قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ اتىنان مارقۇمنىڭ وتباسىنا, تۋعان-تۋىستارىنا, ەلىمىزدەگى بارشا مۇسىلمان قاۋىمىنا كوڭىل ايتامىن. مارقۇمعا ماڭگىلىك مەكەن ءجانناتتان بۇيىرسىن!
تۇڭعىش ءمۇفتيىمىز يسلامدىق ءبىلىم الۋ سالاسىندا دا ەلەۋلى جەتىستىككە جەتتى. بۇحاراداعى «مير – اراب» مەدرەسەسى مەن ليۆيا ۋنيۆەرسيتەتىنەن ءدىني شاريعات ماماندىعىن يگەرىپ شىقتى.
راتبەك حازىرەتىمىز ءمۇفتي بولعان جىلدارى مۇسىلمان مەملەكەتتەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرا ءتۇستى. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان راتبەك نىسانباي ۇلى 70-كە جۋىق مەشىت سالدىرۋعا ىقپال ەتتى. حالىقتىڭ ءدىني ساۋات اشۋىنا دەن قويدى. ويتكەنى وسى كەزەڭدە حالىقتىڭ ءدىني ساۋاتىن اشۋ ماڭىزدى ءىستىڭ ءبىرى بولدى. ۇستازىمىز بويىندا بار كۇش-قايراتىن شاكىرت تاربيەلەۋگە ارنادى. وزىنەن كەيىنگى شاكىرتتەرىنە ارقاشان اعالىق كەڭەسىن ايتىپ, جاناشىرلىق تانىتتى. بۇگىندە شاكىرتتەرى ءدىني سالادا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارىپ ءجۇر.
ول ولشەۋلى عۇمىرىندا حالقىمىزدىڭ رۋحاني دامۋىنا, قوعامدا يماندىلىقتىڭ, ىزگىلىكتىڭ, بىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ نىعايۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ, ەلىمىزدەگى بارشا ءدىن قىزمەتكەرلەرىنە وشپەس ونەگە كورسەتىپ كەتتى. راتبەك قاجىنىڭ اتقارعان يگى ىستەرى, ۇستازدىق ءھام اعارتۋشىلىق قىزمەتى قازىرگى بۋىنعا, بارشا يمامدارعا ارقاشان رۋحاني باعدارشام بولارى حاق.
1943 جىلى ورتا ازيا جانە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى (سادۋم) قۇرىلادى. راتبەك ۇستازىمىز 80-جىلدارى زياۋتدين باباحاننىڭ (يشان باباحاننىڭ ۇلى, ەكىنشى ءمۇفتي) ورنىنا ءبىر جارىم اي تاشكەنتتە اتقارۋشى ءمۇفتي بولادى. سول كەزدە ونى بولاشاق مۇفتيلىككە دايارلاپ جاتقان كەزى ەدى. زياۋتدين باباحاننىڭ دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى جاڭا ءمۇفتيدى تاعايىنداۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. وسى كەزدە زياۋتدين: «ورنىما ەكى ادام لايىق: ءبىرى – قازاقستاننىڭ قازيى راتبەك نىسانباەۆ, ەكىنشىسى – بالام شامسيددين باباحان», دەپتى. الايدا راتبەك حازىرەت بۇل قىزمەتتەن باس تارتادى. سەبەبى ونىڭ نەگىزگى ويى سادۋم-نان قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىن ءبولىپ اكەتۋ بولاتىن. تاشكەنتتە قالسا, ول ويى جۇزەگە اسپايتىن ەدى. سوندىقتان تاشكەنتتەگى مۇفتيلىكتەن باس تارتىپ, قازاقستان ءمۇفتياتىن قۇرۋدىڭ جولدارىن قاراستىردى. سول كەزدە ەلىمىزگە دەربەس ءدىني باسقارما قاجەت ەدى.
1979–1990 جىلدارى قازاقستان قازيى قىزمەتىن راتبەك قاجى نىسانباي ۇلى اتقاردى. كەڭەس وداعى كۇيرەي باستاعان تۇستا ۇلتتىق, ءدىني ماسەلەلەر شيەلەنىسىپ كەتتى. 1989 جىلى ورتا ازيا جانە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ (سادۋم) ءمۇفتيى شامسيددين باباحان قىزمەتىنەن كەتتى. ونىڭ ورنىنا مۇحامماد سادىق مۇحامماد يۋسۋف ءمۇفتي بولدى. وسى كەزدە قازاقستان ءدىني باسقارما قۇرامىنان ءبولىنىپ شىقتى. ونىڭ بىرنەشە سەبەبى بولدى. ءدىني باسقارما تاشكەنتتە ورنالاستى جانە كەڭەستىك ساياساتقا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ءدىني-رۋحاني ومىرىنە ىقپال ەتە المادى.
1990 جىلى 12 قاڭتاردا الماتىدا قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ ءى قۇرىلتايى ءوتىپ, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى قۇرىلدى. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى تاشكەنتتەگى ورتا ازيا جانە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنان ءبولىنىپ, دەربەس ءدىني باسقارما بولدى. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ العاشقى توراعاسى, باس ءمۇفتي بولىپ راتبەك قاجى نىسانباي ۇلى سايلاندى. ول كەزدە ەلىمىزدە بار-جوعى 25 مەشىت بولاتىن. قوستاناي, تورعاي, جەزقازعان, ماڭعىستاۋ, وسكەمەن, تالدىقورعان سەكىلدى التى وبلىستا مۇلدە مەشىت جوق ەدى. ءدىن ابدەن تۇرالاپ قالعان كەز بولاتىن. مەشىتتەردىڭ دە مەشىت دەگەن اتى عانا بولماسا, مەشىتكە لايىق شارت-جاعدايى دا جوق ەدى. قازاقستاننىڭ قازياتىنا وسىنداي توقىراۋ كەزەڭدە كەلگەن راتبەك قاجى قولدان كەلگەنشە مەشىت سالدىرۋعا ىقپال ەتتى. شاكىرتتەردى مىسىرعا جىبەرىپ, ولاردى ءدىني قىزمەتكە تاعايىندادى.
راتبەك قاجى نىسانباي ۇلىنىڭ عىلىمي-شىعارماشىلىق ەڭبەگىن دە اتاپ ءوتۋ ءلازىم. ول 1991 جىلى «قۇران-كارىمنىڭ» ماعىنالارى مەن تۇسىندىرمەلەرىنىڭ اۋدارماسىن جاريالادى. 20-دان استام ءدىني-تانىمدىق كىتاپ, جيناق ازىرلەدى.
مارقۇم ۇستازىمىز قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ استاناداعى باس كەڭسەسىنە كەلگەندە: «قانداي عاجاپ عيمارات! مۇنداي كەڭسەدە وتىرىپ ەلگە, دىنگە قىزمەت ەتۋ – ۇلكەن باقىت. قازىر ەلگە ايانباي قىزمەت ەتەتىن كەزدەرىڭ. اللا تاعالا قاسيەتتى سالاداعى قىزمەتتەرىڭە بەرەكە ءناسىپ ەتسىن!» دەپ باتاسىن بەرگەن ەدى. اللا تاعالا راتبەك حازىرەتىمىزدىڭ وتباسىنا كوركەم سابىر بەرگەي! جاتقان جەرى جايلى, توپىراعى تورقا بولعاي! ءدىني سالادا جاساعان ساۋاپتى امالدارىنىڭ يگىلىگىن كورگەي!
ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,
قمدب توراعاسى, باس ءمۇفتي
