اكىمنىڭ ايتۋىنشا, قالانىڭ باستى باسىمدىعى — ۇزاقمەرزىمدى دامۋدىڭ نەگىزى سانالاتىن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ. بيىل الماتىدا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ, ينۆەستيتسيالىق سەرپىن وڭ باعىتتا دامىعان. 11 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قىسقامەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتور 11,4%-دى قۇراعان. ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرى — قۇرىلىس (38,3%), كولىك سالاسى (21,5%) جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە (16,8%) تيەسىلى.
2025 جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىندا قالانىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 1,9 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 19%-عا كوپ. جىل ىشىندە جالپى قۇنى شامامەن 500 ملرد تەڭگە بولاتىن 12 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا Haval, Chery جانە Changan ماركالى جەڭىل اۆتوكولىكتەر شىعاراتىن مۋلتيبرەندتى زاۋىت, اۆتوكولىك شينالارىن رەزەڭكە ۇگىندىسىنە قايتا وڭدەۋ زاۋىتى, شىنى ىدىس وندىرەتىن كاسىپورىن, سونداي-اق كۇن مودۋلدەرىن شىعارۋ جوبالارى بار.
«جىل قورىتىندىسى بويىنشا الماتى قالاسىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمىنىڭ ءوسىمى 6,4% دەڭگەيىندە بولماق. ەكونوميكانىڭ دامۋى سالىق تۇسىمدەرىنىڭ تۇراقتى ارتۋىمەن قاتار جۇرۋدە. 2025 جىلى 11 ايدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 1 ترلن 970 ملرد تەڭگە ءتۇستى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 19,4%-عا جوعارى. قالا تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. 2025 جىلى الماتىدا 92 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى, ونىڭ 87%-ى – تۇراقتى. توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قالاداعى ورتاشا ايلىق جالاقى 539 مىڭ تەڭگە بولىپ, نومينالدى ماندە 14,5%-عا ءوستى جانە رەسپۋبليكالىق ورتاشا دەڭگەيدەن 29%-عا جوعارى بولدى», دەدى الماتى قالاسىنىڭ اكىمى.
بريفينگتە اكىم شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ مەگاپوليس ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى ارتقانىن, سونداي-اق قالادا تۋريزم تىنىسى كەڭەيگەنىن اتاپ ءوتتى.
«شاعىن جانە ورتا بيزنەس الماتى ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى درايۆەرى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل سەكتور جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ شامامەن 60%-ىن جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسەتىن كىرىستەردىڭ باسىم بولىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. قالاداعى ەڭبەككە قابىلەتتى حالىقتىڭ شامامەن 90%-ى, ياعني 1 ميلليوننان استام ادام شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا جۇمىسپەن قامتىلعان. جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 9,4%-عا ءوسىپ, 387 مىڭعا جەتتى. ال وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 21%-عا ارتىپ, 2025 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 13,2 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بيىلعى 9 ايدا قالامىزعا 1,9 ملن تۋريست كەلدى, ونىڭ ىشىندە 563 مىڭ ادام – شەتەلدىك قوناقتار. كورسەتىلگەن تۋريستىك قىزمەت كولەمى 17,4%-عا ارتىپ, 82,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل كورسەتكىشتەر قالانىڭ تارتىمدىلىعى ارتىپ, تۋريستىك ينفراقۇرىلىمنىڭ جۇيەلى تۇردە دامىپ كەلە جاتقانىنىڭ دالەلى», دەدى اكىم.
شاھار باسشىسى ءوز بايانداماسىندا ميلليوندار توعىسقان مەگاپوليستىڭ تىنىس-تىرشىلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا ەكەنىن ايتىپ, نەگىزگى اتقارىلعان جۇمىستاردى شولىپ ءوتتى. بۇل رەتتە مەگاپوليستە جايلى قالالىق ورتا قالىپتاستىرۋ جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردىڭ ماڭىزى زور.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلى الماتىدا جالپى ۇزىندىعى 49 شاقىرىم بولاتىن 11 كوشەدە كەشەندى كورىكتەندىرۋ جۇمىستارى اياقتالدى. قازىرگى ۋاقىتتا دوستىق داڭعىلىنىڭ ءال-فارابي داڭعىلىنان اباي داڭعىلىنا دەيىنگى بولىگى, سونداي-اق پۋشكين كوشەسىنىڭ گوگول كوشەسىنەن رايىمبەك باتىر داڭعىلىنا دەيىنگى ارالىعىندا كورىكتەندىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا الماتى وبلىسى اۋماعىنداعى ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولىنا قوسىلاتىن جولداردى ۇزارتۋ الماتى قالاسىنىڭ بيۋدجەتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسپاق.
مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان ستراتەگيالىق مىندەتتەردى ورىنداۋ ماقساتىندا 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان قالانى دامىتۋ جوسپارى قابىلدانعان. جوسپارداعى نەگىزگى باسىمدىقتار قاتارىندا كولىك جۇيەسىن جان-جاقتى دامىتۋ, قولايلى قالالىق ورتا قالىپتاستىرۋ, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ, ەكولوگيالىق باستامالاردى قولداۋ, تسيفرلىق ترانسفورماتسيانى جەدەلدەتۋ جانە قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. وسىلايشا, الداعى بەس جىل ىشىندە الماتىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمىن 70 ترلن تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىپ, شامامەن ەكى ەسەگە ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
الماتى ءۇشىن ەكولوگيالىق كۇن ءتارتىبى باسىم باعىت سانالادى جانە ول تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ مەن ورنىقتى مەگاپوليس قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى شارتى رەتىندە قاراستىرىلادى. 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 2-جەو-ءنى كوگىلدىر وتىنعا كوشىرۋ جۇمىستارى اياقتالادى. كەلەسى كەزەڭدە بۋ-گاز تەحنولوگياسىن ەنگىزە وتىرىپ, 3-جەو-ءنى قايتا جاڭعىرتۋ جوسپارلانعان. بۇل جىلۋ كوزدەرىنەن شىعاتىن زياندى زاتتار كولەمىن 92%-عا دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
الماتى جاسىل جەلەككە ورانعان باق-قالا رەتىندە تانىمال. بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسى قالا بيلىگىنە شاھار اۋماعىندا 2,5 ملن ءتۇپ اعاش ەگۋدى تاپسىرعان ەدى. بريفينگ بارىسىندا اكىمنەن بۇل تاپسىرمانىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى سۇراپ بىلدىك. ول ءوز كەزەگىندە اتالعان اۋقىمدى جۇمىس جۇيەلى جالعاسىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, كوگالداندىرۋ باعدارلاماسى 2030 جىلعا دەيىن ەسەپتەلگەن جانە بۇگىنگى تاڭدا جوسپارلانعان كولەمنىڭ جارتىسى ورىندالعان. كەلەسى كەزەڭ اياسىندا قالادا قوسىمشا شامامەن 1,3 ملن اعاش پەن بۇتا ەگۋ كوزدەلىپ وتىر. دارحان ساتىبالدى قالادا كوگالداندىرۋعا قاتىستى تاسىلدەر قايتا قارالىپ جاتقانىن, بۇل رەتتە تسيفرلىق كورسەتكىشتەرگە عانا ەمەس, ەگىلەتىن ماتەريالدىڭ ساپاسىنا دا باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعانىن مالىمدەدى.
ء«بىز ەگۋ تەحنولوگياسىن وزگەرتەمىز جانە ءىرى كولەمدى اعاشتاردى قولدانۋعا كوشەمىز. ساراپشىلارمەن بىرلەسىپ, قالالىق ەكولوگيا مەن جوعارى كولىك جۇكتەمەسى جاعدايىندا جاقسى بەيىمدەلەتىن اعاش تۇرلەرى ىرىكتەلىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا سانعا ەمەس, جاسىل جەلەكتىڭ ساپاسى مەن توزىمدىلىگىنە باسىمدىق بەرىلەدى», دەدى قالا باسشىسى.
بريفينگتە كوپتەن كۇرمەۋى شەشىلمەي كەلە جاتقان كولىك كەپتەلىس ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالعان جوق. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, كولىك قوزعالىسىنىڭ شامادان تىس جۇكتەمەسى قالانىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان جەكە اۆتوكولىكتەرگە بالاما رەتىندە قوعامدىق كولىكتى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر.
«بۇل – كۇردەلى ماسەلە. كەپتەلىس ەكولوگياعا تىكەلەي اسەر ەتەدى, سەبەبى كولىكتەر اۋاعا تارايتىن زياندى زاتتاردىڭ 60%-ىن شىعارادى. ءبىز شانحاي, لوندون جانە ماسكەۋ سەكىلدى قالالاردىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەدىك. ماسكەۋدە 2016 جىلى جەكە اۆتوكولىكتى پايدالانۋشىلاردىڭ ۇلەسى 60% بولسا, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 30%-عا دەيىن تومەندەدى, ال قالعان 70% تۇرعىن قوعامدىق كولىكتى پايدالانادى. ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولىنىڭ ءبىرى – جىلدام جۇرەتىن قوعامدىق كولىك باعىتتارىن دامىتۋ. بىرىنشىدەن, BRT جەلىلەرىن تەز ءارى سالىستىرمالى تۇردە وڭاي ىسكە قوسۋعا بولادى. سونىمەن قاتار LRT جوباسى دا دايىندالىپ جاتىر, بۇل باعىتتار قاتار جۇزەگە اسىرىلادى», دەدى دارحان ساتىبالدى.
قالا باسشىسى مەترونىڭ دامۋىنا دا جەكە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا بىرقاتار نىساندى اياقتاۋ مەرزىمدەرى قايتا قارالىپ جاتىر.
«ماۋسىم ايىندا مەتروعا بارعانىمدا ماعان «قالقامان» بەكەتىن اياقتاۋعا 24 اي قاجەت دەلىنگەن. قازىر بۇل جۇمىستاردى 8-9 ايدا ءبىتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇنداي جوبالاردى جەدەل جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. كەلەسى جىلى «قالقامان» بەكەتى مەن «بارلىق» بازارى اراسىنداعى 5,3 شاقىرىمدىق مەترو جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. سونداي-اق «جىبەك جولى» بەكەتىنەن اۋەجايعا دەيىنگى 14 شاقىرىمدى قامتيتىن ەكىنشى جەلى جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. مەترو مەن قوعامدىق كولىك دامىماي, قالاداعى كولىك كەپتەلىسى ماسەلەسىن شەشۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى دارحان ساتىبالدى.
بريفينگ بارىسىندا دارحان ساتىبالدى ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ينۆەستيتسيا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, ەكولوگيا, تۋريزم, جۇمىسپەن قامتۋ, مادەنيەت سەكىلدى نەگىزگى باعىتتاردىڭ بارىندە اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتقانىن, الداعى ۋاقىتتا بۇل باستامالار جۇيەلى جالعاسىن تاباتىنىن جەتكىزدى.
الماتى
