان قوراجايى ءوز جۇمىسىن باستاۋعا ءازىر ەكەنىن كوردىك. وسى سياقتى جۇمىستار ۇلان, شەمونايحا جانە تارباعاتاي اۋداندارىندا دا اتقارىلۋدا. بۇل جوبا تولىعىمەن جۇزەگە اسىرىلعاندا وڭىردە اق سۇتتەن اپپاق بۇلاق اعىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەسەلەنۋىنە جول اشاتىن بولادى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى.
