سونداي ابىرويلى ۇستازدىڭ ءبىرى – وتاندىق جانە الەمدىك ماتەماتيكا قاۋىمداستىعىنا تانىمال تۇلعا, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور نۇرجان بوقاەۆ. جىل باسى – ول كىسىنىڭ ءوزىنىڭ دە, قالىپتاستىرعان عىلىمي مەكتەبىنىڭ دە مەرەيلى كەزەڭى.
پروفەسسور ن.بوقاەۆ دەسە, ىزدەنىس پەن تاباندىلىق, بىلىكتىلىك پەن ادامگەرشىلىك, عىلىم مەن رۋحانيات ۇيلەسىمى ەسكە تۇسەدى.
نۇرجان ءادىلحان ۇلى – قوستاناي وبلىسى قارابالىق اۋدانى قاراپايىم ورنەك اۋىلىنىڭ تۋماسى. اتا-اناسى مەن ۇستازدارىنىڭ جاقسى تاربيەسى بولار, جاسىنان ماتەماتيكا پانىنەن جۇيرىك بولىپ ءوستى. باسقا پاندەردى دە جەتىك مەڭگەردى. تاستىوزەك سەگىزجىلدىق مەكتەبىن ۇزدىك, ءبورلى ورتا مەكتەبىن التىن مەدالمەن ءتامامداۋى – سونىڭ ايعاعى. ول مەكتەپكە ماتەماتيكادان ساباق بەرگەن اسىلبەك وتەشەۆ, سەيتقالي حامزين, مىرزاعالي قارساقباەۆ سىندى ۇستازدارىن ءار كەز قۇرمەتپەن ەسكە الىپ وتىرادى.
ءساتىن سالىپ, قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماتەماتيكا فاكۋلتەتىندە وقيدى. ستۋدەنتتىك كەزدە-اق عىلىمعا بەيىمدىلىگىمەن كوزگە ءتۇستى, سول ۋاقىتتىڭ ۇزدىك دەڭگەيى «لەنيندىك ستيپەنديانت» اتاندى. قارمۋ-دىڭ تالانتتى ماتەماتيك-ۇستازدارى ە.سمايلوۆ, ت.مۇستافين, ا.يگىلىكوۆ, ت.سماتوۆ, ن.المۇحانبەتوۆ باعالايتىن جاس تالاپ بولىپ, وقۋىن «قىزىل ديپلوممەن» ءبىتىردى. 80-جىلدارى العاش م.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ-دىڭ فۋنكتسيالار تەورياسى جانە فۋنكتسيونالدىق تالداۋ كافەدراسىندا تاعىلىمدامادان ءوتىپ, كەيىن وسى كافەدرانىڭ اسپيرانتۋراسىندا ءبىلىم الدى. بۇل كەزەڭ نۇرجان ءادىلحان ۇلى عىلىمي دۇنيەتانىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا, الەمدىك دەڭگەيدەگى ماتەماتيكالىق مەكتەپتىڭ تەرەڭ ءداستۇرىن مەڭگەرۋىنە زور ىقپال ەتتى. 1985 جىلى الەمگە ايگىلى ۋنيۆەرسيتەتتە كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعاپ, تۋعان جەرىنە مول دايىندىقپەن ورالدى. ال 1996 جىلى دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاۋى – عىلىمي كەمەلدىك بيىك بەلەسى-ءتىن. ول جالپىلانعان ۋولش جانە حاار جۇيەلەرى بويىنشا فۋرە كوەففيتسيەنتتەرى مەن بىرەگەيلىك تەورەمالارى سياقتى كۇردەلى دە تەرەڭ ماسەلەلەردى زەرتتەدى. عىلىمي كەڭەسشىلەرى كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى د.مەنشوۆ پەن پروفەسسور ۆ.سكۆورتسوۆ ەڭبەكتەرىن ساتىمەن جالعاستىردى.
نۇرجان ءادىلحان ۇلىنىڭ ەڭبەك جولىنىڭ ەلەۋلى بولىگى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن بايلانىستى. ول مۇندا ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ وقىتۋشىسىنان دەكانى دەيىن ءوستى. ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا, جاس ماماندار مەن عىلىمي ورتانى دامىتۋعا ايرىقشا ۇلەس قوستى. ماتەماتيكالىق اناليز ماماندىعىنان ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس ۇيىمداستىرىپ, ءبىرشاما جاستاردى عىلىم جولىنا سالدى. ماتەماتيكا بويىنشا قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «حابارشىسى» جۋرنالىن اشۋعا سەپتەسىپ, بۇگىنگى الەمدىك رەيتينگتەگى جوعارى كورسەتكىشىنە نەگىز قالادى.
2005 جىلى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى باسشىلىعىنىڭ شاقىرۋمەن استاناعا قونىس اۋداردى. مۇندا پروفەسسور, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى رەتىندە ەلىمىزدىڭ ەلوردا ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ دامۋىنا ەڭبەك ءسىڭىردى. 2018 جىلدان ىرگەلى ماتەماتيكا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى رەتىندە جاس عالىمدار مەن دوكتورانتتارعا باعىت-باعدار بەرىپ كەلەدى.
پروفەسسور ن.بوقاەۆ – فۋنكتسيالار تەورياسى, فۋنكتسيونالدىق كەڭىستىكتەردەگى وپەراتورلار تەورياسى, ورتوگونالدى قاتارلار, گارمونيكالىق تالداۋ سالالارىنان ەلىمىزدىڭ كورنەكتى عالىمى. ول 220-دان استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ, سونىڭ ىشىندە ەكى وقۋ قۇرالى مەن قوس مونوگرافيانىڭ اۆتورى. تاڭداۋلى ماقالالارى «Web of Science» پەن «Scopus» بازاسىنا ەنگەن بەدەلدى جۋرنالداردا جارىق كورىپ, حالىقارالىق عىلىمي قاۋىمداستىقتا جوعارى باعالاندى. گەرمانيا, يتاليا, چەحيا, رەسەي, تۇركيا عالىمدارىمەن بىرلەسكەن ەڭبەكتەرى, حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار مەن كونگرەستەردەگى باياندامالارى عالىمنىڭ ابىرويىن كوتەردى.
نۇرجان ءادىلحان ۇلىنىڭ ءۇمىتى مەن سەنىمى – شاكىرتتەرى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 15 ديسسەرتاتسيا قورعالدى, ونىڭ ىشىندە 4 عىلىم كانديداتى مەن 11 PhD مامانىنىڭ زەرتتەۋى بار. بۇل ەڭبەكتەر وتاندىق فۋنكتسيونالدىق تالداۋ مەن وپەراتورلار تەورياسى دامۋىنىڭ بۇگىنگى ىزدەنىسىن كورسەتەدى. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل باعىت ساتىمەن جالعاسادى دەپ ويلايمىز.
ۇستازىمىز عىلىممەن قاتار قوعامدىق جۇمىستارعا دا بەلسەنە ارالاسادى. ول – تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ماتەماتيكالىق قوعامىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى. 2017 جىلى استانادا وتكەن تۇركى الەمى ماتەماتيكتەرىنىڭ VI كونگرەسىن ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى رەتىندە الەمدىك اۋقىمداعى عىلىمي شارانى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزدى. كونگرەسكە 100-دەن استام شەتەلدىك عالىم قاتىستى.
عالىم-پروفەسسوردىڭ جۇمىسى جۇرگىزگەن كۋرسىنىڭ ساپاسىمەن, بىلىكتىلىگىمەن باعالانادى. نۇرجان ءادىلحان ۇلى – ءۇش مارتە «جوو-نىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى». مينيسترلىكتىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن, «عىلىمدى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالعان.
پروفەسسور ن.بوقاەۆ – جان-جاقتى تۇلعا. دومبىرا دا تارتادى, ءان دە ايتادى, سىرشىل ولەڭ دە شىعارادى. بۇل – تالاي شەشەن مەن كوسەم, اقىن مەن ءانشى شىققان تۋعان توپىراقتىڭ اسەرى. سونداي-اق كورەم شىعارما وقۋ مەن تەاترداعى ساحنالىق قويىلىمداردى كورىپ, رۋحاني ءوسۋدىڭ ناتيجەسى. ءيا, الەمدىك ۇلى ماتەماتيكتەردىڭ كوبى ولەڭ جازعان. مۇنى فيلوسوفيالىق تۋىندىلار دەگەن دۇرىس شىعار.
مارجان كۇي, اسىل ويلار توقتالا ما,
كوڭىلگە كورىكتى جان جات بولا ما؟
بۇلدىر باق, ارزان اتاق, ارزان كۇلكى,
كەۋدەدە ساۋلە بولىپ ساقتالا ما؟.. – دەپ وي تاستايدى عالىم. نەمەسە:
ءومىردىڭ شىندىعىنان تۇڭىلمەگەن,
تاعدىردىڭ تالكەگىنەن بۇگىلمەگەن.
قاجىماس قايراتىڭنان قۋات الام,
سانالى جاسقا كەلىپ بۇگىندە مەن, – دەيدى ول اعا بۋىن وكىلىنە.
پروفەسسور نۇرجان ءادىلحان ۇلى «زيالى ازامات كاسىبىنە قاراماي رۋحاني باي بولۋى كەرەك» دەپ ەسەپتەيدى. ءوزى اباي, ومار حايام, تاگور, گەتە پوەزيا جيناقتارىن, م.اۋەزوۆ, ل.تولستوي, س.موەم, د.لوندون پروزاسىن جاتا-جاستانا وقىعان. ولەڭ مەن قاراسوزدى تالداپ-تالقىلاۋعا دا بىلىگى, تالعامى جەتەدى. ارىپتەستەرى ورتاسىندا قۇرمانعازىنىڭ «بالبىراۋىنى» مەن «سارىارقاسىن», احمەت جۇبانوۆتىڭ «بي كۇيىن» ناقىشىنا كەلتىرىپ دومبىرامەن ورىنداعاندا, وزگەشە ءبىر الەمگە ەنگەندەي بولاسىز. ۇستازىمىز سپورتقا دا جاقىن: ول – ۇستەل تەننيسى مەن شاحماتتان مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنىڭ كاپيتانى. بيىل بيلياردتان وتكەن جىل قورىتىندىسى ويىنىندا 1-ورىندى جەڭىپ الدى. پروفەسسور نۇرجان ءادىلحان ۇلى ارقاشان ىزدەنىس ۇستىندە. جاس وقىتۋشىلارعا ۇلگى كورسەتىپ, دوكتورانتتارعا اعىلشىن تىلىندە ەلەكتيۆتى كۋرستار وقىپ جۇرگەنى – سونىڭ ايعاعى.
ءيا, ءبىز ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىقتى تەڭ ۇستانعان ۇستازىمىزبەن ماقتانامىز. «ناعىز عالىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى سوزىنەن دە, ىسىنەن دە كورىنەدى» دەگەن باعا ءدال نۇرجان ءادىلحان ۇلىنا ارنالعانداي. ماتەماتيكا عىلىمىنداعى بيىك بەلەسى مەن رۋحاني بەدەلى جاستارعا دا جۇعىستى بولعاي.
داۋرەن ءماتين,
گۇلدەن قارشىعينا,
قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورلار
