ءوز سوزىندە مەملەكەتتىك كەڭەسشى كونستيتۋتسيانىڭ مازمۇندىق ءمانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ويتكەنى ءدال وسى كونستيتۋتسيا ەلدىڭ قوعامدىق دامۋىنىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىن, قاعيداتتارى مەن باعدارلارىن ايقىندايدى.
ەرلان قاريننىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى زاڭ ءماتىنىنىڭ 84 پايىزىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلسە دە, شەشۋشى مانگە يە نارسە – كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا تۇجىرىمدامالىق مازمۇنى.
«بۇعان ايقىن دالەل – پرەامبۋلا. مۇندا بۇرىنعى ءماتىندى جەڭىل تۇزەتۋ تۋرالى ءسوز بولىپ وتىرعان جوق. كوميسسيانىڭ تالقىلاۋىنا ۇسىنىلعان نۇسقا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاقىندا جاريالانعان باعدارلامالىق تەزيستەرىنە نەگىزدەلىپ ازىرلەندى. ماعىناسى مەن ىشكى رۋحى جاعىنان بۇل تۇبەگەيلى جاڭا پرەامبۋلا», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
جاڭا پرەامبۋلادا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى العاش رەت مەملەكەتتىڭ نەگىزگى باسىمدىعى رەتىندە جاريالاندى. ال بىرلىك پەن كەلىسىم, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىق قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ ىرگەتاسى رەتىندە ايقىندالدى.
كونستيتۋتسيانىڭ پرەامبۋلاسى تولىق جاڭارتىلادى
«سوڭعى جىلدارى قوعامدىق سانانىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالعان ادىلەتتىلىك, زاڭ مەن ءتارتىپ, تابيعاتقا ۇقىپتى قاراۋ سياقتى قاعيداتتار العاش رەت كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلىپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى ەرلان قارين.
ونىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيانىڭ كىرىسپە بولىمىندە قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاريحي جولى مەن وركەنيەتتىك باستاۋلارى العاش رەت ناقتى كورسەتىلگەن.
«قىسقاسى, بۇل جەكەلەگەن سويلەمدەردى نەمەسە تىنىس بەلگىلەرىن وزگەرتۋ ەمەس. جاڭا پرەامبۋلا ءبىزدىڭ تاريحي تامىرىمىزدى قۇندىلىق رەتىندە ايقىن كورسەتىپ, قازىرگى دامۋ كەزەڭىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن ناقتى بەكىتەدى ءارى بولاشاققا باعىت بەرەدى», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ مازمۇندىق ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالا كەلە, ول اتا زاڭنىڭ جاڭا ماتىنىندەگى باستى يدەيا رەتىندە ءبىلىم مەن عىلىمدى, مادەنيەت پەن يننوۆاتسيانى اتادى.
كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا: قازاقستان اۋماعىنىڭ تۇتاستىعى تۋرالى نورما وزگەرىسسىز قالادى
بۇل – مەملەكەتتىڭ بولاشاعى تابيعي رەسۋرستارمەن ەمەس, ادام كاپيتالىمەن جانە ازاماتتاردىڭ جەتىستىكتەرىمەن ايقىندالاتىنىن كورسەتەتىن تۇبەگەيلى بەتبۇرىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«وسىلايشا جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنى «مەملەكەت نە ءۇشىن جانە كىم ءۇشىن قۇرىلعان؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەدى دەپ ويلايمىن», دەدى ەرلان قارين.
ماڭىزدى ماندىك باعىتتاردىڭ ءبىرى – تسيفرلاندىرۋ. وسىعان بايلانىستى جاڭا كونستيتۋتسيا ماتىنىندە العاش رەت ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق ورتاداعى قۇقىقتارىن قورعاۋ نورماسى بەكىتىلدى.
«ياعني بۇگىنگى كۇنى جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ جاڭا دەڭگەيى رەتىندە ايقىندالىپ وتىر. بۇل كونستيتۋتسيانىڭ بولاشاققا باعىتتالعانىن كورسەتەدى. وسى تۇرعىدان العاندا, كەلەشەكتە ءبىزدىڭ اتا زاڭىمىز باسقا ەلدەر ءۇشىن ۇلگى بولا الادى», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
سونداي-اق ول جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ تاعى ءبىر باستى ەرەكشەلىگى – ادام قۇقىقتارىنا باسىمدىق بەرىلۋى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى جاڭا پرەامبۋلادا عانا ەمەس, بۇكىل كونستيتۋتسيانىڭ ماندىك وزەگى رەتىندە بەكىتىلگەن.
«ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى تۋرالى ءبولىم جاي دەكلاراتسيالار جيىنتىعى ەمەس, جاڭا قۇقىقتىق تەتىكتەر مەن كەپىلدىكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلگەن تۇتاس جۇيەگە اينالدى», دەدى ەرلان قارين.
اتاپ ايتقاندا, جاڭا كونستيتۋتسيا ماتىنىندە ادۆوكاتۋرا مەن ادۆوكاتتىق قىزمەتكە ارنالعان ارنايى باپ العاش رەت بەكىتىلدى. بۇل – ادۆوكاتتار قاۋىمداستىعىنىڭ كوپتەن بەرگى ءارى نەگىزدى سۇرانىسىنا بەرىلگەن جاۋاپ.
مەملەكەتتىك كەڭەسشىنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ەل ازاماتتارىنىڭ قوعامدىق ساناسىنداعى تەرەڭ وزگەرىستەردى كورسەتەتىن جاڭا قوعامدىق قۇندىلىقتار دا ناقتى بەلگىلەنگەن.
«قوعامنىڭ وسىنداي سۇرانىستارىنىڭ ءبىرى – ءدىن مەن مەملەكەتتىڭ ناقتى اجىراتىلۋى. جاڭا كونستيتۋتسيا ماتىنىندە مەملەكەتتىڭ زايىرلى سيپاتى بىرجاقتى تۇردە بەكىتىلگەن», دەدى ەرلان قارين.
سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيەلەۋ جۇيەسىنىڭ زايىرلى سيپاتىن بەكىتەتىن جاڭا نورما ەنگىزىلەدى.
بۇدان بولەك, نەكە – ەر مەن ايەلدىڭ ەرىكتى ءارى تەڭ قۇقىقتى وداعى ەكەنى العاش رەت كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلدى.
«بۇل شەشىم ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى ەڭ جوعارى قۇقىقتىق دەڭگەيدە قورعاۋعا باعىتتالعان. سونىمەن قاتار ايەلدەر قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتەدى, بۇل سوڭعى جىلدارداعى وزەكتى الەۋمەتتىك سۇرانىستاردىڭ ءبىرى. ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى قورعاۋ ادام قۇقىقتارىن شەكتەمەيدى, كەرىسىنشە ولارمەن ۇيلەسىمدى تۇردە ۇشتاسادى», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
ەرلان قارين سونداي-اق ەسكىرگەن تەرمينولوگيالىق اپپارات ماسەلەسى كەشەندى تۇردە شەشىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ويتكەنى قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا 1995 جىلى, قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندە قابىلدانىپ, سول ۋاقىتتىڭ تەرمينولوگياسى مەن ريتوريكاسىن قامتىعان.
ول بۇرىن قولدانىلعان «مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك», «تەلەگراف» سەكىلدى ۇعىمداردىڭ بۇگىنگى كۇنى اناحرونيزمگە اينالعانىن مىسالعا كەلتىردى.
سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك كەڭەسشى قولدانىستاعى كونستيتۋتسيانىڭ قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋى مەن تاريحي دامۋىنداعى ماڭىزىن ەشكىم جوققا شىعارمايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«كەرىسىنشە, قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا ەلىمىزدىڭ دامۋىنا زور سەرپىن بەرىپ, بۇگىنگى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ نەگىزىنە اينالدى», دەدى ول.
سونىمەن قاتار جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنى قالىپتاسقان مەملەكەتتىلىكتى, حالىقارالىق بەدەلدى, ادام كاپيتالىنا, بىلىمگە, عىلىم مەن يننوۆاتسياعا باسىمدىق بەرەتىن, بولاشاققا نىق قادام باسقان قازاقستاندى ايقىندايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«قىسقاسى, جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنى ەلىمىزدىڭ تەك العا ۇمتىلعان ۇلكەن جوسپارلارى مەن بيىك امبيتسيالارىن كورسەتۋى ءتيىس», دەپ تۇيىندەدى ەرلان قارين.
