فوتو: pixabay.com
التىننىڭ قىمباتتايتىنى 2000-شى جىلداردان بايقالعان
سول كەزدەگى ترويا ۋنتسياسىنا 2 000 دوللارعا دەيىن قىمباتتادى. 2024 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا بانكيرلەر 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي التىننىڭ الەۋەتىن ۋنتسياسى ءۇشىن 2 890 دوللارعا باعالاعان. قاڭتار ايىندا باعدار جىل سوڭىنا قاراي 3100 دوللارعا, مامىردا 3 700 دوللارعا دەيىن ءوستى.
2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پولشا ورتالىق بانكى 90 توننا التىن ساتىپ الدى. ودان كەيىن قازاقستان, ءازىربايجان جانە برازيليا. جەلتوقسان ايىندا قىتايدىڭ ورتالىق بانكى التىن ساتىپ الۋ باعدارلاماسىن ون ءتورتىنشى ايعا دەيىن ۇزارتىپ, ءوزىنىڭ قورىن 74,15 ميلليون ترويا ۋنتسياسىنا دەيىن ارتتىردى.
باعا ءوسىمى اقش-تىڭ فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ وسى جىلعى ساياساتىنىڭ جەڭىلدەۋى جاعدايىندا بايقالادى.
«گەوساياسي شيەلەنىس, تۇتاستاي العاندا ءالسىز دوللار, فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ بيىلعى جىلى ساياساتىن جۇمسارتۋدى كۇتۋ – مۇنىڭ ءبارى دوللارسىزدانۋدىڭ ماكروەكونوميكالىق ءۇردىسىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلاتىن جانە سۇرانىسقا بۇرىنعىسىنشا اسەر ەتەتىن فاكتورلار», دەيدى Zaner Metals ۆيتسە-پرەزيدەنتى جانە مەتالدار جونىندەگى اعا ستراتەگ پيتەر گرانتت.
التىننىڭ ءوسۋى اياسىندا باسقا دا باعالى مەتالدار جاڭا رەكوردتاردى كورسەتتى. كۇمىس پەن پلاتينا تيىسىنشە ءبىر ۋنتسيا ءۇشىن 96,5 جانە 2601 دوللارعا دەيىن قىمباتتادى.
20 كۇننىڭ ىشىندە 9 %-عا قىمباتتاعان التىن قازاق ەلىنە 4,2 ميلليارد دوللار الىپ كەلدى
التىنعا دەگەن جوعارى سۇرانىستى ينۆەستورلاردىڭ ءوز قاراجاتتارىن سەنىمدى اكتيۆتەرگە (نەمەسە سەنىمدى رەتىندە قابىلداناتىن اكتيۆتەرگە) ورنالاستىرۋ نيەتىمەن بايلانىستىرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ رەسمي دەرەكتەرى بويىنشا 22 قاڭتاردا التىننىڭ 1 گرامى 79 185,42 تەڭگە بولدى. بۇل رەتتە 9 قاڭتاردان باستاپ باعا شامامەن 6700 تەڭگەگە ءوستى.
ساراپشى ايبار ولجاەۆتىڭ ايتۋىنشا, 20 كۇننىڭ ىشىندە 9 %-عا قىمباتتاعان التىن قازاق ەلىنە 4,2 ميلليارد دوللار الىپ كەلدى.
«2025 جىلدىڭ اياعىندا ءبىز 47,2 ميلليارد دوللاردىڭ التىنىن ۇستاپ وتىرعان ەدىك. ەندى ونىڭ نارىقتىق قۇنى 51,4 ميلليارد دوللارعا كوتەرىلىپ وتىر. وسىعان سكۆ اكتيۆتەرىنە جاتاتىن 18,5 ميلليارد دوللاردى قوسساق, ءدال بۇگىن التىن-ۆاليۋتا قورىمىز 70 ميلليارد دوللارعا جەتەيىن دەپ تۇر. وعان ۇلتتىق قوردىڭ 77,7 ميلليارد دوللارىن قوسايىق. سوندا حالىقارالىق رەزەرۆتەرىمىز 147,7 ميلليارد دوللارعا بارادى. بۇل وتە جاقسى», دەيدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, التىننىڭ بۇل جولعى ءوسۋى ينۆەستورلاردىڭ دوللاردىڭ ساياسي تارتىس قۇرالىنا اينالىپ كەتۋىنەن سەسكەنىپ وتىرعاندىعىن اڭعارتتى. ەۋروپانىڭ ترامپتىڭ سوڭعى شەشىمدەرى مەن مالىمدەمەلەرىنەن شوك الۋى, گرەنلانديانى دانيادان تارتىپ الۋ بويىنشا جاعا ۇستاتار ارەكەتتەر بريۋسسەلدىڭ بولاشاقتا دوللارلىق وبليگاتسيالاردى «توكسيك اكتيۆ» دەپ ساناي باستاۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن. جانە فرس ستاۆكاسى تاعى تومەندەسە, دوللاردىڭ كەزەكتى ارزانداۋى تەك كوممەرتسيالىق فاكتوردان ەمەس, ساياسي ەففەكتتەن دە بولماق.
ۇلتتىق بانك بۇدان بۇرىن 2025 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرگە جانە جەكەلەگەن بانكتىك ەمەس ايىرباستاۋ ورىندارىنا جالپى سالماعى 438,4 كگ 8302 ولشەمدى قۇيما ساتقانىن حابارلاعان. ساتۋدىڭ نەگىزگى كولەمى الماتى, استانا قالالارىنا جانە قاراعاندى وبلىسىنا تيەسىلى. ساتىپ الۋشىلار اراسىندا ەڭ تانىمال قۇيما سالماعى 10 گرامم بولىپ وتىر, وعان جالپى ساتۋ كولەمىنىڭ 26%-ى تيەسىلى.
ۇلتتىق بانك ولشەمدى قۇيمالار ينۆەستيتسيالاۋدىڭ سەنىمدى قۇرالى رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن باسا ايتادى. نارىق وتىمدىلىگىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى – بانكتەردىڭ جانە ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنىڭ سول كۇنى كليەنتكە اقشا تولەي وتىرىپ, قۇيمالاردى كەرى ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى.
ساراپشىلار التىننىڭ جاھاندىق بەلگىسىزدىك جاعدايىندا ەڭ كوپ تالاپ ەتىلەتىن قورعانىس اكتيۆتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالاتىنىن اتاپ ءوتتى. Goldman Sachs جانە J.P. Morgan ساراپشىلارى باعانىڭ ءوسۋى جالعاسۋى مۇمكىن ەكەنىن جانە 2026 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي التىن ۋنتسياسى 5000-5400 دوللار دياپازونىندا ساتىلادى دەپ كۇتەدى.
قازاقستان سوڭعى جىلدارى (2024-2025) التىن قورلارىن ارتتىرىپ قانا قويماي, ولاردى ۇلعايتۋ بويىنشا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ۇشتىگىنە كىردى, بۇل رەتتە ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا قورلارى جوعارى كورسەتكىشتەرگە جەتتى. سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانكتىڭ 2017 جىلى ىسكە قوسىلعان حالىققا التىن قۇيمالارىن ساتۋ باعدارلاماسى ارقىلى ەل تۇرعىندارى 8,6 توننا التىن ساتىپ الدى, بۇل اقشالاي العاندا شامامەن 575,47 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. قازاقستان جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 72 تونناعا جۋىق تازارتىلعان التىن ءوندىرۋشى بولىپ وتىر. قازاقستان اۋماعىندا التىن وندىرۋمەن اينالىساتىن 42 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ال 300-گە جۋىق كەن ورنى بار.
قازاقستاننىڭ التىن ءوندىرۋ ونەركاسىبىنىڭ شيكىزات بازاسى نەگىزىنەن ۇساق (قورى 25 تونناعا دەيىن) جانە ورتاشا (25-تەن 100 تونناعا دەيىن) كەن ورىندارىنان تۇرادى. قازاقستاندا 293 التىن كەن ورنى بار. ونىڭ ىشىندە 38%-ى كەشەندى, 60%-ى التىن كەنى جانە 2%-ى شاشىراڭقى. بۇل تۋرالى 4 ساۋىردە وكق بريفينگىندە ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ گەولوگيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرلان اقباروۆ ءمالىم ەتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, قازاقستانداعى ءىرى كەن ورىندارىنىڭ ءداۋىرى اياقتالىپ كەلەدى.
«بىزدە كەيبىر پايدالى قازبالار بار, ولار بويىنشا تولىقتىرۋ وتە تومەن بولىپ سانالادى. مىسالى, التىن بويىنشا, قازىر ءبىزدىڭ بالانسىمىزدا شامامەن 2,3 مىڭ توننا بار. جىل سايىن ءبىز 90 توننا وندىرەمىز. دەمەك, قامتاماسىز ەتۋ شامامەن 24-25 جىلدى قۇرايدى», دەدى ە.اقباروۆ.
ەگەر بانك التىن تۋرالى عانا ەمەس, زەرگەرلىك تۋرالى دا ايتاتىن بولساق, وندا ساندارمەن وپەراتسيا جاساۋ قيىنداي تۇسەدى. ءبىز ەلدەن بەيرەسمي تۇردە كەتەتىن نەمەسە وعان كەلەتىن مەتالدىڭ جالپى سالماعىن ناقتى بىلە المايمىز. ويتكەنى, مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان زەرگەرلىك نارىعى جالعان ءومىر ءسۇرىپ جاتىر.
قازاقستان زەرگەرلەر ليگاسىنىڭ باسشىسى قايسار جۇماعاليەۆ 2022 جىلى ساتىپ الۋشىلاردى شاتاستىرىپ, تاڭبا قوياتىن جالعان تسەحتار تۋرالى ايتقان. ادال كاسىپورىندار كولەڭكەلى نارىقپەن باسەكەلەسە الماي, ءوندىرىستى توقتاتادى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, مىسالى, الماتىنىڭ زەرگەرلىك نارىعىندا قولدان جاساۋمەن بەتپە-بەت كەلۋ وڭاي:
ء«بىز جالعان تاڭبانى 90 پايىز ىقتيمالدىقپەن كورەمىز. ءيا, يتاليادا وندىرىلگەن ءوندىرۋشى مەن بيركا بار, ال ءىس جۇزىندە شىمكەنتتەگى قانداي دا ءبىر جاسىرىن زاۋىتتا جاسالعان. بۇل بۇيىمنىڭ قۇرامى تۋرالى ايتۋعا قورقىنىشتى. مىسالى, 585 سىناماسى تۇرادى. بۇل دەگەنىڭىز وندا 58,5 التىن بار, ال قالعاندارىنىڭ بارلىعى قوسپا. وعان كەز كەلگەن نارسەنى قوسۋعا بولادى, مىسالى, قورعاسىن, مىشياك, مىس», دەدى ق.جۇماعاليەۆ.
زەرگەردىڭ ايتۋىنشا, التىن نارىعىن كولەڭكەدەن شىعارۋ ۇكىمەتتىڭ نازارىندا بولۋى كەرەك. ق.جۇماعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى 40 ملرد تەڭگە سالىققا تولىقتىرار ەدى. قازىر بۇل سان ودان دا جوعارى ەكەنى تۇسىنىكتى, سونداي-اق زاڭسىز التىن اينالىمى جانە ونىڭ استىندا ساتىلاتىن بارلىق زاتتار. سوڭعى 4 جىلدا باعالى مەتالداردى زاڭسىز وندىرۋگە جانە وتكىزۋگە بايلانىستى 133 قىلمىستىق بۇزۋشىلىق تىركەلدى.
مىسالى, وتكەن جىلدىڭ اقپانىندا التىن كونترابانداسىنا كۇدىكتى تۇركيا ازاماتى قازاقستانعا ءازىربايجاننان جەتكىزىلدى. ال ول 2023 جىلدىڭ شىلدەسىندە ەلدەن 24 كگ التىن اكەتۋگە ارەكەتتەنگەن دەگەن كۇدىكپەن ۇستالدى.
ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا سەناتور اندرەي لۋكين پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتىق ساۋالىندا «قارا وندىرۋشىلەر» تۋرالى ايتىپ, ەلدىڭ التىن ءوندىرۋ سالاسىنداعى زاڭناماسىنىڭ قانشالىقتى بۇزىلىسقا ۇشىراعانىن اتاپ ءوتتى.
«شامامەن باعالاۋ بويىنشا زاڭدى تۇردە وندىرىلگەن التىننىڭ ءاربىر 3 تونناسى زاڭسىز وندىرىلگەن 1 توننامەن بىرگە جۇرەدى. ەل كولەمىندە بۇل جىلىنا 25 تونناعا جۋىق زاڭسىز وندىرىلگەن التىن. سونىمەن قاتار, قۇرامىندا 50-100 ادام بار «قارا ىزدەۋشىلەر» توبى شاحتالارعا شابۋىل جاساپ, قىزمەتكەرلەرگە شابۋىل جاساپ, ينفراقۇرىلىمعا نۇقسان كەلتىرەدى», دەيدى سەناتور.
