ساۋدانىڭ ءبىر قىزىعى كەشبەك دەگەن...

يلليۋزياعا اينالۋى مۇمكىن

كەشبەكتىڭ قىزىعىنا ءتۇسىپ العاندار بۇل قۇرالدى ۇتىمدى پايدالانادى. دەگەنمەن دە كوپشىلىك كەشبەكتىڭ قىر-سىرىن ءالى دۇرىس مەڭگەرە الماي ءجۇر. ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەشبەك ۇعىمىنىڭ ارتىندا تازا ماتەماتيكا تۇر. كەيدە سول ماتەماتيكا ادامدى بايقاتپاي تۇزاققا دا تۇسىرەدى.

«دجوردج كلەيسون «The Richest Man in Babylon» كىتابىندا كىم ءوز شىعىنىن ەسەپتەمەسە, سول ءوز التىنىن باسقاعا بەرەدى دەپ جازادى. كەشبەك شىنىمەن پايدالى بولۋ ءۇشىن ءبىر عانا شارت بار. ول اقشانى جوس­پاردان تىس ارتىق جۇمساۋعا يتەرمەلەمەۋى كەرەك. ەگەر اي سايىن كارتا ارقىلى 200 مىڭ تەڭگە جۇمساساڭىز, كەشبەك 1,5% بولسا, وندا 3 مىڭ تەڭگە قايتادى. ءبىر جىلدا 36 مىڭ تەڭگە بولادى. بۇل شامامەن تاۋەكەلسىز 1,5-2% جىلدىق تابىسى بار دەپوزيتپەن تەڭ ناتيجە. ياعني دۇرىس قولدانسا, بۇل ۇساق اقشا ەمەس, تيىننان قۇرالاتىن پايدالى قارجى. كەشبەك اسىرەسە كۇندەلىكتى ۇساق-تۇيەك شىعىندارعا ءتيىمدى. تاماققا, دارىحاناعا, جولاقىعا ءبارىبىر اقشا جۇمسايسىڭ. سول كەزدە تولەماقىنىڭ ءبىر بولىگىن كەشبەكپەن تولەسەڭىز, كۇندەلىكتى قارجىڭىزدى ەداۋىر ۇنەمدەگەنىڭىزدى بايقايسىز», دەيدى ساراپشى.

بىراق بۇل جەردە كوزگە كورىنبەيتىن تاۋەكەلدەر دە بار. «Your Money and Your Brain» كىتابىندا دجەيسون تسۆەيگ ادامنىڭ ميى بونۋس كورگەندە دوفامين الادى دەپ جازادى. سول كەزدە ادام «پايدا كورىپ جاتىرمىن» دەگەن سەزىممەن وزىنە كەرەگى جوق ارتىق زات ساتىپ الا باستايدى ەكەن. ناتيجەسىندە, كەشبەكتەن تۇسكەن پايدا ارتىق شىعىنمەن جۇتىلىپ كەتەدى. تاعى ءبىر ماسەلە – ليميت پەن شارتتار. كوپ بانكتە اي سايىنعى كەشبەك 15 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. كەيبىر تولەمدەر مۇلدەم ەسەپكە الىنبايدى. كوممۋنالدىق قىزمەت, سالىق, اۋدارىم سياقتى شىعىندار كوبىنە كەشبەكسىز قالادى. مۇنى ادامدار ۇساق ارىپپەن جازىلعان كەزدە بايقاماي قالادى.

«ەڭ قاۋىپتى ماسەلە نەسيە كارتاسىنا بايلانىستى. ەگەر قارىزدى ۋاقىتىندا جاپپاساڭ, 20 مىڭ تەڭگە كەشبەك العانىڭنىڭ ەشقانداي پايداسى جوق. ويتكەنى پايىزبەن الدەقايدا كوپ اقشا جوعالتاسىڭ. ال كەي بانكتەر ناقتى اقشا ورنىنا سەرىكتەستەرىنە عانا جارامدى بالل بەرەدى. ونداي بالدىڭ شىنايى قۇنى جارناماداعىدان تومەن بولىپ شىعادى. سوندىقتان كەشبەك سىيلىق ەمەس. بۇل – ادامنىڭ ءوز شىعىنىنىڭ ءبىر بولىگىن قايتارۋ عانا. ول تەك بىرنەشە جاعدايدا عانا جۇمىس ىستەيدى: شىعىن الدىن الا جوسپارلانعان بولسا, بونۋس وڭاي اقشاعا اينالسا, كارتا قىزمەتى پايداڭدى جەپ قويماسا. ال بۇلار ورىندالماسا, كەشبەك تەك يلليۋزياعا اينالادى», دەپ ءتۇسىندىردى ر.سۇلتانوۆ. 

قاي بانك ءتيىمدى؟

«Finratings.kz» پورتالى ساراپشىسى جاننا ءامىروۆانىڭ ايتۋىنشا, بانكتەر اراسىندا كليەنت تارتۋ ءۇشىن باسەكە ۇلكەن. قولما-قول ەمەس تولەمدەر كوبەيگەن سايىن ءار بانك ءوز كارتاسىن ءتيىمدى ەتىپ كورسەتۋگە تىرىسادى. بىراق ناقتى پايدا جارناماداعى پايىزعا ەمەس, ادامنىڭ كۇندەلىكتى اقشانى قالاي دۇرىس جۇمساۋىنا بايلانىستى.

«Halyk Bank» بۇگىندە جاپپاي تۇتىنۋ­شى­عا باعىتتالعان بانك رەتىندە كورىنىپ وتىر. ونىڭ باعدارلاماسى وتە قاراپايىم لوگيكاعا قۇرىلعان. ادام كارتا نەمەسە QR ارقىلى تولەيدى, قوسىمشانى قولدانادى, كەيدە بيلەت الادى نەمەسە ەكوجۇيەدەگى تاۋاردى ساتىپ الادى. سونىڭ ءبارى اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەلىپ, دەڭگەيى وزىنەن-ءوزى وسەدى. مۇندا اي سايىن كاتەگوريا تاڭداپ, شارت قۋالاپ ءجۇرۋدىڭ قاجەتى جوق. كىم كارتانى ءجيى قولدانسا, سوعۇرلىم اقشانىڭ قايتارىمى ارتادى. بۇل اسىرەسە وتباسى بار ادامدارعا, تۇراقتى شىعىنى بارلارعا ىڭعايلى. «Kaspi.kz» كوبىنە ساتىپ الۋ مەن ونلاين ساۋداعا بەيىم ادامدارعا قولايلى. بۇل بانكتىڭ باستى ارتىقشىلىعى – سەرىكتەستەرى مەن Kaspi دۇكەنى. اسىرەسە ءىرى تاۋار العان كەزدە بونۋستىڭ ناقتى جەڭىلدىگىن سەزۋگە بولادى. ال ەكوجۇيەدەن تىس جەرلەردە ونىڭ پايداسى ونشا بايقالمايدى. «Alatau City Bank» ءتارتىپتى كليەنتتەرگە ارنالعان دەۋگە بولادى. مۇندا بارلىق ساتىپ الۋعا بازالىق بونۋس بار. ال جوعارى كاتەگوريالار بەلگىلى ءبىر شارت­تاردى ورىنداعاندا عانا قوسىلادى», دەيدى ساراپشى.

ج.ءامىروۆانىڭ ايتۋىنشا, ەگەر جارناما مەن ادەمى پايىزدارعا ەمەس, كۇندەلىكتى ومىرگە قاراساق, تيىمدىلىك انىق كورىنەدى. كۇندەلىكتى شىعىن مەن تۇراقتى كەشبەكتەرگە Halyk Bank قولايلى. زات ساتىپ الۋشىلارعا «Kaspi.kz» ءتيىمدى. ءبىر ەكوجۇيەدە ءومىر سۇرۋگە دايىن ادامدارعا «Freedom Bank» قولايلى. ال تىنىشتىق پەن كلاسسيكالىق ۇلگىنى قالايتىندار ءۇشىن «بانك تسەنتركرەديت» پەن «ForteBank» – دۇرىس تاڭداۋ. جالپى ەڭ ءتيىمدى بانك دەگەن نۇسقا جوق. قارجىسىن قالاي جوس­پارلاۋدى اركىم ءوزى شەشەدى, ءومىر ءسۇرۋ سالتىنا قاراي بانك كارتالارىن ءوزى تاڭدايدى. 

كەشبەكتىڭ قانداي ءتۇرى بار؟

«Freedom Bank»-تە ءبىر كليەنتكە ايىنا ەسەپتەلەتىن كەشبەكتىڭ ەڭ جوعارى مولشەرى – 300 مىڭ تەڭگە. ياعني ءبىر ايدا قانشا كوپ ساۋدا جاساساڭ دا, كەشبەك وسى سومادان اسپايدى. كەشبەك «Freedom Bank» كارتاسى ارقىلى «Freedom Bank» تەرمينالىندا تولەم جاساعاندا عانا ەسەپتەلەدى.

بانكتىڭ «ۇلكەن ايىرماشىلىق» دەگەن اكتسياسى بار. سونىڭ اياسىندا تەلەفون ساتىپ الساڭىز, اقشاڭىزدىڭ 30%-نا دەيىنگى بولىگىن قايتارىپ الا الاسىز. ونىڭ ۇستىنە بۇل كەشبەك ناقتى اقشا رەتىندە كارتاعا تۇسەدى. اكتسيانىڭ جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبى وتە قاراپايىم. سمارتفوندى دۇكەننەن, ينتەرنەت ارقىلى ساتىپ الۋعا دا بولادى, ءتىپتى «Freedom SuperApp» ارقىلى تولەۋگە دە مۇمكىندىك بار. ەڭ باستىسى, تولەم «Freedom Bank» كارتاسىمەن جاسالۋى كەرەك. تولەم وتكەن بويدا كەشبەك بىردەن كارتاعا تۇسەدى. تۇسكەن كەشبەكتى قالاعان دۇنيەگە جۇمساۋعا بولادى. مۇندا تاعى ءبىر ماڭىزدى تۇس بار. كەشبەك تەك بىردەن تولەنگەن ساتىپ الۋعا عانا ەمەس, ءبولىپ تولەۋ ارقىلى نەمەسە نەسيەگە الىنعان سمارتفونعا دا ەسەپتەلەدى.

«Freedom Bank»-ءتىڭ ءبىر ايىرماشىلىعى, كەشبەك باستاپقىدا تەڭگەمەن ەسەپتەلەدى, بىراق كليەنت ينۆەستيتسيالىق ۆاليۋتا «Freedom»-دى قوسسا, ول اۆتوماتتى تۇردە بيرجالىق نوتالارعا, ياعني ETN-گە اينالادى. وسى ساتتەن باستاپ كەشبەك جاي اقشا ەمەس, ينۆەستيتسيالىق اكتيۆكە اينالادى. بۇل جۇيە كەزدەيسوق ەنگىزىلگەن جوق. 2024 جىلى «Freedom Bank»-ءتىڭ كەشبەك باعدارلاماسى رەتتەۋشى ورگانداردىڭ تەكسەرۋىنەن ءوتتى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ اگەنتتىگى مەن ۇلتتىق بانك ونىڭ زاڭناماعا تولىق سايكەس كەلەتىنىن راستادى.

ال «Kaspi Bank»-تە بونۋس تۇراقتى ەمەس, تەك اكتسيا كەزىندە, كوبىنە قوماقتى اقشاعا الىنعان تاۋارلارعا عانا بەرىلەدى. جاقسى پىكىر قالدىرعاندارعا 50 تەڭگەدەن باستاپ, 500 تەڭگەگە دەيىن بونۋستار بەرەدى.

ەۋرازيالىق بانكتە 1 اقپاننان باستاپ «Mastercard World» ەكوكارتاسى قولدانىسقا ەندى. كليەنتكە بىردەن 500 بونۋس بەرىلەدى. ەكوكارتادا ارنايى ساناتتار بەلگىلەنگەن. ساياحات, مەيرامحانا مەن كافە, كيىم مەن اكسەسسۋار, اۆتو, دەنساۋلىق, سۋپەرماركەت ساناتتارى بويىنشا 1% بونۋس بەرىلەدى. ال «ويىن-ساۋىق» ساناتىندا بونۋس 30%-عا دەيىن جەتەدى. قوسىمشا بونۋس تا بار. تۋعان كۇندە 5% بونۋس بەرىلەدى. «Eurasia36.kz» سايتىندا ساقتاندىرۋ ءپوليسىن ونلاين راسىمدەگەنى ءۇشىن تاعى 5% بونۋس قوسىلادى. ەكوكارتا بويىنشا اي سايىنعى بونۋس ءليميتى 30 مىڭ بونۋستان اسپايدى. 

چەك الساڭىز, اقشا قايتادى

قازىر قاراپايىم فيسكالدىق چەك تە پايدا اكەلەتىن قۇرالعا اينالدى. مەملەكەت ىسكە قوسقان «Salyq كەشبەك» جوباسى سونى كورسەتىپ وتىر. دۇكەننەن نەمەسە قىزمەت العان جەردەن چەك تالاپ ەتىپ, «Amian» دەگەن ارنايى ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى سكانەرلەپ, اقشاڭىزدىڭ ءبىر بولىگىن قايتارىپ الۋعا بولادى. ساتىپ العان سومانىڭ 2%-ى قالتاڭىزدا قالادى. ونى بانك كارتاسىنا اۋدارۋعا بولادى, ۇيالى تەلەفوننىڭ بالانسىنا سالۋعا مۇمكىندىك بار.

جوبانىڭ ناتيجەسى دە بار. 2025 جىلدىڭ قازان ايىنداعى مالىمەت بويىنشا تۇتىنۋ­شى­لارعا تولەنگەن كەشبەك سوماسى 127 ملن تەڭ­گەدەن اسقان. قاناتقاقتى جوبا جۇزەگە اسى­رىلىپ جاتقان وڭىرلەردە وڭ وزگەرىستەر بايقالادى. بەرىلگەن فيسكالدىق چەك سانى 48%-عا وسكەن. ال سول چەكتەر بويىنشا جالپى سوما 38%-عا ارتقان. بىلتىر فيسكالدىق چەك الىپ, ونى ارنايى قوسىمشا ارقىلى سكانەرلەگەن ازاماتتارعا مەملەكەت تاراپىنان 152 ملن تەڭگە كەشبەك تولەندى. بىلتىر 573 مىڭ فيسكالدىق چەك سكانەرلەنگەن, جالپى سوماسى 7,6 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل تۋرالى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى حابارلادى.

جوبا ەلىمىزدىڭ 12 وبلىسىنداعى 48 اۋداندا جۇزەگە اسىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا شىعىس قازاقستان, قوستاناي, اقمولا, قاراعاندى, ماڭعىستاۋ, جامبىل, تۇركىستان, الماتى, باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى بار. سونىمەن قاتار جەتىسۋ مەن ۇلىتاۋ وبلىستارى دا جوباعا قاتىسقان. جوبا بيىلعى قاڭتاردان باستاپ جالعاسادى.