جيىن بارىسىندا الدىمەن جوعارى ءبىلىم مەن عىلىم ماسەلەلەرى تالقىلاندى. قاتىسۋشىلار وڭىردەگى جوعارى ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنىڭ الەۋەتىن جان-جاقتى سارالادى. قىزىلوردا وبلىسىندا ءۇش جوعارى وقۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى, وندا 20 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. كەيىنگى ءۇش جىلدا ستۋدەنتتەر سانى 21 %-دان استام ارتقان. بۇل – جاستار اراسىندا جوعارى بىلىمگە دەگەن تۇراقتى سۇرانىس بار ەكەنىن كورسەتەتىن ماڭىزدى كورسەتكىش.
سالاعا جاۋاپتى مينيستر ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا باسىم باعىتتاردى اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار وڭىرگە قاجەتتى كادرلاردى دايارلاۋ جۇمىسىن ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىمەن ناقتى سايكەستەندىرۋ جانە وقىتۋدى پراكتيكاعا باعىتتاپ كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
«ماماندار دايارلاۋدا فورمالدى تاسىلدەن ارىلاتىن ۋاقىت كەلدى. اكىمدىكتەر كادر دايارلاۋ جۇمىسىن الدىن الا جوسپارلاپ, ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ناقتى باعىتتار بويىنشا جۇرگىزۋگە ءتيىس. وڭىرلىك قولداۋ تەتىكتەرى, ونىڭ ىشىندە اكىم گرانتتارى مەن وڭىرلىك گرانتتار دا بولۋى كەرەك. ەگەر قانداي دا ءبىر باعىتتار ناتيجە بەرمەي, ەكونوميكانىڭ سۇرانىسىنا سايكەس كەلمەسە, وندا ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋ قاجەت. ءتىپتى جەكەلەگەن فاكۋلتەتتەردى وڭتايلاندىرۋعا دەيىن بارۋ كەرەك», دەدى ايدا بالاەۆا.
كەڭەستە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى ماسەلەلەر دە تالقىلاندى. ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ ينفراقۇرىلىمىن جانە اۋداندىق اۋرۋحانالاردى دامىتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. بۇل باعىتتا جاڭا نىساندار سالۋ, سونداي-اق دياگنوستيكالىق بازانى جاڭارتۋ شارالارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە.
سونىمەن قاتار ناقتى شەشىمدەردى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار تۇيتكىل دە كوتەرىلدى. اتاپ ايتقاندا, العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, الدىن الۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىن كۇشەيتۋ, بالالى وتباسىلارعا كورسەتىلەتىن پاتروناج قىزمەتىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, سكرينينگتەردىڭ وبەكتيۆتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. سونداي-اق كەيبىر اۋداندىق اۋرۋحانالاردا دياگنوستيكالىق مۇمكىندىكتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سالدارىنان ينسۋلت قىزمەتىنىڭ جۇمىسى شەكتەلىپ وتىرعانى سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەر دە نازارعا الىندى.
وسى رەتتە ايدا بالاەۆا باستى باسىمدىق الدىن الۋ جۇمىستارى بولۋى كەرەكتىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
ء«بىز ءۇشىن باستى مىندەت – اۋرۋدى ەمدەۋدەن بۇرىن, ونىڭ الدىن الۋ شارالارىن جۇيەلى تۇردە كۇشەيتۋ. بىرىنشىدەن, سكرينينگ ساپاسىن ارتتىرىپ, دەرتتى ەرتە انىقتاۋدى ءفورماليزمسىز جۇرگىزۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيى جوعارى بولۋعا ءتيىس. ۇشىنشىدەن, حالىقپەن تۇراقتى ءارى ءتيىمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار باقىلاۋ قاتاڭ بولۋعا كەرەك. بولىنگەن قاراجاتتىڭ قالاي جۇمسالعانىن جانە تۇرعىنداردىڭ ناقتى قانداي ناتيجە العانىن كورىپ وتىرۋىمىز قاجەت. ويتكەنى ۇكىمەتتىڭ قارجىسى – حالىقتىڭ اقشاسى», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
جيىندا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى باسقارۋ ساپاسى مەن وقۋ ناتيجەلەرىنە قاتىستى جۇرگىزىلگەن تالداۋدىڭ قورىتىندىلارىن تانىستىردى. وزەكتى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا ءبىلىم ساپاسىن ىشكى جانە سىرتقى باعالاۋ ناتيجەلەرى اراسىنداعى ايىرماشىلىق ەرەكشە اتالدى.
سونداي-اق باياندامادا كەيبىر ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى بىلىكتىلىك تالاپتارىنا ساي كەلمەگەندىكتەن جابىلعانى ايتىلدى. بۇل جاعداي ءبىلىم ساپاسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى, مەكتەپتەرگە نىسانالى ادىستەمەلىك قولداۋ كورسەتۋدى, سونىمەن قاتار سالانىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىن جەدەلدەتۋدى قاجەت ەتەتىنى اتاپ ءوتىلدى.
ءوڭىر ءۇشىن باسىم باعىت رەتىندە بايقوڭىر قالاسىنداعى مەكتەپتەردى دامىتۋ جوبالارى, سونداي-اق قىزىلوردا قالاسىنداعى №3 IT مەكتەپ-ليتسەيى بازاسىندا «جاساندى ينتەللەكت» بەيىندى مەكتەبىن قۇرۋ باستاماسى كورسەتىلدى.
سونىمەن قاتار جۇمىسپەن قامتۋدى اكىمشىلەندىرۋ جانە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى اسقاربەك ەرتاەۆ بايانداما جاسادى. ول سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىن ۇيىمداستىرۋ قاعيدالارىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى قوسىمشا پىسىقتاۋ جانە وڭىرلەرمەن كەلىسۋ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە جۇمىس بەرۋشىلەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى ناقتىلاۋ, سونداي-اق قولداۋ شارالارىن تسيفرلىق قۇرالدار ارقىلى سۇيەمەلدەۋ تاجىريبەسىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارىنا باي سىر وڭىرىندە مادەني ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەسى دە كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىنەن تىس قالعان جوق. سونىمەن قاتار جيىندا بايقوڭىر عارىش ايلاعىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى دە تالقىلاندى.
ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە تاريحي-مادەني مۇرامەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى. مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە مادەنيەت جانە ارحيۆ ءىسى سالاسىندا 413 ۇيىم قىزمەت ەتەدى. كەيىنگى جىلدارى بىرقاتار جاڭا نىساندار پايدالانۋعا بەرىلىپ, بۇل مادەني ينفراقۇرىلىمدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭارتۋعا جانە تۇرعىنداردىڭ جەرگىلىكتى دەڭگەيدە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
سونىمەن قاتار بەلگىلەنگەن نورماتيۆتەرگە سايكەس, تۇرعىنداردى مادەنيەت مەكەمەلەرىمەن جەتكىلىكتى قامتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى ءالى دە كەڭەيتۋ قاجەت ەكەنى ايتىلدى.
قورىتىندىلاي كەلە, ايدا بالاەۆا ءوڭىردىڭ نەگىزگى دامۋ باعىتتارى بويىنشا جۇيەلى جۇمىستى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. اسىرەسە كادر دايارلاۋ ءىسىن ەكونوميكانىڭ ناقتى سۇرانىسىمەن ۇيلەستىرۋ, ناتيجە بەرمەيتىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن قايتا قاراۋ, سونداي-اق مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى يدەولوگيالىق جانە تاربيەلىك جۇمىستى باستاۋىش سىنىپتان باستاپ ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
سونىمەن قاتار عىلىم سالاسىندا عىلىم مەن ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋ مىندەتى قويىلدى. بۇل عىلىمي ازىرلەمەلەردىڭ ناقتى ناتيجەگە اينالىپ, ونەركاسىپتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا تىكەلەي ىقپال ەتۋگە ءتيىس ەكەنى اتاپ ءوتىلدى.
سونىمەن قاتار ءمامس جۇيەسىندە ساقتاندىرىلماعان ازاماتتارمەن جۇمىستى كۇشەيتۋ, الدىن الۋ شارالارى مەن سكرينينگتى جانداندىرۋ, ۆاكتسينالاۋعا قاتىستى جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋىنا قارسى ارەكەت ەتۋ, ەمحانالارداعى قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى.
بۇدان بولەك ورفاندىق اۋرۋلار مەن پاللياتيۆتىك كومەك ماسەلەلەرى, سونداي-اق بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋى قاتاڭ باقىلاۋدا بولۋعا ءتيىس ەكەنى ەرەكشە اتاپ ءوتىلدى.
الەۋمەتتىك سالادا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىقتى تالداۋ, ولاردى قولداۋعا ارنالعان ناقتى ءارى جۇيەلى ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەۋ, سونداي-اق مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى كرەاتيۆتى يندۋستريا جانە قولونەر باعىتتارى ارقىلى ەڭبەككە تارتۋ قاجەتتىگى كورسەتىلدى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا باستاۋىش سىنىپتاعى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ, مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي دايىندىعىن كۇشەيتۋ, ءارى پەداگوگتەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە جاساندى ينتەللەكتىنى كومەكشى قۇرال رەتىندە ەنگىزۋ مىندەتى قويىلدى. سونىمەن قاتار بالالاردىڭ سىن تۇرعىسىنان ويلاۋىن جانە شىعارماشىلىق قابىلەتىن قاتار دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس.
تۋريزم سالاسىندا ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن كۇشەيتۋگە دامۋ تۇجىرىمداماسىنا ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋ, ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋ جانە اقپاراتتىق قولداۋدى ارتتىرۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار مادەني ءتۋريزمدى دامىتۋ, ءىس-شارالار كۇنتىزبەسىن قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق بىرەگەي فەستيۆالدەر ۇيىمداستىرۋ ارقىلى ءوڭىردىڭ تۋريستىك برەندتەرىن جۇيەلى تۇردە ىلگەرىلەتۋ قاجەت ەكەنى ايتىلدى.
كەڭەس قورىتىندىسىندا وڭىرلىك جانە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اقپاراتتىق جۇمىستى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ناقتى ناتيجەلەردى اشىق كورسەتىپ وتىرۋ قاجەتتىگى ايتىلىپ, نەگىزگى ماقسات ەلدىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ەكەنى اتاپ كورسەتىلدى.
