مامان دايارلاۋ ساپالاندى

نارىق تالابى

تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسى ءۇشىن وسى جىل ەرەكشە سەرپىن بەردى. العاش رەت 2 قازان رەسمي تۇردە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى ءبىلىم قىزمەتكەرلەرى كۇنى بولىپ بەلگىلەندى. جالپى, كوللەدجدىڭ باستى ولشەمى قانشا ادام وقىتقانىنان ەمەس, قانشا تۇلەكتى نارىققا بەيىمدەي العانىنان كورىنەدى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اسەت مۇحانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل كادر دايارلاۋ مەن تۇلەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋ باعىتىندا ايتارلىقتاي ناتيجە بار. ماسەلەن, ەلدىڭ جەتەكشى كاسىپورىندارىنا 1400 تۇلەك جۇمىسقا ورنالاسقان, بۇل – جوس­پارلانعان كورسەتكىشتەن 40%-عا جوعارى دەگەن ءسوز. بۇعان جاي ستاتيستيكا دەپ قاراماۋىمىز كەرەك. جۇيەدەگى وزگەرىستىڭ بەلگىسى وسى سانداردان انىق اڭعارىلادى. بۇرىن كوللەدج ءبىتىرىپ, جۇمىس تاپپاي جۇرەتىن جاستار كوپ ەدى. ەندى وسى ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان جاڭا تەتىك ىسكە قوسىلدى. اكىم­دىكتەرمەن بىرلەسىپ ەنگىزىلگەن بۇل مەحانيزم كاسىپورىنداردىڭ ناقتى سۇرانىسىن ەسكەرە وتىرىپ, كەيىننەن كەپىلدى جۇمىسپەن قامتۋعا باسىمدىق بەرەدى. ياعني «الدىمەن وقىتايىق, كەيىن كورەرمىز» ەمەس, «كىم كەرەك – سونى دايىندايىق» دەگەن قاعيدا العا شىقتى. بۇل ءتاسىلدىڭ ناتيجەسى دە كورىنە باستادى. 2025 جىلى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تاپسىرىسى بويىنشا 13 مىڭ ستۋدەنت وقۋعا ءتۇستى. قازىرگى كەزدە وسى باعىت اياسىندا قابىلدانعان 43 مىڭ ءبىلىم الۋشىنىڭ شامامەن 8 مىڭى وقۋىن اياقتاپ, تولىقتاي جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. بۇل – كوللەدج بەن ءوندىرىستىڭ ءبىر-بىرىنە جاقىنداعانىن, ءبىلىم بەرۋدىڭ ەڭبەك نارىعىمەن ء«بىر تىلدە سويلەي» باستاعانىن كورسەتەدى.

جۇمىسشى ماماندىقتارىنا دەگەن سۇرانىس ارتقان سايىن مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ دا كۇشەيدى. وسى وقۋ جىلىندا مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىسى اياسىندا 145 مىڭ ستۋدەنت وقۋعا قابىلدانعان. ونىڭ 70 پايىزى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا باعىتتالۋى ەل ەكونوميكاسىنا قاجەتتى نەگىزگى سالالارعا باسىمدىق بەرىلگەنىن اڭعارتادى. ەڭ ماڭىزدى جاڭالىقتىڭ ءبىرى – 9-سىنىپتى بىتىرگەن ءار تۇلەككە سۇرانىسى جوعارى باعىتتار بو­يىنشا تەگىن ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنىڭ بەرىلۋى. بۇل قاتاردا ماشينا جاساۋ, ەنەرگەتيكا, IT, مەتاللۋرگيا, قۇرىلىس, كولىك سەكىلدى ءوندىرىستىڭ قاڭقاسىن ۇستاپ تۇرعان سالالار بار.

مەكتەپ باعدارى

جۇمىسشى ماماندىعىنا بەت بۇرۋ كوللەدج تابالدىرىعىندا ءبىر-اق باستالمايدى. ونىڭ العاشقى ۇشقىنى مەكتەپتە, ياعني بالا ءوز قابىلەتىن تانىپ, قى­زىعۋشىلىعىن اڭعارعان ساتتە تۇتانۋى كەرەك. سوندىقتان بيىل العاش رەت ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىندا پەداگوگ-كاسىپتىك باعدار بەرۋشى (پروفوريەنتولى) لاۋازىمى ەنگىزىلدى. مىنەكي, وسى شەشىمنەن سوڭ وقۋشىعا «كىم بولاسىڭ؟» «قايدا باراسىڭ؟», «تەستىلەۋدە قاي ءپاندى تاڭدايسىڭ؟» دەگەن سۇراقتار 11-سىنىپتا ەمەس, الدەقايدا ەرتەرەك قويىلادى.

وسى ماقساتتا ىبىراي التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسى «مامان» دەپ اتالاتىن ەرتە كاسىپتىك باعدار بەرۋدىڭ ۇلتتىق مودەلىن ازىرلەگەن. باعدارلاما 1–11-سىنىپ وقۋشىلارىن تولىق قامتىپ, وقۋ ۇدەرىسى مەن ساباقتان تىس جۇمىستارعا كىرىكتىرىلگەن. ەڭ باس­تىسى, مودەل مەكتەپتى كوللەدج­دەرمەن, جوعارى وقۋ ورىندارىمەن جانە جۇمىس بەرۋشىلەرمەن ءبىر جەلىگە بايلاپ, ءبىلىم مازمۇنىن نارىق تالابىنا سايكەستەندىرۋ ءۇشىن تسيفرلىق قۇرالداردى دا قولدانۋدى كوزدەيدى.

وسى قاتاردا جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا كاسىبي بىلىكتىلىك بەرۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبا دا نازار اۋدارتادى. جوبا بو­يىنشا 11-سىنىپ تۇلەگى اتتەستاتپەن بىرگە تەحنيكالىق ءبىلىم تۋرالى ديپلوم الۋ مۇمكىندىگىنە يە. قازىرگە دەيىن 905 تۇلەك كوللەدج ديپلومىن الىپ, ەڭبەك نارىعىنا شىقسا, تاعى 1095 وقۋشى وقۋىن جالعاستىرىپ جاتىر.

دۋالدى وقىتۋ

تەوريا مەن پراكتيكانى قاتار مەڭگەرگەن ستۋدەنتتىڭ مىقتى مامان بولارى انىق. وسىندايدا دۋال­دى وقىتۋدىڭ ماڭىزى زور. ياعني ستۋدەنت ءبىر مەزەتتە ءارى وقيدى, ءارى ءوندىرىستىڭ ىشىنە كىرىپ, كاسىبىن شىنايى ورتادا مەڭگەرەدى.

تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اسەت مۇحانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا 4080 كاسىپورىن 622 كوللەدجگە شەفتىك قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءمانى – كاسىپورىن وقۋ ورنىنا تەك «تاجىريبە وتكىزەتىن ورىن» رەتىندە قاراماي, ناقتى سەرىكتەسكە اينالا باستاعانى. ءبىرى وزىنە كەرەك كادردىڭ قالاي دايارلاناتىنىن قاداعالاسا, ەكىنشىسى ەڭبەك نارىعىنىڭ تالابىن ءبىلىپ, باعدارلاماسىن سوعان يكەمدەيدى.

قازىر دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى تەح­نيكالىق جانە كاسىپ­­تىك ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ 552-سىندە ەن­گىزىلگەن. بۇگىندە وسى جۇيە­مەن 132 مىڭ ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. بۇل – تاجىريبە ساعاتىن كوبەيتۋ عانا ەمەس, ستۋدەنتتىڭ ءوندىرىس مادەنيەتىن, ءتارتىبىن, جاۋاپكەرشىلىگىن ەرتە قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان قادام. سونىڭ ارقاسىندا جاس مامان ديپلوم العان كۇنى كا­سىپورىنعا «جاڭا ادام» بولىپ بار­مايدى, بۇرىننان تانىس ورتاعا كەلگەندەي بەيىمدەلىپ بارادى.

«دۋالدى وقىتۋدى جاڭا دەڭگەيگە شىعاراتىن حالىقارالىق تاجىريبەلەر دە نازاردان تىس قالعان جوق. ناۋرىز ايىن­دا قوستاناي قالاسىندا «سارىارقا­اۆتوپروم» بازاسىندا نە­مىستىڭ EBZ سەرىكتەسىنىڭ قاتىسۋى­مەن دۋالدى وقىتۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعى اشىلدى. مۇنداي ورتالىق ۇزدىك تاجىريبەنى تاراتىپ, دۋالدى وقىتۋدىڭ ەل كولەمىندەگى اۋقىمىن كەڭەيتۋگە, ادىستەمەنى جەتىلدىرۋگە, ءوندىرىس تالابىنا ساي وقۋ ۇدەرىسىن قايتا قۇرۋعا جول اشادى», دەدى ءا.مۇحانبەتوۆ.

الەمدىك ستاندارت

جۇمىسشى ماماندىعى كوبىنە «جەرگىلىكتى نارىققا عانا كەرەك» دەگەن تۇسىنىكپەن شەكتەلىپ قالاتىن. ال بيىلعى ءۇردىس بۇل شەڭبەردى كەڭەيتە باستادى, ياعني كوللەدجدەر ءوز شاكىرتىن تەك ءبىر ءوڭىردىڭ ەمەس, الەمدىك ەڭبەك نارىعىنىڭ تالابىنا بەيىمدەۋگە ۇمتىلدى.

«ەڭ اۋەلى ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلارعا ارنالعان اكادە­ميالىق ۇتقىرلىقتىڭ جاڭا قاعي­دالارى بەكىتىلدى. بۇل ولار­دىڭ ەل ىشىندە دە, شەتەلدە دە الماسۋ باعدارلامالارىنا قا­تىسۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە بيىل شامامەن 400 پەداگوگ پەن 200-گە جۋىق كوللەدج ستۋدەنتى شەتەلدە تاعىلىمدامادان ءوتتى. مۇنداي تاجىريبەنىڭ پايداسى كورگەن-بىلگەنمەن عانا ولشەن­بەيدى. ولار وندىرىستىك مادەنيەتتى, وقىتۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن, ناقتى تەحنولوگيالىق ءتارتىپتى الىپ كەلەدى. ال بۇل وزگەرىس ەرتەڭ اۋديتورياعا دا, شەبەرحاناعا دا اسەر ەتەدى. كول­لەدجدەردى حالىقارالىق كەڭىستىككە شىعارۋدىڭ ەڭ باس­تى ءمانى – ماماننىڭ قۇزىرەتىن الەمدىك ستاندارتپەن ولشەيتىن ورتا قالىپتاستىرۋ. سول سەبەپتى قازاقستان كوللەدجدەرىندە العاش رەت ستۋدەنتتەردى حالىقارالىق دەڭگەيدە سەرتيفيكاتتاۋ ۇدەرىسى ىسكە قوسىلدى. بۇل – جاس ماماننىڭ كاسىبي داعدىسىن حالىقارالىق تالاپقا ساي راستاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى قادام. مۇنىڭ ارتىندا شەتەلدىك جۇمىس بەرۋ­شىلەر تاراپىنان مويىندالۋ, تاعىلىمدامادان ءوتۋ, ءتىپتى اقش, كانادا, ەۋروپا جانە ازيا ەلدەرىندە جۇمىسقا ورنالاسۋعا جول اشاتىن مۇمكىندىك تۇر», دەدى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى.

حالىقارالىق ىقپال­داس­­تىق­تىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى – كوللەدج­دەردىڭ شەتەلدىك ءبىلىم ۇيىم­دا­رىمەن ارىپتەستىكتى بەلسەندى دامىتۋى. بۇگىندە 9 كوللەدج حالىقارالىق اككرەديتاتسيادان ءساتتى وتكەن. قازاقستان 30-دان استام ەلمەن, ونىڭ ىشىندە قىتاي, كورەيا, فرانتسيا, تۇركيا, جاپونيا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا جانە گرۋزيامەن اكادەميالىق ۇتقىر­لىق, تاعىلىمدامالار جانە وزگە دە باعىتتار بويىنشا 60-تان استام كەلىسىم جاساستى. مۇنىڭ ءوزى كاسىبي ءبىلىمنىڭ «ىشكى اينالىمنان» شىعىپ, سىرتقى تاجىريبەمەن جاڭارا باستاعانىن كورسەتەدى.