كوللاجدى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
التىن باعاسى كۇننەن كۇنگە ءوسىپ جاتىر. بىلتىر جىلدىڭ اياعىندا ءبىر گرامم التىننىڭ قۇنى 73 مىڭ تەڭگەگە جەتتى. ال 1 جەلتوقسانداعى باعاسى 68 مىڭ تەڭگە بولعان ەدى.
ۇلتتىق بانك 2025 جىلدىڭ III توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە جانە جەكەلەگەن بانكتىك ەمەس ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىنە جالپى سالماعى 438,4 كگ بولاتىن 8,3 مىڭ ولشەمدى قۇيما التىن ساتقانىن حابارلاعان ەدى.
الەمدىك بانكتەر وتكەن جىلدىڭ اياعىندا 2026 جىلعا ارنالعان بولجامدارىن جاڭارتقان-تىن. سوندا التىن ءبىر ۋنتسيا ءۇشىن 4–5 مىڭ دوللارعا دەيىن قىمباتتاي بەرەتىنى ايتىلعان.
قارجى ساراپشىسى ءانۋار ۇشباەۆتىڭ ايتۋىنشا, الداعى بەس جىلدا كۇندەلىكتى قاجەتتىلىكتەن اۋىسقان قارجىنى التىنمەن ساقتاعان دۇرىس. قازىر التىندى اكتسيالار, وبليگاتسيالار, قورلار ارقىلى ساتۋعا بولادى ءارى ولار بارلىق بروكەرگە قولجەتىمدى. التىن مەن كۇمىستىڭ باعاسى نيۋ-يوركتەگى Comex بيرجاسىندا رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتتى. ەگەر 2025 جىلدىڭ باسىنان بەرگى باعا ديناميكاسىنا كوز جۇگىرتەر بولساق, التىن ءبىر ۋنتسيا ءۇشىن 1 مىڭ دوللاردان استام سوماعا قىمباتتادى ءارى بۇرىنعىسىنشا قورعانىس اكتيۆى رەتىندە جوعارى سۇرانىسقا يە باعالى تاس رەتىندە قالا بەردى. ساراپشىلار بۇل ءوسىمدى جاھاندىق ەكونوميكالىق بەلگىسىزدىكپەن, الەمدىك ەكونوميكاداعى اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ جۇمسارۋىن كۇتۋىمەن بايلانىستىرادى.
جەلتوقسان ايىندا دۇنيەجۇزىلىك التىن كەڭەسى (World Gold Council, WGC), بريتاندىق Bullion Vault ونلاين پلاتفورماسى مەن كانادالىق Visual Capitalist مەديافيرماسى التىن تۋرالى ەسەپ-قيسابىن ۇسىندى. ءۇش تالدامالىق ورتالىق تا التىندى سەنىمدى ينۆەستيتسيا قۇرالى بولىپ قالا بەرەتىنىن, كوپتەگەن مەملەكەت بۇل باعالى مەتالدى رەكوردتىق قارقىنمەن جيناقتاپ وتىرعانىن جاريا ەتتى.
كەيىنگى مالىمەتتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, WGC مەملەكەتتەردىڭ ورتالىق بانكتەرى 53 توننا التىن جيناپ, 2025 جىلدىڭ باسىنان باستاپ ايلىق رەكوردتى جاڭارتقانىن مالىمدەدى. ال نيۋ-يوركتىڭ Comex بيرجاسى جىل اياعىندا التىن فيۋچەرستەرىنىڭ باعاسى ەسەلەپ وسكەنىن حابارلادى.
كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ال Visual Capitalist ونلاين باسىلىمىنىڭ مالىمەتتەرىنە سەنسەك, الەم ەلدەرىنىڭ اراسىندا فورت-نوكس پەن نيۋ-يوركتىڭ فەدەرالدىق رەزەرۆىندە 8 133,5 توننا التىن جيناعان اقش كوش باستاپ تۇر ءارى بۇل كولەم ونداعان جىلدار بويى وزگەرگەن جوق.
ەكىنشى ورىندى 3 351,6 توننا باعالى مەتالىمەن گەرمانيا يەلەنىپتى. ءۇشىنشىسى – 2,8 توننا التىنى بار حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق). ءتورتىنشى ورىندى 2 451, 9 توننا قىمبات مەتالى بار يتاليا السا, ودان كەيىنگى ورىندا فرانتسيا تۇر. ولاردىڭ ءىزىن الا رەسەي مەن قىتاي, ءارى قاراي جاپونيا ورنالاسقان. بۇل ەلدەردىڭ ءبارى التىن جيناۋ جاعىنان العاشقى وندىقتىڭ قاتارىنا ەنگەن.
قازاقستان دا قالىسپايدى
بىلتىرعى جازدىڭ باسىندا ءبىزدىڭ ەلدەگى التىن قورى 30,8 ملرد دوللارعا, ياعني ەلدەگى بارلىق التىن-ۆاليۋتا قورلارىنىڭ 58,7 پايىزىنا باعالاندى. بۇل كورسەتكىشىمەن قازاقستان الەمدە 20-ورىندى يەلەنەدى.
«قازاقستاننىڭ جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەرىنىڭ قۇرىلىمى ۇلتتىق بانكتىڭ ستراتەگياسى مەن حالىقارالىق ۇردىستەرىنە ساي تۇراقتى تۇردە وزگەرىپ وتىرادى», دەيدى Finprom.kz.
مىسالى, 2004 جىلدان 2011 جىلعا دەيىنگى ەلدەگى التىننىڭ رەزەرۆتەگى ۇلەسى 15 پايىزدان كەم, كەيدە ءتىپتى 10 پايىزدان تومەن بولعان. ودان ءارى التىن ۇلەسى بىرتىندەپ وسە باستادى. 2022 جىلعى ماۋسىمعا قاراي ول رەكوردتىق 70 پايىزعا جەتتى. وسىدان كەيىن ۇلتتىق بانك التىن ساتۋ جانە ەاۆ-داعى اكتيۆتەردىڭ ۇلەس سالماعىن ۇلعايتۋ ماسەلەسىنە بەل شەشە كىرىستى. سونىڭ ناتيجەسىندە 2024 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ۇلەستەر ءىس جۇزىندە تەڭەستىرىلدى. قازىر التىننىڭ پايداسىنا قاراي ءبىرشاما ارتىقشىلىقتاردى بايقاۋعا بولادى.
التىن تۋرالى اقپارات بەرەتىن Trading Economics پورتالىندا ءبىزدىڭ ەلگە قاتىستى قىزىق مالىمەت جاريالانىپتى. 2025 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا قازاقستاننىڭ التىن قورى ەكىنشى توقسانداعى 306,16 توننادان 324,37 تونناعا دەيىن وسكەن.
دۇنيەجۇزىلىك التىن كەڭەسى التىن باعاسىنا قاتىستى ءۇش نۇسقانى قاراستىرىپ وتىر. العاشقىسى – «ازداپ قۇبىلۋ» ستسەناريى. WGC باعالاۋى بويىنشا, نارىق قاتىسۋشىلارى اقش-تا ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باياۋلاۋى مۇمكىن ەكەندىگىن العا تارتادى. ينتەللەكت (ي) يميتاتسياسى قور نارىقتارىنا باعىتتالعان قىسىم كۇشەيە تۇسەتىنىن بولجايدى. دەمەك, تۇتىنۋشىلىق بەلسەندىلىك تومەندەپ, ەكونوميكانىڭ دامۋى تەجەلۋى مۇمكىن. بازالىق مولشەرلەمەلەردىڭ تومەندەۋى, دوللاردىڭ السىرەۋى التىننىڭ پايداسىنا قاراي شەشىلەدى. بۇل ستسەناريدە WGC التىن باعاسى 2026 جىلى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 5–15 پايىزعا ءوسۋى مۇمكىن دەپ بولجايدى.
ەكىنشى ستسەناري – وپتيميستىك بولجام. WGC الدەقايدا ەكسترەمالدى ستسەناريدى ءبولىپ كورسەتەدى. ساۋدا شيەلەنىسى, شەشىلمەگەن وڭىرلىك قاقتىعىستار نەمەسە جاڭا گەوساياسي وشاقتار جاھاندىق سەنىمگە نۇقسان كەلتىرىپ, تاۋەكەلگە بارماۋدى كۇشەيتەدى. مۇنداي جاعدايدا كاسىپورىندار ينۆەستيتسيالاردى, ال ءۇي شارۋاشىلىقتارى شىعىستاردى قىسقارتۋى مۇمكىن. بۇل كەرى بايلانىستىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەدى, ول ەكونوميكالىق ءوسۋدى ودان ءارى السىرەتەدى. WGC مۇنى «روك ىلمەگى» دەپ اتادى. مۇنداي جاعداي اقش فرج-سى مولشەرلەمەلەردى اگرەسسيۆتى تۇردە ازايتۋعا, كىرىستىلىكتىڭ تومەندەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. بۇل ءوز كەزەگىندە ينۆەستورلاردى التىن الۋعا يتەرمەلەيدى. التىن ءۇشىن كۇرەس ودان سايىن كۇشەيىپ, باعالى مەتالدىڭ باعاسى 15–30 پايىزعا ءوسىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل بولجامداعى نەگىزگى فاكتور مەتالدىڭ قاۋىپسىز اكتيۆ رەتىندە تارتىمدىلىعىنا جانە ينۆەستورلاردىڭ جوعارى سۇرانىسىنا كەرى اسەر ەتە المايدى.
ءۇشىنشى ستسەناري – «رەفلياتسيانى قايتارۋ» بولجامى. WGC-ءدىڭ ءۇشىنشى ىقتيمال نۇسقاسى دونالد ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ فيسكالدىق جانە ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ تابىستى بولۋىن بولجايدى. مۇنداي «رەفلياتسيانى قايتارۋ» ستسەناريىندە ينفلياتسيا قايتادان وسەدى, بۇل فرج-نى مولشەرلەمەلەردى تومەندەتۋىن توقتاتۋعا نەمەسە كەرىسىنشە, ولاردى ارتتىرۋعا ماجبۇرلەيدى.
نەعۇرلىم جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەلەر مەن اقش دوللارىنىڭ نىعايۋى بارلىق نارىقتا تاۋەكەلگە بەيىمدىلىكتىڭ وسۋىنە اكەلۋى مۇمكىن, بۇل التىننىڭ تارتىمدىلىعىن تومەندەتەدى. WGC باعالاۋى بويىنشا, مۇنداي ستسەناري كەزىندە التىننىڭ باعاسى كەلەسى جىلى 5–20 پايىزعا كوتەرىلۋى مۇمكىن.
ورتالىق بانكتەر تاراپىنان التىنعا سۇرانىستىڭ ءباسى تومەندەگەن ەمەس, دامۋشى نارىقتاردىڭ رەزەرۆتەرى بۇرىنعىسىنشا دامىعان ەلدەردىڭ جيناقتارىنان ارتتا قالىپ وتىر.
2026 جىلعا ارنالعان التىن باعاسىنىڭ WGC ءۇش بولجامى دا ەكونوميكالىق بەلگىسىزدىككە, نارىقتىڭ اعىمداعى جانە الەۋەتتى تۇراقسىزدىعىنا بايلانىستى ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ورتالىق بانكتەردىڭ كەن ءوندىرۋ مەن التىن بالقىتۋدى ساتىپ الۋى وعان قوسىمشا قولداۋ كورسەتۋى مۇمكىن. بەلگىلى ءبىر ستسەناريلەردەگى مۇنداي ساتىپ الۋلار مەن شەكتەۋلەر جاعدايدىڭ ناشارلاۋ تاۋەكەلىن دە كوتەرەدى. تۇتاستاي العاندا, التىننىڭ ءارتاراپتاندىرۋ جانە كۇيزەلىستەردەن قورعاۋ قۇرالى رەتىندەگى ءرولى وزگەرىسسىز قالىپ وتىر.
قارجى ساراپشىسى ەرلان يبراگيمنىڭ ايتۋىنشا, التىن ينفلياتسياعا جۇتىلمايتىن باعالى اقشا. بازالىق مولشەرلەمە جوعارى بولسا دا بانكتەردىڭ تۇراقتىلىعى مەن تەڭگەنىڭ قۋاتىنا دەگەن سەنىم از. تەڭگەنىڭ دەۆالۆاتسياسى ەۆوليۋتسيالىق جولدى باستاسا, التىن دوللارمەن قاتار ءوسىپ جاتىر. ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, التىن ساتىپ الۋ ءۇشىن قارجىلىق ساۋاتتىلىقتىڭ تۇك تە قاجەتى جوق. اكتسيالار, وبليگاتسيالاردىڭ قۇنىن بولجاۋ ءۇشىن ساۋاتتى تۇيسىك كەرەك. ال التىن مىڭداعان جىلدار بويى قۇنىن جوعالتپايتىن ەڭ سەنىمدى اكتيۆ. «التىن ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ساتىپ الۋ قابىلەتىن ساقتايدى. تەڭگە السىرەگەن كەزدە ونىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى باعاسى اۆتوماتتى تۇردە وسەدى» دەيدى ساراپشى.
