تاعزىم • 21 جەلتوقسان, 2025

قوش, ۇلت ونەرىنىڭ قارا نارى!

0 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ءولدى دەۋگە سىيا ما؟ قازاق ساحناسىنىڭ ابىزى, كسرو مەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, ەڭبەك ەرى, مەملەكەتتىك سىيلىق­تىڭ لاۋرەاتى, كورنەكتى تەاتر جانە كينو اكتەرى, پروفەسسور – ءاسانالى ءاشىم ۇلى ومىردەن ءوتتى. ونەردىڭ الىپ بايتەرەگى قۇلادى. ول ساحنا مەن ەكراندا تەك ءرول ويناعان جوق, ۇلتتىڭ مىنەزىن, ءداۋىردىڭ رۋحىن, ادام جانىنىڭ تەرەڭىن سويلەتتى. قازاق تەاترى مەن كينوسىنىڭ التىن قورىنا ەنگەن سان الۋان ءرولى ارقىلى ۇلتتىق اكتەرلىك ونەردىڭ ولشە­مىن قالىپتاستىردى.

قوش, ۇلت ونەرىنىڭ قارا نارى!

ساحنا مادەنيەتىن, كاسىبي جاۋاپكەرشىلىكتى, كوركەمدىك تازالىقتى بيىك دەڭگەيگە كو­تەرىپ قانا قويماي, اكتەر ما­ماندىعىنىڭ كيەلى ەكەندىگىن ءوز ومىرىمەن دالەلدەگەن جان. ءارتىس سومداعان ءار ءرول – ۋاقىتتىڭ ايناسى, حالىق تاعدىرىنىڭ كوركەم شەجىرەسى. ونەر يەسى ساحناعا شىققان ساتتەن باستاپ كورەرمەن ءۇشىن جاي عانا كەيىپكەر ەمەس, ۇلتتىڭ مىنەز-بولمىسىن, ارمان-مۇراتىن ارقالاعان تۇلعاعا اينالاتىن. ءار بەينەسى – تاريح, ءار ءسوزى – اكتەرلىك مەكتەپ, ءار قادامى – ونەرگە ادالدىقتىڭ ۇلگىسى.

60-جىلداردىڭ باسىندا قازاق تەاتر مەن كينو ونەرىنە ناعىز جانارتاۋ بولىپ كەلگەن تالانتتى ءارتىس كوپ ۇزاماي شىن مانىندە ساحناداعى قۇبىلىسقا اينالدى. م.اۋەزوۆتىڭ «اباي» تراگەدياسىنداعى ايدار بەي­نەسىمەن «تۇساۋى كەسىلگەن» جاس ءاسانالىنىڭ ساحناداعى سەرىكتەستەرى شەتىنەن ونەر الىپتارى ەدى. ال ۇستازى – اتاقتى اسقار توقپانوۆ پەن رەجيسسۋرا رەفورماتورى ءازىربايجان مامبەتوۆ بولدى. سول ۇلى بۋىن­نىڭ باتاسىن الىپ, قولداۋىن كورگەن اكتەر ونەر جولىن بيىك جاۋاپكەرشىلىكپەن باس­تادى.

اكتەرلىك ونەردىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن بيىكتەتكەن ءاسانالى ءاشىموۆ ۇلت كلاسسيكتەرى دراما­تۋرگياسىنداعى كەيىپكەرلەر ار­قىلى ۇلت مۇراتى مەن حالىق تاع­دىرىن ومىرشەڭ بول­مىسىمەن ورنەكتەي ءبىلدى. سون­دىق­تان دا كەبەك, قودار, جاراسباي, ايشۋاق, سىرىم باتىر, امانگەلدى, ەلامان سەكىلدى ساحنالىق بەينەلەر گالەرەياسى – قازاق تەاترىنىڭ باعا جەتپەس قازىناسى.

ال كينوداعى بەكەجان بەي­نەسى – ۇلت ونەرى حرەستوماتيا­سىنا اينالعان ماڭگىلىك وبراز. ءاسانالى ءاشىموۆ بەكەجان تاعدىرى ارقىلى ۇلتتىق مىنەز­دىڭ كۇردەلىلىگىن, تراگەدياسىن, اسقاقتىعىن حالىق جۇرەگىنە شىنايى جەتكىزە ءبىلدى. شاكەن ايمانوۆتىڭ «اتاماننىڭ اقى­رى» فيلمىنەن باستالىپ, ء«ترانسسىبىر ەكسپرەسى», «بۇلعار دالاسىنان ەسكەن جىلى جەل», ء«سىز كىمسىز, كا مىرزا؟», «ارۋاق» تۋىندىلارىنا جالعاسقان بەي­نەلەرى – كينوداعى ءوز الدىنا جاڭا ءبىر بەلەس, كوركەمدىك دەڭگەي قالىپتاستىرعان قايتالانباس رولدەر.

ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ سۋرەت­كەرلىك بولمىسىنىڭ تاعى ءبىر بيىك قىرى – رەجيسسۋراسى مەن ۇستازدىعى. تەاتر پەداگوگيكاسىندا قايتالانباس ءۇنى, وزىندىك ماشىعى, ايشىعى مەن ورنەگى قالىپتاستى. ابىز اكتەر جاس ونەرپازدارعا باعىت-باعدار بەرىپ, رۋحاني ساباقتاستىقتىڭ ساقتالۋىنا زور ەڭبەك ءسىڭىردى. ونەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن, ساح­نانىڭ كيەسىن شاكىرتتەرىنىڭ جۇرەگىنە سىڭىرە ءبىلدى. شاكىرتتەرى ءۇشىن ول تەك تالىمگەر عانا ەمەس, ونەردەگى ار-وجداننىڭ, ازاماتتىق بيىكتىكتىڭ ۇلگىسى بولدى. تەاتردىڭ كوركەمدىك باعىت-باعدارىن اي­قىنداپ, ۇلتتىق ساحنانىڭ بەدەلىن بيىكتەتتى.

ول حالىقتىڭ جادىندا, كورەر­مەننىڭ جۇرەگىندە, ساحنا تورىندە ماڭگىلىككە قالدى. ونىڭ اماناتى – ونەرگە ادالدىق, ۇلتقا قىزمەت ەتۋ, رۋحتى ساقتاۋ – ونەگە بولىپ قالا بەرەدى. قوش بولىڭىز, ۇلت ونەرىنىڭ قارا نارى!

 

«قازاق گازەتتەرىنىڭ» قالامگەرلەرى 

سوڭعى جاڭالىقتار