ازاماتتىق قوعام سەكتسياسىندا ءسوز باستاعان پرەزيدەنتتىڭ ىشكى ساياسات ماسەلەلەرى جانە كوممۋنيكاتسيالار جونىندەگى كومەكشىسى ارمان قىرىقباەۆ سىرداعى قۇرىلتاي سىندارلى شەشىمدەر قابىلداناتىن الاڭ بولسا دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى.
ء«جۇز جىل بۇرىن ەل بايتاعى بولعان قىزىلوردا ەل تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلعان ءوڭىر. العاشقى تەاتر شىمىلدىعى وسىندا ءتۇرىلىپ, ەل ساناسىنا سىلكىنىس تۋعىزعان تۋىندىلار وسى توپىراقتا دۇنيەگە كەلدى. سوندىقتان قىزىلوردادا ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ شاقىرىلۋى تاريحي ساباقتاستىق تۇرعىسىنان ورىندى باستاما. ء«جۇز جىل – تاريح, بەس جىل – بەلەس» دەگەن بار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان بۇل ينستيتۋت بەس جىلدا ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن دالەلدەپ, قوعامنىڭ ءتۇرلى توپتارىنىڭ ءۇن قوسۋىنا مۇمكىندىك بەردى. بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىن جاقىنداستىراتىن التىن كوپىرگە اينالدى», دەدى ول.
ءىجو 300 ملرد اقش دوللارىنان استى
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى تۇراقتانىپ, ساپالى ءوسىم بولعانىن اتاپ ءوتتى. ىشكى جالپى ءونىمى 300 ملرد اقش دوللارىنان اسسا, جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ونىمدە دە ايتارلىقتاي ءوسىم بار. 6,5 پايىزدىق ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنى 2012 جىلدان بەرگى ەڭ جوعارعى كورسەتكىش. ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا وڭ ديناميكا قالىپتاستى. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋ ۇلەسى نەگىزىنەن وڭدەۋ ونەركاسىبى, ساۋدا, كولىك قىزمەتى, قۇرىلىس سالالارىنا تيەسىلى بولىپ وتىر.
اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىم – 5,9% بولىپ, ونىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى دە ارتقان. بىلتىر ەل ديقاندارى ءداندى داقىلداردان 27,1 ملن توننا ءونىم جينادى. بۇرشاق داقىلدارىنىڭ, مايلى تۇقىمدار ءونىمى جوعارى بولدى. جامبىل وبلىسىندا جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەۋگە ارنالعان ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى اگروونەركاسىپتىك پاركتىڭ قۇرىلىسى باستالعانى دا جاعىمدى جاڭالىقتىڭ ءبىرى.
مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ بىرىڭعاي ستاندارتى ەنگىزىلدى. جەرگىلىكتى دەڭگەيدە قوسىمشا كومەك تۇرلەرى بىرىزدەندىرىلدى. تسيفرلاندىرۋ الەۋمەتتىك سالادا قۇقىقبۇزۋشىلىقتى انىقتاۋ مەن الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەردى. ءبىر جارىم جىلدىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك ساياساتتى ترانفورماتسيالاۋدان 600 ملرد تەڭگە ۇنەمدەلدى.
«وتكەن جىلى جۇرگىزىلگەن بيۋدجەتتىك مونيتورينگىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 8 تۇزەتۋ ەنگىزىلىپ, جىل باسىنان بەرى 1 تريلليون تەڭگەدەن استام قاراجات وڭتايلاندىرىلدى. ولار ناقتى سەكتورعا باعىتتالدى», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.
كولىك لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ 2029 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق جوسپارى 204 جوبانى قامتىپ وتىر. ينفراقۇرىلىمنىڭ توزۋىن 40 پايىزعا تومەندەتىپ, ەنەرگەتيكالىق, كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋدىڭ ۇلتتىق جوباسى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى.
ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىندا كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار قولعا الىنعان. «ورلەۋ» جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى كاسىپكەرلەردى ىنتالاندىرا تۇسەدى.
ءجۇز مىڭ بالا جي-ءدى تەرەڭدەتىپ وقيدى
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك وسىعان دەيىن قۇرىلتايلاردا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ جۇزەگە اسۋى تۋرالى باياندادى. عىلىمعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا ارتتى. ەندىگى مىندەت – عىلىمدى وندىرىسپەن ۇشتاستىرۋ, عىلىمي زەرتتەۋ جوبالارىن وندىرىسكە ەنگىزۋ. وسىنداي الاڭدار دايىنداۋ ماقساتىندا ۇكىمەت تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. سوعان سايكەس, عىلىمدا قاناتقاقتى جوبالار كۋرچاتوۆ, الماتى جانىنداعى الاتاۋ ەلدى مەكەنىندە ورىن تەپكەن يادرولىق-فيزيكالىق ينستيتۋت, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي پاركىندە جۇزەگە اسىپ, ولار عىلىمي قالاشىقتار رەتىندە بەلگىلەندى.
قازىر پىسىقتالىپ جاتقان «قازاقستان بالالارى» – سالاداعى ماڭىزدى جاڭالىقتىڭ ءبىرى. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدەن باستاپ, دەنساۋلىق, الەۋمەتتىك قولداۋ, بالانىڭ تسيفرلىق قاۋىپسىزدىگىنە ۇلاساتىن بۇل باستامادا ءبىراز ماسەلەنىڭ شەشىمى بار. بۇل رەتتە فينليانديانىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارى ماماندارىن جۇمىلدىرۋ ارقىلى كوپتەگەن باعدارلاما جازىلدى.
مينيستر بىلتىر ەلىمىزگە 2 سۋپەركومپيۋتەر جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ءبىرى الەم رەيتينگى بويىنشا 86, ەكىنشىسى 103-ورىندا تۇر. ەلىمىزدەگى 4 ۋنيۆەرسيتەتتە سۋپەركومپيۋتەر بار. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى وسىنداي قۇرىلعى الەمنىڭ مىقتى ماتەماتيكتەرى جاساعان كۇردەلى ەسەپتەر شەشىمىن 3 ساعاتتا تابادى.
«قازىر جاساندى ينتەللەكت ەتيكاسى, ونى قولدانۋ ماسەلەسى دۇنيەجۇزىن ويلاندىرىپ وتىرعانى بەلگىلى. ءتىپتى عالىمدار اراسىندا «PhD باعدارلاماسىنىڭ ماعىناسى قالدى ما, جوق پا؟» دەگەن دە تالاس ءجۇرىپ جاتقانىن ايتپاي وتىرا المايمىز. وقۋ باعدارلامالارى قالاي وزگەرۋ كەرەك؟ جالپى, جي-مەن قالاي جۇمىس ىستەۋ قاجەت؟ بۇگىنگى تالقىعا وسى ماسەلەلەر تۇسەدى», دەدى مينيستر.
ول ءوز سوزىندە دەموگرافيالىق ءوسىم, ەڭبەك نارىعىنىڭ وزگەرۋى, تەحنولوگيالىق باسەكە مەن قوعامنىڭ الەۋمەتتىك ادىلدىككە دەگەن سۇرانىسى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ساپاسى مەن عىلىم ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الداعى جىلدارى 18 جاسقا تولاتىن جاستار سانىنىڭ ەداۋىر ارتۋى جوعارى بىلىمگە سۇرانىستى كۇشەيتپەك.
وسىعان بايلانىستى تۇجىرىمداما اياسىندا قولجەتىمدىلىك پەن تەڭ مۇمكىندىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان بىرقاتار شارا قابىلدانعان. اتاپ ايتقاندا, گرانتتار كولەمىن ۇلعايتۋ, شاكىرتاقىنى كەزەڭ-كەزەڭمەن ارتتىرۋ, سارالانعان گرانتتار مەن جەڭىلدەتىلگەن ءبىلىم بەرۋ كرەديتتەرى ەنگىزىلىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار «كەلەشەك» بىرىڭعاي ەرىكتى جيناقتاۋ جۇيەسى مەن «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باستاماسىنا نەگىزدەلگەن جاڭا قارجىلىق ارحيتەكتۋرا قالىپتاسىپ جاتىر.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا جوو ارالىق ستاندارت قابىلدانىپ, 38 ءبىلىم باعدارلاماسى ازىرلەنگەن. ەندى جاڭا بب تۇلەكتەرى Python-دا باعدارلامالاۋ, كىتاپحانالارمەن جانە فرەيمۆوركتارمەن جۇمىس ىستەۋ, دەرەكتەردى تالداۋ مەن ۆيزۋاليزاتسيالاۋ, تابيعي ءتىلدى وڭدەۋ دەرەكتەر بازالارىمەن جۇمىس ىستەۋ, جي شەشىمدەرىن بيزنەس-ۇدەرىستەرىنە ينتەگراتسيالاۋ, نەيروندىق جەلىلەردى ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋ, جي-ءدى پايدالانا وتىرىپ, ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ سەكىلدى داعدىلارعا يە بولادى.
قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا سەۋل تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ جي مەن ينفورماتيكا جوعارى مەكتەبى اشىلدى. ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ بازاسىندا «City University of Hong Kong» فيليالى (جاساندى ينتەللەكت بويىنشا قوس ديپلوم باعدارلامالارى), د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شقتۋ بازاسىندا لۋ بان شەبەرحاناسىمەن بىرلەسىپ, جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى ءبىلىم بەرە باستادى.
«بىلتىردان باستاپ Ai-sana باعدارلاماسىن قولعا الدىق. جىل ىشىندە 668 مىڭ ستۋدەنتتى وقىتتىق. ەندى مىندەتتى تۇردە بۇكىل ستۋدەنت وسى باعدارلاما اياسىندا جي كۋرستارىنان وتەدى. اقپان ايىندا باعدارلامانىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالادى, 100 مىڭ بالا تەرەڭدەتىپ وقىتىلادى», دەدى مينيستر.
سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن 42 PFLOPS قۋاتتىلىعى بار اكادەميالىق كلاستەر قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ينفراقۇرىلىم ۇلكەن دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەيتىن, الەمدىك دەڭگەيدەگى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
عىلىم مەن ەكونوميكانىڭ ناقتى بايلانىسىن كۇشەيتۋ باعىتىندا سويلەگەن مينيستر عىلىمي ۇيىمدار مەن جوو-لارعا ساتىپ الۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ, قارجىلاندىرۋدى ارتتىرۋ, جاس عالىمداردى قولداۋ مەن عىلىمي ناتيجەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋ – وسى ساياساتتىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى ەكەنىن ايتتى.
قولجەتىمدىلىك, ساپا, وقىتۋشى الەۋەتى, ەسەپتەۋ ينفراقۇرىلىمى, يندۋستريامەن بايلانىس پەن عالىمنىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسى ءبىر جۇيەگە اينالعاندا عانا ءبىلىم مەن عىلىم ۇلتتىق قۋاتقا اينالادى.
قوعامدىق ديالوگتىڭ جاڭا ۇلگىسىنە اينالعان قۇرىلتاي اياسىندا كوتەرىلىپ, جۇزەگە اسقان, ەلگە پايدالى باستاما كوپ. سەسسيا جۇمىسىندا ەلىمىزدە كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقان ساياسي وزگەرىستەر, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسى جايلى ءسوز بولدى. بالالار قاۋىپسىزدىگى, سوت رەفورمالارى جايلى ۇسىنىستار ايتىلدى.
قىزىلوردا
