انالار ينستيتۋتىنىڭ قوعامداعى ورنى ايرىقشا

قحا-نىڭ بەلسەندى قۇرىلىمدىق بولىمشەسىنىڭ ءبىرى – انالار كەڭەسى, مەرەيلى جىل اياسىندا رەسپۋبليكا كولەمىندە
4 357 ءىس-شارا وتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, 560 دوڭگەلەك ۇستەل, 1 140 قوعامدىق قابىلداۋ مەن كەزدەسۋ, 793 مادەني-كوپشىلىك جيىن, 248 سەمينار-ترەنينگ, 447 وتىرىس, 590 قايىرىمدىلىق اكتسياسى, 275 كونكۋرس جانە 304 شەبەرلىك ساعاتى ۇيىمداستىرىلدى. ءبىر جاعىنان بۇل كورسەتكىش – قوعامداعى كەلىسىم مەن وتباسى قۇندىلىقتارىن نىعايتۋعا باعىتتالعان جىل بويىنا اتقار­عان اۋقىمدى ءارى جۇيەلى ەڭبەك.

وتباسىنداعى اۋىزبىرشىلىك, تولەرانت­تىلىق, مادەني قارىم-قاتىناس پەن جاۋاپتى شەشىم قابىلداۋ مادەنيەتىن قا­لىپ­تاستىرۋ – ەڭ الدىمەن, اتا-انانىڭ, سونىڭ ىشىندە انانىڭ تىكەلەي مىندەتى. وسى باعىتتا بيىل 15–16 مامىر كۇندەرى اقتاۋ قالاسىندا قحا رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى حالىقارالىق دەڭگەيدە «انا. قوعام. بولاشاق» تاقىرىبىمەن ءوتتى. فورۋمعا ازەربايجان, قىرعىزستان, وزبەكستان جانە تۇركيا ەلدەرىنەن ارنايى وكىلدەر قاتىستى. جيىندا قوناقتار انالار كەڭەسىنىڭ تاجىريبەسىمەن تانىسىپ, ءوزارا ىنتىماقتاستىق ورناتتى.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «مادەنيەتتى انا – مادەنيەتتى ۇلت» جوباسى, «ەل اناسى», «ايالى الاقان» قوعامدىق اتاقتارى, سونداي-اق قازىرگى وزەكتى بەس الەۋمەتتىك قاتەرگە قارسى باعىتتالعان «سالاۋاتتى سانا» باستاماسى شەتەلدىك ارىپتەستەر تاراپىنان جوعارى باعالاندى. دەلەگاتتار مۇنى ءوز مەملەكەتتەرىندە قولدانۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.

اسسامبلەيانىڭ 30 جىلدىق مەرەي­تويىنىڭ ءتۇيىنى رەتىندە 18–19 قاراشا كۇندەرى انكارا قالاسىندا, تيۋركسوي الاڭىندا «تۇركى الەمىنىڭ انالارى» حالىقارالىق ۇيىمىن قۇرۋ تۋرالى باس­تاما كوتەرىلىپ, تالقىلاندى. مەملەكەت باسشىسى ء«بىز بابالار وسيەتىن ورىنداپ, تۇركى ەلدەرىنىڭ ىنتىماعىن نىعايتىپ كەلەمىز. ەندىگى ماقسات – ءوزارا سەنىمگە جانە باۋىرلاستىققا نەگىزدەلگەن بىرلىگىمىزدى ساقتاپ, وسكەلەڭ ۇرپاققا تابىستاۋ. تۇركى حالىقتارىنىڭ ىقپالداستىعىن ارتتىرا ءتۇسۋ – بارىمىزگە ورتاق مىندەت», دەگەن ەدى. ال وسى رۋحاني ساباقتاستىقتى ۇزبەي, ۇرپاقتىڭ باسىن بىرىكتىرۋ – انالاردىڭ نەگىزگى ماقساتى.

قازىرگى كۇردەلى گەوساياسي جاعدايدا تۇر­كى ەلدەرى ارا­سىنداعى تەرەڭ تامىر­لاس­تىق پەن ءوزارا اۋىز­بىرشىلىگىن نىعايتۋدا انا­­لاردىڭ قو­عامدىق ميسسياسى ارتا ءتۇستى. سوندىق­تان «تۇركى الەمىنىڭ انالا­رى» حالىقارالىق ۇيىمىن قۇرۋ, ءتىلى ءبىر, ءدىنى ءبىر ۇلتتاردىڭ مادەنيەتىن انالار ارقىلى, ولاردىڭ وبرازى ارقىلى دارىپ­­تەۋ اۋىز­بىرشىلىككە نەگىز بولادى دەپ سەنە­مىن.

انالار كەڭەسىنىڭ ماڭىزدى باعىت­تارى­نىڭ ءبىرى – تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ. وسى تاقىرىپتا 19–20 ماۋسىمدا قوناەۆ قالاسىندا «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋداعى انالار كەڭەسىنىڭ ءرولى» اتتى رەسپۋبليكالىق كەڭەيتىلگەن وتىرىس ۇيىمداستىرىلدى. ناتيجەسىندە, «زورلىق-زومبىلىقسىز ءوڭىر» جوباسى ىسكە قوسىلىپ, بىرقاتار ناقتى ۇسىنىس قابىلداندى.

ايتا كەتەتىن جايت, بالالار مەن جاس­وسپىرىمدەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, ولار­دىڭ قاۋىپسىز جانە ساپالى وسۋىنە قو­لايلى جاعداي جاساۋ, وتباسى قۇندىلىق­­تا­رىن نىعايتۋ جانە انالاردىڭ بالا تاربيەسىندەگى ءرولىن كۇشەيتۋ بويىنشا وبلىس اكىمدەرى انالار كەڭەسىنىڭ الەۋەتىن پايدالانىپ, ۇسىنىستارىمىزدى تىڭداپ, جاۋاپتى مەكەمەلەرگە ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ وتىر. وسىنىڭ بارلىعى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرماسىنا وراي قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان ىستەر.

سونىمەن قاتار ناشاقورلىق, لۋدومانيا سىندى الەۋمەتتىك قاۋىپتەرگە قارسى كەشەندى جۇمىستار دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, 18–20 قىركۇيەك ارالىعىندا قاراعاندى قالاسىندا قحا انالار كەڭەسىنىڭ «ناشاقورلىق – تۇراقتىلىققا قاتەر (تۇلعاعا, قوعامعا, مەملەكەتكە)» تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق سەمينارى ءوتتى. وعان پروكۋراتۋرانىڭ, ىشكى ىستەر, دەنساۋلىق, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ جانە كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەگە مۇددەلى مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. جيىن بارىسىندا قاراعاندى وبلىسى جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ جانىنان ناشاقورلىققا قارسى جۇمىس فرونت-ءوفيسى اشىلدى. رەسپۋبليكالىق سەمينار قورىتىندىسىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ە.بولەكپاەۆتىڭ شەشىمىمەن «2026–2029 جىلدارعا ارنالعان ناشاقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل» جول كارتاسى ازىرلەندى. اۋىز تولتىرىپ ايتار تاعى ءبىر دۇنيە – انالار كەڭەستەرىنىڭ مۇشەلەرى ءىىم بارلىق دەڭگەيدەگى ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە ەسىرتكى قىلمىستارىنا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا جۇمىس توپتارىنا مۇشەلىككە ەنگىزىلدى.

ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا الەۋمەتتىك تەاترلار, ء«موبيلدى تەاتر» جوبالارى اياسىنداعى جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان قويىلىمدار «قاۋىپسىزدىك ساعاتى» فورماتىنداعى كەزدەسۋلەر ارقىلى بالالار مەن اتا-انالاردىڭ بىرلەسكەن تالقىلاۋى جۇرگىزىلەدى. كەزدەسۋلەر بارىسىندا ءىىم ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان «ناركوتەستتەن ءوز ەركىمەن ءوتۋ» جوباسىن ءتۇسىندىرۋ, تاۋەلدىلىكتەن ارىلعان ادامداردى شاقىرۋ جاقسى ناتيجە بەرىپ وتىر.

انالار كەڭەسى وقۋ-اعارتۋ مينيستر­لىگىنىڭ تاربيە جۇمىسى دەپارتا­مەنتىمەن, ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى.

پرەزيدەنتتىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ IV وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا وراي دايىندالعان «قازاقستان بالالارى» اتتى تۇجىرىمداماسىن, «بالالاردى رەپرودۋكتيۆتىك دەنساۋلىق تۋرالى اق­پارات­تاندىرۋ (جىنىستىق جەتىلۋ, اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلاردى دامىتۋ جانە جەكە شەكارالاردى قۇرمەتتەۋ, ومىرلىك داعدىلاردى قالىپتاستىرۋ تاسىلدەرىنە نەگىزدەلگەن, جاسقا بەيىمدەلگەن, عىلىمي نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋ ۆە­دومستۆ­و­ارا­لىق ساراپتاما توبى) ازىر­لەۋ­دە جۇمىس توپتارىندا بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. اشىپ ايتساق, «اتا-انالار اكادەمياسى» ديالوگ الاڭى, «مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدە ينكليۋزيۆتىلىكتى دامىتۋ» سەسسياسى, «قازاقستانداعى ءاربىر بالا ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىك» سەمينارى, «ادال ازامات – ۇلت كەلبەتى» دوڭگەلەك ۇستەلى سەكىلدى ءىس-شارالارىنا بەلسەندى اتسالىسامىز. مىسالى, 15 تامىزدا وتكەن «بالالار اراسىنداعى لۋدومانيانىڭ الدىن الۋ جانە باقىلاۋ» سەمينارى ناتيجەسىندە بەيىندى ۆەدومستۆوعا تومەندەگىدەي ۇسىنىس بەردىك:

1) حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, تسيفرلىق قاۋىپسىزدىك جانە ويىنعا تاۋەلدىلىكتىڭ پروفيلاكتيكاسى بويىنشا مودۋلدەردى مەكتەپ باعدارلامالارىنا ەنگىزۋ;

2) لۋدومانيانى ەرتە انىقتاۋ جانە الدىن الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەكتەپ پسيحولوگتەرى مەن الەۋمەتتىك پەداگوگتەردى قايتا دايارلاۋدى ۇيىمداستىرۋ;

3) قۇمار ويىندارعا بەيىم بالالاردى انىقتاۋ بويىنشا تەستتەر ازىرلەۋ;

4) قۇمار ويىندارعا بەيىم بالالاردىڭ اتا-انالارى ءۇشىن قۇمار ويىنداردىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ;

5) سالاۋاتتى مۇددەلەردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ, بالالار مەن جاسوس­پىرىمدەردە تاۋەلدىلىكسىز قۋانىش اكەلەتىن حوببيلاردى دامىتۋ: سپورت, ونەر, ەرىكتىلىك, ۇستەل ويىندارى; قۇمار ويىندارعا بالاما رەتىندە مەكتەپ كلۋبتارىن, ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالاردى قولداۋ;

6) كاسىپتىك باعدار بەرۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ;

7) پسيحولوگتەرمەن جانە ۇەۇ-مەن بىر­لە­سىپ اتا-انالارمەن تۇراقتى اقپارات­تىق كەزدەسۋلەر تاجىريبەسىن ەنگىزۋ.

مەكتەپ جۇيەسىنە بايلانىستى تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – بۋللينگ. بۇل رەتتە انالار كەڭەسى مەدياتورلار رەتىندە قاتىسادى. مىسال كەلتىرسەك, استانالىق مەكتەپتىڭ 3-سىنىپ وقۋشىسى قىزىنا ءبىر توپ قاتارلاسى تۇراقتى تۇردە بۋللينگ جاساپ وتىرعان. كەيىن جابىرلەنۋشى قىزدىڭ اناسى پوليتسياعا, پروكۋراتۋراعا ارىز جازعان. ءبىزدىڭ ارالاسۋىمىزدىڭ ارقاسىندا جابىرلەنۋشى بالانىڭ اناسى باس پروكۋراتۋراعا جازىلعان ارىزدان باس تارتىپ, اتا-انالار بالالارىمەن بىرگە كينوعا, ت.ب. مادەني ورىندارعا بارۋعا ءوزارا تاتۋلاسۋعا كەلىستى. اراعا ۋاقىت سالىپ, جابىرلەنۋشى قىزدىڭ اناسىنان العىس الدىق. وسى سەكىلدى كەيستەر رەسپۋبليكا بويىنشا جەتەرلىك.

انالار كەڭەسى اۋەلدەن بيلىك پەن قوعامنىڭ, بالا مەن اتا-انانىڭ اراسىنداعى «التىن كوپىر» قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزى – باقىتتى وتباسى. دەمەك سول وتباسىن ساقتاۋدا انانىڭ ءرولى ايرىقشا. دانا حالقىمىز ء«بىر انانى تاربيەلەپ شىعۋ, ءبىر ۇلتتى تاربيەلەۋمەن بىردەي» دەگەن اتالى ءسوزدى مۇرا ەتۋى دە بەكەر ەمەس. وسى باعىتتا اسسامبلەيانىڭ تاعى ءبىر يگى ءىسى – «انا ءۇيى» جۇيەسىن قولداۋ.

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جا­نىن­داعى ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ, انالار كەڭەسىنىڭ قاتىسۋىمەن «انا ءۇيى» تۇرعىندارىنا كەڭ اۋقىمدى قايىرىم­دىلىق, تاربيەلىك جانە مادەني ءىس-شارالار وتكىزىلىپ تۇرادى. مۇنداعى ماقسات – قيىن جاعدايعا تاپ بولعان انالار مەن بالالارعا مورالدىق ءارى ماتەريالدىق قولداۋ كور­سەتۋ, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەردى دارىپتەۋ, وتبا­سىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ. اداس­قان­داردى تابىستىرۋ, قاتەلەسكەندەردى جونگە سالۋ, الەۋمەتتەندىرۋ ماسەلەلەرىنە باعىتتالعان «اينالايىن» جوباسى قيىن جاعدايعا تۇسكەن انالارعا «وتباسى اعاشى» ارقىلى ءار بالا ءوز شەجىرەسىن, اتا ءداستۇرىن (قاي ەتنوس وكىلى بولسا دا) ءبىلۋى قاجەت ەكەنىن, بالا ومىرىندەگى انانىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تۇسىندىرەدى. ەڭ باستىسى – بۇگىنگى نارەستەگە ادال ازامات قاعيداتىنا ساي تاربيە ءسىڭىرۋ.

بۇل باعىتتا انالار كەڭەسى 2022 جىلدان بەرى ءىىم ۇلتتىق ۇلان اسكەري قۇرى­لىم­دارىمەن تىعىز بايلانىستا جۇ­مىس اتقارادى. بيىل 11–12 تامىز كۇندەرى پەتروپاۆل قالاسىنداعى جوعارى اسكەري اكادەميا بازاسىندا ۇلتتىق ۇلانعا قاراستى 44 اسكەري ءبولىم باسشىلارىنىڭ ساياسي جۇمىس بويىنشا ورىنباسارلارىنا بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرستارىن وتكىزىپ, جالپى اسسامبلەيانىڭ ماقساتى مەن قىزمەتى تۋرالى, سونىمەن قاتار سۋيتسيد, ويىنقۇمارلىق, ناشاقورلىق ماسەلەلەرى جونىنەن ترەنينگ وتكىزىلدى. قازىرگى تاڭدا بۇل جۇمىس قورعانىس مينيسترىلىگىمەن بىرلەسە جالعاسىپ جاتىر.

انالار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى وسى جىلى العاشقى رەت قحا-نىڭ «شاڭىراق» كا­فەد­رالار قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيىمداس­تىرۋىمەن «انا – ۇلتتىڭ ۇيىس­تىرۋشىسى» تاقىرىبىندا تولەرانت­تى­لىق­تى تاربيە­لەۋ­دەگى انالاردىڭ رولىنە ارنالعان بىلىك­تىلىكتى ارتتىرۋ سەمينارىن وتكىزدى. بۇل ءىس-شارا ەرىكتى رەتىندە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن انالارعا تول­عاندىرعان ساۋالدارىنا جاۋاپ الۋعا مۇمكىندىك بەردى.

بۇعان قوسا وڭىرلەردە – اتىراۋ, اقمولا, اقتوبە, الماتى, جەتىسۋ, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار وبلىستارىنىڭ اۋدان, اۋىلدىق وكرۋگتەرىنە دەيىن انا­لار كەڭەسىنىڭ جۇمىسى جۇيەلەنگەن. ناتيجەلەرى دە قۋانتارلىق. ونىڭ ىشىندە اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمانعازى مەن ماحامبەت اۋدانى, اقمولا وبلىسىنىڭ تسەلينوگراد اۋدانى, الماتى وبلىسىنىڭ كەگەن اۋدانى, جەتىسۋ وبلىسىنىڭ الاكول اۋدانى, پاۆلودار وبلىسىنىڭ پاۆلودار اۋدانىنىڭ جۇمىسىن ۇلگى ەتۋگە بولادى.

سونداي-اق قۇرىلىمدا رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جانىنان قۇرىلعان 15 انالار كەڭەسى – «نايري» ارميان مادەني ورتالىقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى» زتب, «دۋستليك» «قازاقستان رەسپۋبليكاسى وزبەكتەر ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ قاۋىمداستىعى» زتب, «قازاقستان ۇيعىر­لا­رىنىڭ رەسپۋبليكالىق مادەني ورتالىعى», «ۆايناح» قازاقستان چەشەندەرى مەن ينگۋشتارى قاۋىمداستىعى» زتب, «قازاقستان كۇردتەرىنىڭ «باربانگ» رقب, «قازاقستان تاتارلارى مەن باشقۇرتتار كونگرەسى» زتب, «دۇنگەن رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني ورتالىعى» رقب, «رودني كۋت» بەلارۋس ورتالىقتارى قاۋىمداستىعى» زتب, «قازاقستان قىرعىزدار قاۋىمداستىعى» زتب, «ازەربايجاندار قاۋىمداستىعى» رقب, «قازاقستاننىڭ ورىس, سلاۆيان جانە كازاك ۇيىمدارىنىڭ قاۋىمداستىعى» زتب, «قازاقستان ۋكرايندارىنىڭ راداسى» زتب, «جەتىسۋ كازاكتارىنىڭ وداعى» رقب, «ميتسۆا قاۋىمداستىعى» زتب, «تاجىكتەردىڭ رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني ورتالىعى» رقب بار. بارلىعىمىزعا ورتاق مىندەت – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بەكىتكەن «ادال ازامات» قاعيداتىن ءار وتانداسىمىزعا تەرەڭىنەن ءسىڭىرۋ, وسى باعىتتا وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەپ, سانالى قوعام قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسۋ.

ءنازيپا شاناي,

قحا رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى