سۋرەت: navstat.uz
ال وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن جاسالاتىن وفتەيك-كەلىسىمشارتتار ساتىپ الۋ كولەمىنىڭ كەمىندە 10% بولۋعا ءتيىس. الايدا شىنايى كورىنىس بۇل باعىتتا ءالى دە جۇيەلى قيىندىقتار بار ەكەنىن كورسەتەدى.
QazaqGaz, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى, سامۇرىق-قازىنا كونتراكت, قازاقستان ماشينا جاساۋشىلارىنىڭ وداعى جانە جەتەكشى وتاندىق كاسىپورىندار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى. تالقىلاۋدىڭ نەگىزگى تاقىرىبى – وتاندىق وندىرىسكە قاتىستى وسى ءتۇيىندى شەشۋ.
باعامداپ قاراساق, قازاقستان ماشينا جاساۋشىلارىنىڭ وداعى مەن ءىرى ۇلتتىق كومپانيالار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق بار. بىراق شەكتەۋلى. وداق بۇل باعىتتا بەلسەندى ءرول اتقارۋعا دايىن ەكەنىن اشىق مالىمدەدى. وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋعا ءارى قاراي دا جاردەمدەسۋگە, QazaqGaz بەن ماشينا جاساۋ كاسىپورىندارى اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى بۋىن بولۋعا نيەتتى ەكەنىن جەتكىزدى. باسقارما توراعاسى مەيرام پىشەمباەۆ كەلتىرگەن دەرەكتەر وڭ ديناميكانى كورسەتەدى.
«2023 جىلى 924,2 ملن تەڭگەگە 17 وفتەيك-كەلىسىمشارت جاسالدى. 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش 5,3 ملرد تەڭگەگە 41 كەلىسىمشارتقا جەتتى. ال 2025 جىلدىڭ 11 ايىندا 41 كەلىسىمشارت جاسالىپ, جالپى سوماسى 4,9 ملرد تەڭگەدەن استى. وسى كەزەڭدە شامامەن 11,2 ملرد تەڭگەگە 99 وفتەيك-كەلىسىمشارت جاسالدى», دەدى ول.
ايتىلعان ساندار وتاندىق ماشينا جاساۋ سالاسىنا سۇرانىس بار ەكەنىن كورسەتەدى. بىراق وسى كورسەتكىشتەردىڭ ءوزى جالپى نارىق اۋقىمىمەن سالىستىرعاندا ءالى دە ماردىمسىز. ماسەلەنىڭ ەكىنشى قىرى يمپورتقا تاۋەلدىلىككە بايلانىستى. 2025 جىلدىڭ 9 ايىندا ماشينا جاساۋ ونىمدەرىنىڭ يمپورتى شامامەن 20 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل ەلدىڭ جالپى يمپورتىنىڭ 43%-ى دەگەن ءسوز. ياعني ەلىمىز ءوز ىشىندە وندىرە الاتىن نەمەسە وندىرۋگە الەۋەتى بار تاۋارلاردى ءالى دە سىرتتان الىپ وتىر.
مۇندا پارادوكس بار. ءبىر جاعىنان وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ وندىرىستىك مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى دەپ ايتىلادى. ەكىنشى جاعىنان ولاردى تولىق ىسكە قوسۋعا ساتىپ الۋ كولەمىنىڭ شاعىن بولۋى مەن تەحنيكالىق قۇجاتتامانىڭ جەتىسپەۋى كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. ياعني سۇرانىس بار, دەسە دە تۇراقتى ءارى ۇزاقمەرزىمدى ەمەس. ال ونەركاسىپ ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – ءدال وسى تۇراقتىلىق. QazaqGaz باسقارما توراعاسى الىبەك جاماۋوۆ ساتىپ الۋ جۇيەسىن وزگەرتپەيىنشە, بۇل تۇيتكىل شەشىلمەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا ەرەجەلەرگە سايكەس, ساتىپ الۋلار ەلەكتروندىق فورماتتا جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. بۇل راسىمدەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى, الەۋەتتى جەتكىزۋشىلەر اراسىندا ادال باسەكەلەستىكتى كۇشەيتەدى, ساتىپ الۋ كەزىندە ءسوز بايلاسۋدىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ول.
وزگەرىس شىن مانىندە ماڭىزدى. سەبەبى جابىق ساتىپ الۋ مەن تۇسىنىكسىز تالاپتار وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن ەڭ ۇلكەن توسقاۋىلدىڭ ءبىرى بولىپ كەلگەن. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن ارتتىرۋ تەك ءبىر كومپانيانىڭ نەمەسە ءبىر سالانىڭ مىندەتى ەمەس ەكەنى دە ايتىلدى. بۇل جۇمىس سالالىق مينيسترلىكتەردىڭ, «اتامەكەن» ۇكپ مەن قازاقستان ماشينا جاساۋشىلارىنىڭ وداعىنىڭ بىرلەسكەن قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بىراق بۇل قولداۋ ناقتى وندىرىستىك تاپسىرىسقا اينالماسا, ونىڭ اسەرى شەكتەۋلى بولىپ قالا بەرەدى.
گازدى قايتا وڭدەۋ جانە ماگيسترالدىق قۇبىرجولدارىن سالۋ جوبالارى وسى تۇرعىدان ەرەكشە ماڭىزعا يە. سالادا ۇزاقمەرزىمدى ءارى كولەمدى تاپسىرىستار بار. دەمەك, وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن ناقتى مۇمكىندىك تە وسىندا. بىراق ول ءۇشىن تەحنيكالىق تالاپتار الدىن الا بەرىلىپ, كاسىپورىندار سوعان دايىندالۋى كەرەك. وسى باعىتتا وفتەيك-كەلىسىمشارتتار نەگىزگى قۇرالعا اينالىپ وتىر. ولار وتاندىق كاسىپورىنعا ءوندىرىستى جوسپارلاۋعا, ينۆەستيتسيا سالۋعا, تەحنولوگيانى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قول قويىلعان كەلىسىمدەر سونىڭ العاشقى قادامى عانا. جۇمىستىڭ الداعى ناتيجەسى ۋاقىت پەن جۇيەلى شەشىمدەرگە تىكەلەي بايلانىستى.
